KABARDEY-BALKAR "SEÇİM" YADA "SEÇTİRME" OYUNU

Fehim Taştekin

Nalçik- "Burada tek bir adamın rejimi var. Yasama, yürütme ve yargı onun elinde" diyerek başlıyor söze, muhalefetin önde gelen isimlerinden Adıge Ülkesi adlı gazetenin direktörü Hatıjıko Valeri.

Kabardey Balkar Cumhuriyeti'nin başkenti Nalçik'te son derece dağınık bir gazete ortamında bizi kabul etti ve nereden geldiğimize dair ahret sualleri sormadan sorularımızı cevaplandırmaya başladı. İktidara öfkeli olduğu her halinden belliydi. Ona göre Valeri Kokov, baskı ve hilelerle üçüncü kez koltuğunu sağlamlaştırmakla kalmadı, seçimden önce sürdürdüğü "muhalefeti yoketme" operasyonlardan hala vazgeçmedi.

Odadaki dağınıklığı göstererek "Şimdi bizi buradan atıyorlar" dedi.
"Burası devlete ait bir bina mı" diye sordum hemen. "Hayır, özel mülk. Yeni yer de bulamıyoruz. Sahibini polis ve maliye sıkıştırıyor, 'cesaretin varsa bunları çıkarma' diyorlar. Dolayısıyla mahkemeye gitme şansımız da yok" diye karşılık verdi Valeri.

Sandığın dikkat çeken rakamları

Tarih 17 Ocak 2002. Seçimler ise 13 Ocak'ta yapılmıştı.

Valeri Kokov oyların yüzde 87.9'unu alarak iktidarını 5 yıllığına daha uzattı. İktidarın en güçlü ismi General Muhammed Batırov yüzde 7.67, Moskova'da avukatlık yapan genç aday Albert Kajarov 1.25, diğer adaylar Çegem Başyargıcı Ruslan Muraçayev, Metov ve Yuhayev yüzde 1'in altında kaldı. Katılım oranı ise Rusya ve Kafkasya genelinde alışık olmadığımız oranda yüksekti. Adıgey'de hakikaten bir seçim ortamının oluşturulmasına rağmen katılım yüzde 60'ı geçmezken burada sandığa gidenler yüzde 83'tü. Tabi bu sonuçlar olayları uzaktan izleyen insanların kafasında bile Suriye, Irak gibi rejimlerinin seçim usullerini canlandırdı gayri ihtiyari.

Bu tablodan üç sonuç çıkar: Ya muhalefet güçlü aday çıkaramadı, ya Kokov halkın vazgeçemeyeceği bir adamdı ve şimdiye kadar gösterdiği yararlılıklarla oyları topladı, ya da bu seçimde hile var.

Valeri "muhalefet güçlü değildi" eleştirisine karşılık şunları söyledi:

"Burada politik bir çalışma yürütebilmek için yasal olarak bir organizasyonun kurulmasına müsaade edilmiyor. Ortaya çıkamıyorsun, çünkü seni eziyorlar, herşey bir kişinin inisiyatifinde. Bütün iktidarın bir kişide toplanması nedeniyle bağımsız basına da izin yok. Bunlara rağmen 95 kişilik bir grupla 6 aday çıkardık. Aklın kabul edemeyeceği şekilde baskılar yapıldı.

Seçim gününde olan olaylar Rusya'nın bir başka bölgesinde bu denli yaşanmadı. Her sandığın başında iktidarın adamları dikilmişti. Bütün olaylar bunların kontrolü altında. Hepsinin belgeleri ilimizde. Her seçim bölgesinde 15'er polis ve mafyanın adamları vardı.
Gözlemcilerin hepsi satın alınmış kişilerdi ve oy pusulalarını desteler halinde sandıklara attılar.

Bizim gözlemcilerimiz Kokov'un işaretli olduğu 600 oy pusulasını ele geçirdi. Bunların hepsi sandık başında yaşandı.
İktidarın usulsüzlüklerine engel olmak isteyen gözlemcilerimiz polis zoruyla dışarı atıldı. Seçimler işte böyle oldu. Bunun böyle bu kadar rahat yapılabilmesinin nedeni Kokov'un ne gerekiyorsa yapın emriydi."

Kuçukov'un çekilmesi

Peki Kuçukov neden çekildi?

Valeri'nin cevabı:

"Evini bastılar, üzerine mafyayı saldılar. O da adaylıktan çekilmek zorunda kaldı."

Adıge Ülkesi gazetesi, geçen Mayıs ayından beri ayda 2 kez çıkıyor, daha doğrusu çıkmaya çalışıyor. Gazete seçim döneminde fazlasıyla baskı görmüş. Seçim bölgelerine gazetenin sokulmaması için her yol denenmiş. Ve yayınlarından dolayı mahkeme işyerinin ikinci adresi gibi. Bir ayakları sürekli duruşma salonlarında. Bağımsız bir basın oluşturulamamasından yakındı Valeri.

Sorduk: "Peki bundan sonra ne yapacaksınız? Hukuk yollarından umutlu musunuz?"

Cevap: "Bu koşullar altında yargı bağımsız olmadığı için demokratik bir seçim beklenemez. Normalde bu seçim geçerli değildir. İnsanlar oy kullanmak için sandıklara gelmediler. Dolayısıyla seçim yapılmış da sayılmaz. Seçmenin yüzde 25'e geldi. Bunun da yüzde 30'u Kokov'a oy verdi. Bu sandıktan Kokov'a nasıl oy çıkar? 600 oy pusulası ele geçirdik. Şu anda arkadaşlarımız mahkemeye başvurmaya çalışıyor. Sandığa gelenleri bizim gözlemcilerimiz saydı, 300 kişi geldi, sandık açıldı 2000 oy çıktı.

Çegem yöneticisi hakkı ve yetkisi olmadığı halde beraberinde 50 adamla sandık başına gelmiş. Mafya, sarhoş, sportmen hepsi yanında. Adamları sandığın başına üşüşüp oyların rengine yön veriyorlar. Gözlemci bir bayan buna engel olmak istiyor ama Çegem yöneticisi kolundan tutup dışarı atıyor. Bütün bu olayları zapta geçirdik."

Konu seçim olunca konuşmaları yan odadan duyan yaşlı bir adam ardından 25 yaşlarında bir genç girdi odaya. Dikkatli bir şekilde izlemeye koyuldular. Önce adının B. Anatoly olduğunu söyleyen ihtiyar konuşmaya başladı:

"Baksan'da 14 Çerkes köyü var. Ben de orada görevliydim. Denetleme yetkim var. Sandıkların başında kara kara askerler bekliyordu. Kayıtlı 2500 seçmenden 600 kişi sandığa geldi. Ama sandıklar açılınca 2400 oy çıktı. Biz bunu komisyona bildirdiğimizde bize 'oylar ortada. Yapılacak bir şey yok' diye cevap verdiler. Hayatta olmayanlar için de, hastanede yatan insanlar için de oy kullanıldı. Baksan'da hastanede 92 kişi yatıyor. Onlar adına oy kullanıldı. Bir kadının kazağının altından deste halinde 150 oy pusulası düşüverdi. 10-20 oy pusulasını bir seferde bir kişi atıyordu. Kokov bütün bölge idarecilerine emir verdi: Sandıktan benim çıkmamı sağlayacaksınız. Gerçekten Batırov oyların yüzde 80'iin aldı ve bunları Kokov çaldı."

Adı Valera olan bu genç başladı konuşmaya:

"Ben usulsüz oy atıldığını görünce müdahale ettim. Polis beni tehdit etti. Oyların sayımı sırasında bizi sandıklara yaklaştırmadılar, önümüze elinde silah polisi diktiler ve 3 metre uzaktan olup bitenleri seyrettik. Batırov'a giden oyları iptal edip yerlerine Kokov işaretli oyları koydular."
Muhalefetin diğer adayları ikinci turda general Batırov'u desteklemeyi planlıyordu. Ancak çok sayıda kişiden işittiğim gibi Moskova, "Kokov ile devam" dedi. Bu seçim ısmarlama bir seçimdi. Muhalefet en azından muhalefetliğini göstermek için ortaya çıktı. Sonucu onlar da biliyordu.