Baş ağrısı askerî üsler

15.02.2001
Rusya ile Batı arasında sıkışan Gürcistan kendisi için çıkış yolları ararken, topraklarındaki Rus askerî üslerinden de behemahal kurtulmaya çabalıyor. Tiflis, topraklarındaki 4 Rus askeri üssünün vakit geçirmeden tüm kalıntılarıyla birlikte çıkartılmasını talep ederken, Çarlık zamanından beri Rusya için önem arz eden Gürcistan'dan vazgeçemeyen Moskova ise teknik sorunları ön plana çıkartarak askeri üslerin ancak 13-15 yıl içinde kaldırılabileceğinde ayak diretiyor.

Bugün, Gürcistan'ın başkenti Tiflis'te askeri üslerle ilgili görüşmenin yeni bir etabı daha başlıyor. Rusya heyetine başkanlık eden Savunma Bakanlığı Uluslararası İlişkiler Daire Başkanı General Leonid İvaşov, bu görüşmelerde karşı tarafın pozisyonunu yumuşatmaya yönelik bir yol izleyecek. İvaşov'un gündeminde, Rusya'nın Gürcistan'a vereceği askerî teknik paketi de bulunuyor.
Rusya zarar görür

Konuyla yakından ilgili uzmanlara göre, Rusya için son derece önemli olan Gürcistan ile olan sorunlar giderilmediği takdirde, Tiflis tümüyle Batı'ya kayacak. Gelişmeleri Zaman'a değerlendiren Uluslararası Ekonomik ve Politik Araştırmalar Enstitüsü'nden Prof. Dr. Alla Yazkova, 'Eğer yakın zamanda durum değişmezse Rusya, tamir edilemez büyük bir zarar görecektir.' dedi.

Çarlık zamanından beri Gürcistan'da askeri valiler başkanlığında önemli üslerin bulundurulduğunu hatırlatan Yazkova'ya göre Gürcistan, Rusya açısından Kafkasya'da önemli bir figür. Yazkova, Rusya'nın kendi üsleri yerine Gürcistan'a başka kuvvetlerin yerleştirilmesini de gündeme getirebileceğini kaydediyor.

Siyaset bilimci Muhammet Arif Sadiki'ye göre ise Rusya ile Gürcistan arasındaki sorunlar, Tiflis siyasetinin, Rusya'ya yönelik olmamasından kaynaklanıyor. Gürcistan'daki sorunların asıl unsurlarından birinin de Abhazya problemi olduğunu kaydeden Sadiki, bunun çok reel bir etnik çatışma sebebi olduğunu, çok iyi planlar hazırlanması halinde bir hafta içinde hem Gürcistan hem de Azerbaycan'ın yıpratılabileceğini öne sürdü.

Ermenistan'a kaydırılıyor

'Sürekli tarafsızlık statüsü'ne de oynayan Gürcistan kendi topraklarında bulunan Batum, Gudauti, Vaziyani ve Ahalkalaki askeri üslerinin hemen boşaltılmasını talep ederken, Rusya işi ağırdan almak için teknik problemleri ön plana çıkartıyor. Gudavut ve Vaziani askeri üslerindeki ağır ve artık teknolojinin önemli bir kısmı çıkartılırken, İstanbul Anlaşması'na göre bunların önümüzdeki yaza kadar tamamen boşaltılması gerekiyor. Bu üslerde bulunan askeri teknolojinin bir kısmının da Gürcistan'a teslim edilmesi gerekiyor.
Ancak Rusya, bir yandan adı geçen üsleri aşamalı ve yavaş olarak boşaltırken, bir yandan da buralardaki askeri teçhizatın ve silahların bir kısmını Ermenistan'a kaydırıyor. Söylentilere göre Güney Kafkasya Rusya Kuvvetleri Grubu'nun merkezi Ermenistan'a taşınacak. Rusya, Gürcistan'daki bazı üslerde bulunan asker ve silah sayısını azaltmayı da öneriyor.
Fakat, şu sıralarda kira için fahiş fiyatlar talep eden Tiflis yönetimi ise üslerin tamamen ve hemen kaldırılmasında ısrarcı.

Ekolojik sorunlar

Rus askeri üslerindeki eskimiş askeri teknolojinin ciddi ekolojik sorunlar oluşturduğuna da dikkat çekiliyor. Gürcistan Savunma Bakanlığı'nın rakamlarına göre bu cumhuriyet topraklarında SSCB'den kalma kullanım süresi geçmiş 2 milyon sahipsiz mermi ve acilen imha edilmesi gereken bin ton füze yakıtı bulunuyor. AGİT kararlarına göre Gürcistan'ın doğusundaki Sagareco adlı yerde bulunan askeri teknik stokunun da imha edilmesi gerekiyor.
Şimdiki görüşmelerde Tiflis, bunun 10-12 günde gerçekleşirilmesini isterken, Rus ordu yetkilileri söz konusu imhanın yerinde yapılması şartıyla ancak 3 yıl içinde yapılabileceğini söylüyor. Rus uzmanlara göre süresi geçmiş mermi ve füzlerin buradan başka yerlere transferi ciddi risk taşıyor. Rusya, askeri üslerin boşaltılması için Batı'dan mali yardım da bekliyor. İvaşov'un Tiflis'e götürdüğü teklif paketinde Gürcü öğrencilerin Rus askerî okullarında eğitilmesi ve bu ülkeye verilecek bazı askeri teknik yardım malzemeleri de yer alıyor. Ancak, bunun Türkiye ve diğer Batılı ülkelerin yaptığı yardımın yanında düşük düzeyde kaldığı ifade ediliyor.
Şu anda askeri üslerde yoğunlaşan Moskova-Tiflis gerginliğinin bir diğer nedeni de Bişkek Anlaşması'ndan çıkan Rusya'nın BDT ülkelerinden sadece Gürcistan'a vize uygulamaya başlaması. Bu kapsamda Tiflis yönetimini en çok kızdıran gelişme ise Abhazya vatandaşlarına karşı vize işlemlerinde Rusya'nın oldukça yumuşak davranması. Rusya ise Gürcistan'ın kontrol edemediği Çeçenlerin faaliyetlerinden rahatsız.
Mirza Çetinkaya / Moskova (Zaman)

İstikrarsızlık oluşturuyor

Gürcistan'daki Rus üslerinin ülke içinde bir istikrarsızlık unsuru olduğu ifade edildi. Zaman'a özel demeç veren Gürcistan Parlamentosu Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Nino Burcanadze, Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze'ye düzenlenen suikastların da bu üslerden gerçekleştirildiğini iddia etti.

Gürcistan halkının ülke topraklarında başka ülkelere ait askeri üs istemediğini hatırlatan Burcanadze, üslerin ülkenin bağımsızlığını engellediğini de kaydetti.
Burcanadze, Rus askeri üslerinin Gürcistan içinde daima bir istikrarsızlık unsuru olduğunu belirtti. Bunun en iyi örneğini 1998'de Şevardnadze'ye yapılan suikastta yaşadıklarını belirten Burcanadze, 'Suikastın planlayıcısı İgor Giorgadze, Rus askeri üssü Vaziyani'den Moskova'ya uçtu. Gudauti askeri üssü de yine aynı şekilde. Buradaki silahlar Abhazya sorununda Gürcistan aleyhine rol oynadı.' dedi.

Üsler yolcu

Benzeri olayların tekrarlanmaması için Tiflis yönetiminin üslerin topraklarından çıkarılmasını istediğini belirten bayan Nino Burcanadze, 'İstanbul Zirvesi'nde alınan kararlar çok önemli. Buna göre Vaziyani ve Gudauti askeri üslerinin temmuz ayına kadar ülkeden çıkarılması; diğer üsler konusunda da 2001 yılı sonuna kadar görüşmelerin tamamlanması karara bağlanmıştı.' şeklinde konuştu.
Gürcistan'ın, Rus üslerinin yerini başka bir ülkenin ya da organizasyonun üssünün almasını istemediğini hatırlatan Burcanadze, Rusya'nın, NATO ile yakınlaşma sürecine giren komşularına endişe ile baktığını dile getirdi. Nino Burcanadze, NATO ile Barış İçin Ortaklık Programı çerçevesinde bir işbirliği içinde olduklarını söyledi.
Türkiye-Gürcistan ilişkilerine de değinen Burcanadze, 'Şevardnadze'nin Ankara ziyaretinde Türkiye Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, Gürcistan'ın, Türkiye'nin stratejik ortağı olduğunu yineledi. Türkiye büyük ve güçlü bir ülke. Onunla işbirliği ancak ve ancak güzellik getirir.' diyerek sözlerini tamamladı. Ekrem Dindarol / Tiflis

Üsler mutlaka gidecek

Üsler mutlaka gidecekMoskova ile Tiflis yönetimleri arasında ihtilaf konusu olmayı sürdüren Gürcistan topraklarındaki Rus askeri üslerinin mutlaka tahliye edileceği belirtildi. Askeri üsler konusunda Tiflis'te bugün yapılacak görüşmeler öncesinde konuyla ilgili olarak Zaman'a özel bir açıklama yapan Gürcistan Savunma Bakanı Davit Tevzadze, Rus üslerinin Gürcistan için siyasi ve ekonomik sorunlar oluşturduğunu söyledi.

Uzun zamandır Rus askeri üslerinin Gürcistan'dan çıkarılması konusu gündemdeki yerini koruyor. Söz konusu üslerin Gürcistan'da bulunmasının Tiflis yönetimi için ne gibi bir önemi var?
Rus askeri üslerinin Gürcistan için hiçbir önemi yok. Bu üslerin Gürcistan'da olmaması gerekiyor; zira bu üslerle ilgili olarak bazı ekonomik ve siyasi problemler mevcut. Bir ülkede yabancı bir ülke askerinin bulunmasının her zaman için bazı zararları vardır.

Ekonomik zarardan bahsettiniz. Bu, Tiflis'ten geçecek Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı ve benzeri hatların tehdidi anlamına mı geliyor?
Rus üslerinin Tiflis'ten geçecek Bakü-Ceyhan Petrol Boru Hattı ve benzeri hatların geçmesini tehdit etmesi söz konusu olamaz. Bu üslerin ülkede bulunmasının ekonomik zararları; toprak vergileri ve ekolojiye verdiği zararlardır.

Niçin bu üslerin çıkarılmasını istiyorsunuz?

Pekala, neden kalmalı?
Bu üslerin ülkemizde kalmasının hiçbir temel dayanağı yok. O halde gitmeli.
Bu üslerin tamamen Gürcistan'dan çıkarılması için nihaî bir tarih verebilir misiniz?

Söz konusu üslerden ikisi bu yıl kapatılıyor. Geri kalan iki tanesi ile ilgili görüşmeler ise devam ediyor.
Rusya'nın Gürcistan'daki askeri üslerini çıkarmak istemediği biliniyor. Üstelik üsleri tahliye etmek için 15 yıl süre istiyor. Bu konudaki görüşünüzü alabilir miyim?
Rusya üslerin çıkarılması için 15 yıl demiyor. Rusya, bu üslerin tahliye edilebilmesi için 15 yıla ihtiyaç olduğunu söylüyor. 15 yıl daha kalıp da ondan sonra çıkarma işlemine başlayacak değil.

Batum ve Ahalkalaki üslerinin tahliyesi için belirlenen bir süre var mı? Bu üslerin çıkarılması da Vaziyani ve Gudauti gibi kolay mı olacak?
Belirlenmiş bir süre henüz yok. Bu konuda görüşmeler de daha yapılmadı. Eğer anlaşırsak, çıkarma zor olmayacak. Bu konuda devlet komisyonlarının çalışmaları var. Örneğin martta 6. tur görüşmeler yapılacak.

Peki, Rus askeri üslerinin yerine başka herhangi bir ülkenin ya da uluslararası bir kuruluşun üslerinin yerleştirilmesi söz konusu mu?
Bu üsler, yerlerini başka üslere bırakmayacak. Gürcistan'da yabancı bir ülkenin veya uluslararası organizasyonların askeri üsleri olmayacak. Gürcistan topraklarında başka bir ülkeye ait askeri üs hiçbir zaman da olmayacak. Ancak, ortak tatbikatlar ve ortak projeler yapıldığı zaman ise tabii ki olacak. Bunun dışında bir başka ülke askeri üssünün bulunması söz konusu olamaz. Zaten halkımız da, yabancı askeri üslerin Gürcistan'da bulunmasını artık istemiyor.

Önümüzdeki yaz, NATO'nun 'Barış İçin Ortaklık' tatbikatı Gürcistan'da yapılacak. Rusya'nın bu tatbikattan rahatsız olduğu belirtiliyor. Bu tatbikat, Gürcistan'da başka bir gücün karşısında olmak için mi yapılıyor?

Bu tatbikat tamamen işbirliği maksadıyla yapılıyor. Başka hiçbir güce karşı olmak maksadıyla değil. Rusya'nın bu tatbikattan rahatsız olduğu yönünde de bir bilgim yok.
Türk Silahlı Kuvvetleri'nin, Gürcistan Marneuli Askeri Havaalanı'nı modernize etmesinden bazı ülkeler rahatsızlık duydu ve bu havaalanının Türk havaalanı olduğunu söyleyenler de oluyor. Ne dersiniz?
Bu havaalanı Gürcistan askeri havaalanıdır. Hiç kimsenin bundan korkmaması gerekiyor. Ben bu endişenin dayandığı herhangi bir temel göremiyorum. Ayrıca, bizim Türkiye ile askerlerin eğitiminden tutun askeri-teknik gibi konulara kadar birçok alanda işbirliğimiz var. Ekrem Dindarol / Tiflis (Zaman)

TORM1 füze sistemleri
Rusya, Yunanistan'a sattığı TORM1 füze sistemlerinden yeni bir partiyi daha bu ülkeye gönderdi.
İtarTass'ın haberine göre, İzhevsk kentindeki üretici Kupol elektromekanik tesisleri, yeni teslimatın, daha önce teslim edilen, 500 milyon dolar değerindeki 21 sisteme ek olarak üretilen sistemlerden oluştuğunu bildirdi. Buna göre, Rusya'nın Yunanistan'a ek TORM1 teslimatı yıl içinde devam edecek. Moskova