Çeçenistan için barış troikası ve Berezovski'nin kovulan adamı

AMAN BEREZOVSKİ KARIŞMASIN

"Çeçenistan'da barış isteyenler kim" diye şöyle bir geriye doğru bakıldığında öne çıkan birkaç tanınmış figür göze çarpıyor:
Rusya içerisinde eş başkanlığını Boris Berezovski'nin yaptığı Rus liberaller, Rus politik elitinin içinde kendine yer bulabilmiş Ruslan Hasbulatov ve Aslambek Aslakhanov gibi Çeçenler; Dışarı da ise Zbigniew Brzezinski, Alexander M. Haig ve Max Kampelman'dan oluşan Amerikan kökenli troika. Tabi bunların dışında çok sayıda uluslararası örgüt ve politikacı da var.

Çeçenistan'da Barış İçin Amerikan Komitesi (American Committee for Peace in Chechnya) adıyla ortaya çıkan sivil inisiyatifin başını çeken troikanın ilk ayağı Zbigniew Brzezinski, Carter'ın ulusal güvenlik danışmanı olması ve Amerikan yönetimiyle yakın mesaisi nedeniyle ses getiriyor. Hakeza Max Kampelman Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı AGİK (Sonra teşkilata dönüşerek AGİT oldu)'nda Amerika'yı temsil ediyordu. Alexander M. Haig de malum Amerika'nın eski Dışişleri Bakanı ve NATO komutanı.

Liechtenstein'in bir dağ köyünde 16 Ağustos'ta ilginç bir buluşma gerçekleşti. Aslan Mashadov'un özel temsilcisi Ahmet Zakayev, Rusya'dan dört kişilik bir heyetle buluştu. Masanın diğer tarafında barış konusunda Vladimir Putin'i belli bir anlayışa çekmeye çalışan politikacı İvan Rıbkin, Ruslan Hasbulatov, Aslambek Aslahanov ve gazeteci Yuri Shchekochikhin vardı. Rıbkin birinci Çeçen savaşının bitmesinde önemli roller üstlenmiş bir kişi. Bir süre önce Putin'e "barış" çağrısında bulunduğu için Sosyalist Birlik Partisi'ndeki liderlik koltuğundan oldu.

Peki Rus politika elitiyle Çeçen tarafını buluşturan kimdi? Moskovskiye Novosti'nin muhabiri Sanobar Shermatova'ın aktardığı bilgilere bakılırsa ünlü Amerikalı troika yani American Committee for Peace in Chechnya.

Ancak ilginç olan bu buluşmada barış isteyen Berezovski'nin bir adamıyla Rus heyeti arasında ciddi bir anlaşmazlığın çıkmış olmasıydı.
Şayet anlatılanlar doğruysa organizasyonun sahipleri, Liechtenstein'in bir dağ köyündeki buluşma mekanına davetsiz bir misafirin geldiğini fark ettiler. Bu kişi avukat Alexei Goldfarb idi. Ve hemen Boris Berezovski'yi temsilen toplantıya geldiğini söyledi ancak ummadığı bir tepkiyle karşılaştı. Kendisine burayı terk et denildi. İddiaya göre oradaki herkes Berezovski isminin tüm barış girişimlerini baltalayacağını söyleyerek Goldfarb'ı "persona non grade" ilan edip kapıyı gösterdiler.

Hatta herkes bu adam burayı nerden buldu diye birbirine bakınırken organizatörler arasında bir gün önce Ahmet Zakayev ile Zurich'te buluşan Rıbkin'in izini takip etmiş olabileceği ihtimali ağır bastı.
Brzezinski, Polonya asıllı bir Yahudi. Hakeza Berezovski de Karaçay-Çerkesli bir Yahudi. Berezovski şimdi Rusya'nın liberalleşmesini ve batı kulübünde yer almasını istiyor; Brzezinski de öldüğünde mezar taşına "İflah olmaz bir komünizm düşmanıydı" yazılacak.
Her ne ise her iki isim de Çeçenistan'da savaşın bitmesini istiyor ve bu yönde atılacak adımları destekliyor görünüyor. Ama belli ki işin içinde bizim bilmediğimiz çok farklı hesaplar da var. En azından Rus heyetinin kaygıları anlaşılır türden. Belli ki Putin-Berozovski zıtlaşmasını gözardı etmek istemiyorlar.

Berezovski, Putin'i iktidara taşıyan en önemli işadamlarından biriyken daha sonra onunla yolları ayrıldı. Ve Putin Berezovski'yi silmek için tüm gücünü kullandı. Şimdi sürgün yaşamı sürdüğü Londra'dan Moskova'ya döndüğünde anında tutuklanacak.
Putin, sonradan edindiği bu düşmanından gelecek her türlü teklifi kabul etmek istemeyecektir. Ve bunun arkasında kendisine yönelik bir komplo yattığından derin kuşku duyacaktır. Bu nedenle belki de kimse Liechtenstein buluşmasına Berezovski'nin gölgesinin düşmesini istemedi.

Taraflar Berezovski'nin adamından kurtulup ağırlıklı olarak Hasbulatov'un önerisi üzerinde tartıştı. Hasbulatov'un tezleri Çeçenistan'a uluslararası özerk statü verilmesi üzerine kurulu.

Ona göre Çeçenistan'ın özerk statüsü, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT)'nın garantisi altında olacak. Rusya ile ortak sınırlar korunacak, Çeçenler ruble kullanacak ve Rus vatandaşı olarak kabul edilecekler. İvan Rıbkin, Çeçenistan'a Aland adalarına benzer bir statü önerdi.

Tarafların Çeçenistan'a biçtikleri elbise ve Çeçenlerin yaklaşımı gelecek Editör'ün Notu'nda.

Fehim Taştekin
31.08.2002