Çeçen mültecileri kim aç bıraktı?

Ajan Putin'in cinlikleri

10.04.2001
Rusya'nın ölüm mangalarından canını kurtarmak için İnguşetya'daki kamplara sığınan Çeçen mültecilere neden bir lokma ekmek çok görüldü?
Herşeyden önce Rusya'nın yerinden yurdundan ettiği ve evlerini yıktığı bu insanlara az da olsa dağıtılan gıda giderlerinin yükü zaten Kremlin'in sırtında değildi. Çoğunluğu kadın ve çocuk olan ve toplam sayıları 200 bini bulan mültecileri ayakta tutan uluslararası sivil toplum kuruluşlarının yaptıkları yardımlardı. Putin gıda masraflarını karşılayacağına dair taahhütte bulunmasına karşılık sözünü yerine getirmek gibi bir mertlikte de bulunmadı. Bilindiği gibi bir süreden beri İnguş yetkililer Rusya'nın 140 milyon rublelik borcunu ödememesinden yakınıyordu.

Öyle anlaşılıyor ki, Rusya yeni bir planın peşinde. Putin'in Çeçenistan'da oturtmaya çalıştığı Kremlin yansılı iktidarın başbakanı Stanislav İlyasov, mültecilerin geri dönüşü için 15 Nisan'ı adres gösteriyordu. Neden 15 Nisan?

Doğru Çeçenler gerçekten vatanlarına dönmek istiyorlar. Belki hatırlanacaktır, bir süre önce İnguşetya ve Gürcistan'dan Çeçenistan'a dönen insanlar gittikleri yerlerde yaşamanın asgari hiçbir koşulunu bulamayıp tekrar yollara düşerek ikinci kez mülteci konumuna düşmediler mi?
Çeçenistan'da güven içinde yaşamın koşulları oluşturuldu da, insanlar dönmemek için ayak mı sürtüyorlar? Peşinen söylemek gerekirse Rus ordusu güven içinde yaşamanın önündeki en büyük tehdit unsuru olarak hala Çeçenistan'da.

Şimdi Rusya ve Rus yanlısı hükümet hükmedeceği bir halk arıyor. Ama bu halk Çeçenistan'ın sınırları dışında. Halkın iradesi dışında oluşturulmuş bir hükümet kendine taban bulmaya çalışıyor. Putin, kendine bağlı ve hükmetme kabiliyetine sahip bir hükümeti ayaklarının üzerinde durur hale getirip Rusya kamuoyuna karşı bir zafer ilan etmek istiyor. Ahmet Kadirov ve Stanislav İlyasov bu zaferi Putin'e bahşetmeye hazırlar ama ya Çeçen halkı?
İnguşetya'daki Çeçenlerin İlyasov'un evinize dönün çağrısına "Bizi orada ölüm bekliyor" diyerek reddetmelerinden ve açlıktan ölmeyi göze almalarından bu sorunun cevabını almak pekala kolay.

"Varsın dönmesinler, zaten Putin'in istediği Çeçensiz bir Çeçenya yaratmak değil miydi"
diyenler çıkabilir. Ancak dışarıda "Putin'in postallarını tamamen çektiği bir Çeçenya" özlemiyle bekleyen 500 bine yakın mülteci varken "Çeçensiz bir Çeçenya" da var edilemez ki. Bu insanlar vatanlarından göç etmiş değiller ki. Her an dönmek istiyorlar ama Rusların terkettiği bir toprak parçasına dönmeyi bekliyorlar.

İkincisi en önemli nokta Rusya hem kendi kamuoyu önünde hem de uluslararası platformda Çeçenistan'da sürdürdüğü vahşi savaşı izah etmekte güçlük çekiyor. Ruslar "bu iş neden bu kadar uzadı" diye soruyorlar. Çünkü savaşın ekonomik ve sosyal maliyetine kendileri katlanacak. İkincisi dünya kamuyu Rusya'yı köşeye sıkıştırmaya başladı. Putin, terörist ilan ettiği Çeçen liderlere Çeçenistan'ı terkedip giderse itibarı beş paralık olacak. Bu nedenle saplandığı bataklıktan kurtulmak istiyor ama en az itibar kaybıyla. Rusya muhalif politik çevreler bu günlerde Putin'e akıl veriyorlar ve diyorlar ki: Çeçenistan'da halkın yaralarını sarmaya artık başlasan iyi olur. Yani lafı Putin'e Çeçenlerin gönlünü yap demeye getiriyorlar. Barış İçin Halk Komitesi'nin verdiği rakamlara bakılırsa Rusya kamuoyunun yüzde 76'sı Putin'i başarısız buluyor, yüzde 50'si "Putin Mashadov'la masaya otursun" derken sadece yüzde 20'si Çeçenlerin yenileceğine inanıyor. Putin halktan yükselen itirazları dikkate almak zorunda.
Bütün Kremlinvari cinliklerin altında bu yatıyor. Plana göre Çeçenler evlerine dönecek, bir halk kongresi yapılacak, burada Kadirov ve ekibi meşru bir kimlik kazanacak, belki arkasından seçimler olacak, bu arada Çeçen savaşçılar ve Mashadov diskalifiye edilecek vs.

İşte İlyasov'un 15 Nisan esprisi. Rusya mültecilere dağıtılan ekmeği keserek onları açlığa mahkum edip evlerine dönmeyi sağlayacak!
15 Nisan yaklaşıyor ya bu nedenle de Çeçenlere "ya açlıktan ölürsünüz ya da evlerinize dönersiniz" deniyor. Bu plan tutar mı? Tarih bu ve buna benzer planların işe yaramadığını söylüyor bizlere. Çeçenlere istemedikleri bir şeyi yaptırmak çok zor. Bunu Gorbaçov ve Yeltsin anladı. Galiba Putin de anlayacak ama hem Rusya hem Çeçenistan ağır bir bedel ödedikten sonra.

Fehim Taştekin

10.04.2001