Rus uçağı kaçırıldı

15.03.2001
Vmukova Havayolları'na ait Tupolev TU-154 tipi yolcu uçağı, Atatürk Havalimanı'ndan kalkışından 30 dakika sonra, içindeki 162 yolcu ve 12 mürettebatla birlikte kaçırıldı.

Rus uçağı kaçırıldı

Bu tür olaylar bize zarar verir

Kaçıranlar baba-oğul

Çeçenlerden resmen kınama

Çeçenlerin yapmadığını Suudiler yaptı

İddiaların odağındaki adam

Terörist mi arıyorsunuz?

Eylem bir tezgah

"Korsan" soruşturması

Bu işte bir bityeniği var

Yaklaşık 1.5 saat Türk hava sahasında kalan kaçırılan Rus uçağı, Medine'ye yöneldi. Uçakta, biri bebek 55 Türk yolcu olduğu belirtiliyor. NTV'ye açıklamalar yapan Ulaştırma Bakanı Enis Öksüz, bıçak tehdidiyle kaçırılan uçakta bir mürettebatın yaralandığını söyledi. Uçak en son 14.43'te Kıbrıs hava kontrol görevlileriyle temas etti. Uçağı kaçıranlar henüz herhangi bir talepte bulunmadı.

Rusya Federasyonu'nda "Vmukova" adlı şirkete ait İstanbul-Moskova seferini yapan Tupolev-154 tipi yolcu uçağı iki kişi tarafından kaçırıldı.

Atatürk Havalimanı'ndan İstanbul-Moskova seferi için saat 13.30'da havalanan uçağın pilotları Yalova üzerindeyken, kalkıştan yaklaşık yarım saat sonra "kaçırılma" sinyali verdi. İki kişi oldukları bildirilen hava korsanlarının uçağın yönünü önce Antalya'ya doğru yönelttiği daha sonra Suriye üzerinden Türk hava sınırlarını terkettiği öğrenildi.

Uçakta 162 yolcunun bulunduğu belirtildi. Son olarak 14.43 Kıbrıs hava kontrol görevlileriyle temas kuran uçağın pilotu, rotanın Suudi Arabistan'ın Medine kenti olduğunu söyledi. Rus istihbarat servisi FSB ise, uçak kaçırma olayı ile ilgili olarak, henüz bilgi veremeyeceklerini açıkladı.

Putin acil masa kurdu

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, uçağın kaçırılması üzerine acil bir masa kurulması için emir verdi. Özel çalışma grubunun başına Rus istihbarat servisi FSB Başkan Yardımcısı Proniçev getirildi. Rus NTV televizyonu FSB'nin özel bir operasyon ekibi göndermek için hazırlık yaptığını bildirdi.

Uçak Medine'ye indi

Rus uçağı, önce Cidde'ye, ardından da Medine'ye indi. Bir Suudi yetkilinin uçağı kaçıranlarla irtibata geçerek görüşmeler yaptığı belirtildi. Uçağın yakıt ikmali yapmasına izin verildiği ifade edilirken uçağı kaçıranların Çeçenistan'da savaş durdurulmadan yolcuları bırakmayacaklarını söyledikleri belirtildi.

Kaçıranlar baba-oğul

Vmukova Havayolları'na ait Tupolev TU-154 tipi yolcu uçağını, Atatürk Havalimanı'ndan kalkışından 30 dakika sonra kaçıran kişilerin Süfyan Arsayev ile İrishan Arsayev oldukları belirtildi. Çeçenistan'daki savaşın durdurulması için böyle bir eyleme giriştikleri belirtilen bu iki Çeçenin baba ve oğul oldukları kaydedildi. Öte yandan uçak kaçırma eylemi ile kesinlikle ilgilerinin olmadığını kaydeden Çeçen yetkililer, olayda provokasyon ihtimaline dikkat çektiler. Rusya'nın uluslararası kamuoyunu Çeçenler aleyhine yönlendirmek için direnişin Suudi kaynaklı Vahhabistler tarafından yürütüldüğü iddiasını sürekli gündemde tuttuklarını belirten Çeçenler, kaçırılan uçağın neden başka bir ülkeye değil de Suudi Arabistan'a indirildiğini soruyorlar.

Yolcular bırakılmaya başlandı

Suudi yetkililerin her an uçak kaçırma eyleminin sona erebileceğini bildiirken ilk etapta çoğu çocuk ve kadın 20 yolcu uçaktan indirilerek bekleme salonuna alındı. Suudi yetkililerin Rusya'nın operasyon timi gönderme teklifini kabul etmedikleri kaydedildi.

Eylemciler yakıt istedi

Cuma sabahı itibariyle 103 yolcu ile mürettebatı rehin tutan eylemciler, erken saatlerde dün akşam kesilen görüşmelerin yeniden başlamasını istediler. Suudi yetkililerden cevap beklenirken bu sefer eylemciler, "uzun bir yolculuk için" yakıt talebinde bulundular. Yetkililer eylemcilerin yakıt taleplerini incelediklerini bildirdiler.

162 yolcu 12 kişilik mürettebatı bulunan Rus Vnukovo Havayolları'na ait Tupolev 154 tipi uçağı kaçıran eylemciler, yapılan ilk pazarlıklar sonucu, kadın, çocuk ve yaşlılar ile bir yaralı kabin memurundan oluşan 25'i Rus, 15'i Türk ve 2'si Maldiv uyruklu toplam 42 kişiyi serbest bıraktı. Eylemciler ayrıca, ikinci pilotun kendilerine yiyecek getirmesi için uçaktan çıkmasına izin verdi, ancak pilotun dönmemesi halinde bir yolcuyu öldürecekleri tehdidinde bulundu. Eylemcilere yiyecek getiren pilot, yeniden uçağa döndü.

Uçağın yardımcı pilotu, eylemcilerin 3 Çeçen ve liderlerinin 50 yaşında olduğunu belirtti.
Bur Rus diplomat, 2 eylemcinin 18 ve 20 yaşında olduğunu bildirdi.

Öğle saatlerinde Suudi emniyet güçleri uçağı basarak eylemci üç kişiyi yakaladı. Rus uçağını kaçıranlar teslim oldu. Süfyan Arsayev ile İbrahim Arsayev adlı kişilerle birlikte üçüncü eylemcinin 20 yaşında bir Çeçen olduğu belirtiliyor.

Eylemciler Interpol listesinde yok

İçişleri Bakanlığı, uçağı kaçıran 3 kişinin isminin, interpol kanalı ile, terör olaylarına karıştıkları gerekçesiyle arananlara ilişkin Rusya Federasyonu İçişleri Bakanlığı'nca bakanlığa ulaştırılan listede yer almadığını bildirdi.
Bakanlık, 3 kişinin, hamili bulundukları Rusya Federasyonu pasaportunu ibraz etmek suretiyle çıkış işlemlerini yaptırdıklarını belirtti.
İçişleri Bakanlığı, 15 Mart Perşembe günü, İstanbul-Moskova seferini yapmakta olan uçağın Medine'ye kaçırılması sonrasında, Rusya Federasyonu makamlarına atfen, ''bazı isimlerin bir süre önce İçişleri Bakanlığı'na ulaştırıldığı, bu kişilerin uçak ve gemi kaçırma eylemlerine girişebileceklerinin'' bildirildiği yolunda yazılı ve görsel medyada yayımlanan haberlerle ilgili olarak bir açıklama yaptı.
Açıklamada, şunlar kaydedildi:
''15.03.2001 tarihinde İstanbul-Moskova seferini yapmakta olan Vnukova Havayolları'na ait uçağı kaçırdıkları bildirilen Sapian Arsaev, Irıshan Arsaev ve Denie Magomerzaev adları; İnterpol kanalıyla, terör olaylarına karıştıkları gerekçesiyle arananlara ilişkin, Rusya Federasyonu İçişleri Bakanlığı'nca bakanlığımıza da ulaştırılan listede yer almamaktadır. Ayrıca adları geçenler hamili bulundukları Rusya Federasyonu pasaportunu ibraz etmek suretiyle çıkış işlemlerini yapmışlardır.''

PUTİN'den teşekkür

Rusya, İstanbul-Moskova seferini yapan Rus uçağını önceki gün Medine'ye kaçıran eylemcilerin iadesini istedi. Kremlin tarafından yapılan açıklamaya göre, Devlet Başkanı Vladimir Putin, Suudi Kralı Fahd'a yolladığı mesajda, hava korsanlarının Rus adaletine teslim edilmesi için gerekenin bir an önce yapılmasını istedi. Putin, ''Suçluların Rus adaletine teslim edilmesiyle ilgili sorunların olabildiğince çabuk çözüme kavuşturulacağını umarım'' ifadesini kullandı.
Putin, uçak Medine'ye indikten sonra Suudi Arabistan'ın Rusya'yla yaptığı işbirliğine teşekkür etti ve ''bunun, iki dost ülkenin terörle mücadele için ortak çaba harcamaya hazır olduğunu gösterdiğini'' kaydetti.

Bu arada, Suudi Arabistan İçişleri Bakanı Prens Nayif, eylemcilerin sorgulanmaya başlandığını söyledi, ancak bu kişilerin Rusya'ya iade edilip edilmeyeceği konusunda bilgi vermedi.
İçişleri Bakanı, Okaz gazetesine yaptığı açıklamada, eylemcilerin Rusya'ya gönderilip gönderilmemesinin iki ülke arasındaki temaslara bağlı olduğunu söyledi.
Bakan, Rusya'nın operasyon için bir ekip göndermesi önerisini reddettiklerini de belirtti.

Mashadov: Eylemciler Arabistan'da yargılansın

Çeçenistan Cumhurbaşkanı Aslan Mashadov, eylemcilerin Rusya'ya iade edilmemelerini ve şeriata göre yargılanmalarını istedi. Mashadov'un basın bürosunca AFP'ye yapılan açıklamada, ''Suudi Arabistan İslam ülkesidir, dolayısıyla suçlular şeriat hükümlerine göre yargılanır. Bu ülkenin adalet kurumları, Suudi Arabistan'ın terörizmi desteklemediğini göstermelidir'' denildi. Açıklamada, uçak kaçırma eyleminin sorumluluğunun Rus lideri Vladimir Putin'de olduğu görüşü dile getirildi ve ''Çünkü Çeçenistan'daki Rus birliklerinin cinayetleri Çeçenleri böyle eylemlere yöneltiyor'' ifadesi kullanıldı.

Yolcular Suudi timine ateş püskürdü

Türk yolcuları, kaçırılan Rus uçağına Suudi Arabistan özel kuvvetlerince düzenlenen operasyonu eleştirdiler. Gazi Demirci adlı yolcu, gazetecilere yaptığı açıklamada, son derece tehlikeli bir kurtarma operasyonu gerçekleştirildiğini ve tüm yolcuların ölüm tehlikesiyle karşı karşıya kaldıklarını söyledi.
Baki Kabal da, düzenlenen operasyonu şöyle anlattı:
''Uçağın kapısı açılır açılmaz içeriye giren Suudi güvenlik görevlileri aniden etrafa ateş açmaya başladılar. Kapıya yakın olan hostes başından aldığı kurşun yarasıyla yıkıldı daha sonra bu hostesin boğazı hava korsanınca kesildi. Gürsel Kambal da, kapıya yakın ve ayakta olduğu için ateş sırasında kurşun isabet etti.''
Kabal, kendisini kurtarmak içim ''müslim, müslim'' diye bağırdığını, güvenlik görevlisini ancak böyle ikna edebildiğini sözlerine ekledi.

Arsayev'in eşi gözaltında

İstanbul-Moskova seferini yapan Rus uçağını kaçıran Süfhan Arsayev'in eşi Zara Arsayev İstanbul'da gözlem altına alındı. İstanbul Emniyet Müdürü Kazım Abanoz, Süfhan Arsayev'in eşi Zara Arsayev'in Küçükçekmece Sefaköy'deki evinden gözlem altına alındığını, şubeye getirilerek bilgisine başvurulduğunu söyledi.
''Hava korsanlarının uçağa bıçağı nasıl soktuğuna'' ilişkin bir soru üzerine Abanoz, şunları söyledi:
''Atatürk Havalimanı, güvenlik açısından Avrupa'nın sayılı havaalanlarındandır. Atatürk Havalimanı, güvenlik açısından yeterlidir. Ancak hava korsanları ayakkabı topuklarının altına yaptıkları özel zulalar ile sokmuş olabilirler ya da içeriden biri onlara yardım etmiş olabilir. Başka türlü havalimanında oluşturulan güvenlik önlemlerini aşarak bıçağın içeri sokulması mümkün değildir.''
Suudi Arabistan polisinin yaptığı operasyonu da değerlendiren Emniyet Müdürü Abanoz, ''Suudi polisinin yaptığı operasyon tam Suudi usulü bir operasyondur'' dedi.
Operasyon denilen bir çalışmanın titizlikle planlanarak 3-4 saniyede bitirilmesi gerektiğini de ifade eden Abanoz, ''Ama bu operasyon uzun sürdü. Uçağa operasyon yapılırken polisin biri içeri girer gibi yapıyor, geri çekiliyor, yine girer gibi yapıyor. Böyle operasyon olmaz. Kesinlikle başarısız bir operasyondur'' şeklinde konuştu.

Eylemciler İstanbul'da kalmış

İstanbul-Moskova seferini yapan Rus uçağını kaçıran Süfyan, Denis ve İrishan Arsayev'in 4 ay önce Rusya'dan İstanbul'a turist vizesiyle geldikleri ve Sefaköy'de bir eve yerleştikleri öğrenildi.
Arsayev'ler, yaklaşık 4 ay önce Rusya'dan İstanbul'a geldi. İstanbul'daki Çeçen misafirhanelerinde kalmayarak Küçükçekmece Sefaköy Muammer Aksoy Caddesi Özemir Sitesi B Blok 3. katta bulunan eve yerleştikleri belirtilen Arsayev'lerin, bir süre sonra da oturma izni almak için İstanbul Emniyet Müdürlüğü'ne başvurdukları kaydedildi.

Operasyondan ayrıntılar

İstanbul-Moskova seferini yaparken kaçırılan Rus uçağının Moskova'ya gelen yolcuları, uçağa düzenlenen operasyon sırasında ölenlerden ikisinin kapıları açarken vurulduğunu söylediler.
Moskova'ya gelen yolcular arasında 13 Türk bulunduğu bildirildi.
Türk yolcuların Medine'den geldikleri Moskova Vnukovo havaalanında Rus istihbarat ve savcılık görevlileri tarafından sorgulanmaları sırasında Türkiye'nin Moskova Büyükelçiliği Müsteşarı Ergin Soner de hazır bulundu.
Soner, yolcuların genellikle, ölen Rus hostes ve Türk yolcunun, ''operasyon sırasında kapıları açarlarken vurulduklarını söylediklerini'' belirtti.
Müsteşar, Türk gazetecilere yaptığı açıklamada, Rus yolcuların sorgulama sırasında Türkiye aleyhine ifade kullanmadıklarını söyledi.

Ruslardan Türkiye'ye suçlama

Rusya Devlet Duması Uluslararası İlişkiler Komitesi Başkanı Dimitry Rogozin, İstanbul-Moskova seferini yaptığı sırada kaçırılan ve Medine'ye indirilen Rus yolcu uçağını kaçıran Çeçenlerin Türkiye'deki bazı kesimler tarafından desteklendiğini ileri sürdü.
Rus uçağının kaçırılmasının, Türkiye'de Çeçenleri destekleyen siyasi partiler bulunduğunu kanıtladığını ileri süren Rogozin, Çeçenlerin Rus uçağına silahla girebilmesinin bu güçler tarafından sağlanmış olabileceğini iddia etti.

Bu arada Rusların Çeçenistan'a yönetici olarak atadığı Ahmet Kadirov, Suudi Arabistan yönetiminden, Rus uçağını kaçıran Çeçenlerin Moskova'ya iade edilmesini istedi.

Ruslara göre eylemciler

Rusya Devlet Başkanı Danışmanı Sergey Yastrjemskiy, Rus yolcu uçağını İstanbul'dan Medine'ye kaçıran Çeçen asıllı eylemcilerin kimliklerini açıkladı. Yastrjemskiy, Çeçen eylemcilerin 1959 doğumlu Süfyan Arsayev, 1986 doğumlu Erishan Arsayev ve 1982 doğumlu Muhamet Rizayev olduklarını belirtti.

Çeçen milletvekili: Bunlar Çeçen olamaz

Rus Duması'nın tek Çeçen Milletvekili Aslanbek Aslahanov, Çeçenler'in uçak kaçırarak dikkat çekmeye çalıştıkları yönündeki iddiaları sert bir dille eleştirerek, "Tüm bunlar Çeçen halkına karşı gerçekleştirilmiş bir eylemdir" dedi.
Konuyla ilgili İHA muhabirine konuşan Aslahanov, uçağı kaçıranların Çeçen asıllı olduklarına halen inanmadığını belirtti. Aslahanov, "Nerede bir olay baş gösterse, Çeçenler'in sorumlu tutulması moda haline geldi. Örneğin, Soçi'de yerel Ermeniler otel işgal ettikleri halde tüm dünya basını, otelin Çeçenler tarafından işgal edildiğini bildirdi. Eğer uçağı Çeçenler kaçırsaydı, onlar eylemlerinin amacını açıklardı. En azından bir siyasi açıklama yapmaları gerekiyordu. Ancak benim bildiğim kadarıyla, herhangi bir açıklama ya da siyasi talepde bulunulmadı?" diye konuştu.
"Eylem Çeçenler tarafından gerçekleştirildiyse, onların bu eylemin tüm Çeçen halkını, Çeçenisan'ın dışında yaşayan Çeçenleri de etkileyeceğini düşünmeleri gerekiyordu" diyen Aslahanov, "Onların faaliyeti, Şamil Basayev'in uçak kaçırarak 'bir numaralı terorist' ünvanı kazanmasına benziyor. Onlar, bu eylemlerinin ilk başka Çeçenleri vuracağını düşünmeliyidiler. Ben onların yaptıklarını anlamıyorum. Gerçek Çeçenler böyle bir şey yapamazdı" şeklinde konuştu.

Türkler Suudilerden davacı

İstanbul-Moskova seferini yaparken Medine'ye kaçırılan Rus uçağındaki operasyonda hayatını kaybeden inşaat işçisi Gürsel Kambal'ın ailesi, operasyonu düzenleyen Suudi Arabistan aleyhine tazminat davası açmaya hazırlanıyor.

Yolcular anlatıyor

İstanbul-Moskova seferine yaparken kaçırılarak Suudi Arabistan'ın Medine Muhammed Bin Abdulaziz Havalimanı'na indirilen Rus uçağının Türk yolcuları İstanbul'a getirildi.
Başbakanlığın talimatı ile sabah 05.00'te 7 mürettebat ve 24 basın mensubu ile birlikte Medine'ye giden Türk Havayolları'nın Boeing 737-500 tipi Trabzon uçağı, Medine'den 47'si Türk, 1'i Özbek ve 1'i de Kazakistan uyruklu toplam 49 kişi ile kurtarma operasyonu sırasında öldürülen Gürsel Kambal'ın cenazesini alarak İstanbul'a geldi.
Medine Havalimanı'nda basın mensuplarının sorularını cevaplandıran Türk yolcular, Çeçenler'in bomba ve bıçak tehdidi ile uçağı kaçırdıklarını, Suudi Arabistan komandolarının yaptığı operasyonun ise yanlış olduğunu söylediler. Çeçenler tarafından rehin alındıktan sonra 23 saat boyunca aç, susuz ve havasız bırakıldıklarını söyleyen yolcular, "Ellerinde bıçak ve balta vardı. Kendilerine mani olmak isteyen erkek hostesi bıçakla yaraladılar. Yakıt ikmali yapıldıktan sonra başlatılan operasyon yanlış yapıldı. Uçağa giren askerler rast gele ateş ettiler. İlk anda karşılarına çıkan arkadaşımıza ve hostese kurşun isabet etti. Oracıkta öldüler. Yanlış bir operasyon sonucu arkadaşımızı kaybettik" diye konuştular.

Uçağın mühendisi: Hostesi Suudiler öldürdü

İstanbul-Moskova seferi sırasında Medine'ye kaçırılan yolcu uçağının uçuş mühendisi Andrey Guselnikov, kurtarma operasyonu sırasında ölen hostesin eylemcilerce, Suudi güçlerce vurulduğunu söyledi. Guselnikov, bir Rus TV kanalında yer alan açıklamasında, korsanların ateşli silahlarının olmadığını da teyit etti. Guselnikov, ''yalnızca iki balta, el yapımı bıçak ve makasları vardı'' dedi.

YOLCULARIN LİSTESİ

Kaçırılan Rus yolcu uçağındaki tüm yolcuların kimlikleri belli oldu. Uçak yolcu listesine göre, kaçırılan uçaktaki Türk yolcuların kimlikleri şöyle:

"R. Aydın, S. Aka, B. Aka, C. Aka, H. Aka, B. Aka, F. Aka, I. Akyüz, M. Akyüz, N. Acer, S. Aydoğan, S. Akbaş, N. Ateş, C. Ateş, E. Bayraktar, S. Beyhan, E. Copoğlu, M. Copoğlu, A. Copoğlu, H. Çamoğlu, Y. Çelik, M. Çamlı, T. Çiftçi, G. Demirci, S. Daş, M. Efiloğlu, G. Ertekin, D. Ertekin, A. Efiloğlu, R. Egemen, M. Ekiz, E. Fidan, L. Güneş, O. Gökkaya, O. Gölge, B. Hısır, M. Kara, B. Kara, N. Koçdemir, G. Kambal, B. Kabal, M. Kara, H. Kibar, S. Mengen, S. Nakipoğlu, A. Oruç, O. Özkul, M. Soğuktaş, A. Sevim, H. Sen, M. Turcan, H. Tarhan, K. Turan, A. Tufan, O. Yakut, O. Yalçın, C. Yıldırım, I. Zumluoğlu, Z. Karaz."

Yabancı yolcuların isimleri ise:
V. Florea, A. Filippov, I. Galkıne, N. Glazouno, O. Grıtneva, A. Golubov, M. Grasova, N. Hubatyuk, S. Iaroch, L. Ipektcha, L. Isoeva, L. Ivachtch, A. Jeltoukh, Y. Kıchenko, I. Kuzmenok, L. Kartasho, N. Kouxova, T. Kapotına, I. Katakın, N. Ketmelev, M. Kırıllov, N. Kochevar, G. Kouzma, G. Khelkovs, O. Lumyakov, Y. Lapshına, A. Lıvınen, S. Leonovıt, L. Lımar, N. Loktev, D. Magomerz, G. Moustafı, S. Melnic, A. Malınına, O. Malofeev, L. Markova, G. Martıroz, Maxımov, L. Moscalen, A. Muhsunov, A. Mılıouch, R. Nıgmatou, V. Novıchko, O. Nıkoulın, A. Nıkıtıne, V. Andreev, S. Arsaev, I. Arsaev, E. Astafıev, M. Aleksash, A. Atech, E. Atech, A. Akhmetov, E. Alexandr, N. Artemenk, T. Avvakoum, M. Ahmedova, V. Braga, L. Bondarev, I. Brasdvea, V. Berejnai, K. Bleskine, O. Begishev, S. Babaev, N. Blokhına, K. Bargouti, M. Chyzh, T. Crivolap, O. Chadrina, I. Chirnina, V. Desheva, Na. Drozdova, E. Dyackova, M. Osmanova, K. Puigouno, I. Panfilova, A. Panova, M. Portnova, N. Ponomare, O. Romanyuk, L. Ryskına, A. Rıabının, O. Roussou, I. Stepchan, E. Svotına, L. Samynına, I. Samynıne, M. Sadykova, L. Saprykın, L. Savtchen, O. Sergueev, Z. Tıp, T. Tıp, O. Tarassov, S. Tchevytc, A. Tchoupın, V. Tolmatch, I. Tsepakın, K. Teryaki, G. Vinnikov, V. Vysotski, N. Zanozina, A. Zaprudnova. (Ajans Kafkas)