23.05.2001

24 Mart 2001'de Adigey'de yapılan Parlamento seçimleri, Cumhuriyet nüfusunun sadece % 22'sini oluşturan Adigeler ile nüfusun %70'ini oluşturan Ruslar ve diğer Slavlar arasındaki "düşmanlıkları" yeniden göz önüne koydu.
Bu gerginliğin temel sebebi Slav çoğunluğun, artık yıllardır Cumhuriyet Anayasası ve diğer kanunlarca da resmileşen bir şekilde Adige azınlık lehine ayrımcılığa uğradığına inanması. Son iki buçuk yılda Nevazisimiya Gazeta (Rusyada yaynlanan bir gazete) gazetesinde yayınlanan makale ve röportajlar da Adige azınlığın, siyasal ve ekonomik anlamda sistematik bir ayrımcılık politikası uyguladığı görüşünü destekler içerikte.

Adigey Slavlar Birliği'nin önde gelen üyelerinden tarihçi Nina Konovalava'nin söz konusu gazeteye yaptığı açıklamalara göre, Ruslar yüksek öğrenimde ayrımcılığa maruz kalıyorlar; çünkü fakülte görevlilerinin çoğunluğu Adige. Ayrıca yerel okullarda Adige öğrencilere küçük yaşlardan itibaren, diğer bilgilerin yanında 19. yüzyıl'da Rusya'ya karşı yapılan Kafkas Savaşları öğretiliyor ve Ruslar "düşman" şeklinde karakterize ediliyor. Konovalova ayni şekilde Cumhuriyet Liderliğinin 19. yüzyılda toprakları ellerinden alındıktan sonra sürgüne gönderilen Çerkesler'in torunlarının ülkeye tekrar geri dönmelerini cesaretlendirici politikalar izlemesini de protesto ediyor. Konavalova'nın iddiasına göre , geçenlerde çıkarılan "repatriasyon" yani "geri dönüş" ile ilgili yasaya göre hükümet Türkiye, Suriye ve Ürdün'den gelecek olan Çerkesleri , Cumhuriyet topraklarının yarısından fazlasını oluşturan ve 60.000 kişilik nüfuslu;ki bu nüfusun 98.6'sini Ruslar oluşturuyor, Maykop Rayon'una yerleştirmeyi planlıyor.

Ekonomik ayrımcılığın göstergesi olarak da Konavalova ,Kazak stanistalarından(yerlesimlerinden) çok daha fazla sayıdaki Adigey yerleşim biriminin doğal gaz hattına sahip olduğunu ve cumhuriyetteki 71 petrol istasyonunun, üç tanesi hariç, hepsinin Adigeler'e ait olmasını gösteriyor.

Hem Konovalova hem de Slavlar Birliği'nin Baskanı Boris Karataev, başkanlık seçimlerine katılacak adayların hem Rusça, hem de Adigece konuşmak zorunda oldukları yolundaki seçim kanununun Slav asıllıların Başkanlık seçimlerine katılmalarının engellenmesi için çıkarıldığını iddia ediyorlar. İkili ,ayrıca Cumhuriyet anayasasının Ruslar ile Adigeler'in hükümette ve yasama organlarında eşit olarak temsil edilmesi yolundaki maddesini de "ayrımcı" bularak kınıyorlar.
Ruslara göre, Adigelerin Parlemento'daki 45 koltuktan 10 tanesinden fazlasını almaması gerekiyor.

1998 yazında Slavlar Birliği bir ültümatom yayınlayarak ,eğer Cumhuriyet Anayasası ve kanunları değiştirilip Rusya Federasyonu Anayasa ve kanunlarına uygun hale getirilmezse bir referandum düzenleyerek nüfusun büyük çoğunluğunun Rus olduğu Maykop Rayonu'nun 1962'ye kadar bağlı olduğu Stavrapol Bölgesi'ne yeniden bağlanmasını talep etmekle tehdit etti.

Anayasa değiştirildi .Ancak bu değişimin hemen arkasından Cumhuriyet Liderliği, seçimlerde geçerli olan il ve ilçe sınırları üzerinde oynama yaparak Adigeler'in Parlamentodaki eşitliğini korumaya çalıştı. Karataev'in RFE/RL (Özgür Avrupa Radyosu/Özgürlük Radyosu)'na yaptığı açıklamaya göre Parlamento, görev süresi sona ermeden çıkardığı seçim yasası ile nüfusları birbirinden çok farklı secim bölgelerinin aynı sayıda milletvekili çıkarmasına olanak sağlamış oldu. Rusya Yüksek Mahkemesi'nin bu yasanın bazı maddelerinin Rusya kanunları ile çeliştiği yolundaki kararına rağmen Adigey Cumhurbaskanı Aslan Carimov, Cumhuriyet Halkına Yüksek Mahkeme'nin bu kararının Mart 2001 seçimlerine değil bir sonraki secimler için geçerli olacağını açıkladı. Rusya Merkez Secim Komisyonu Başkanı Aleksandr Veshnyakov da Yüksek Mahkeme Kararı'nın bu şekilde yorumlanmasına itiraz etmedi.

Seçim kanunları üzerine yapılan manipülasyonlar , bu seçimlere gölge düşüren tek olay değildi. Seçim gününden bir hafta önce 26 Şubat'ta Cumhuriyet'in başkenti Maykop'ta, Rusya Yurtseverler Birliği adlı örgüt adına dağıtılan el ilanlarında Konovalova'nın bir Yahudi ve gerçek ismininin de Azerman olduğu, aynı zamanda kaçak Rus işadamı Viladimir Gusinsky( Yahudi asıllı) ile de yakın ilişkisi olduğu iddia edildi. Karataev RFE/RL (Özgür Avrupa Radyosu/Özgürlük Radyosu)'na yaptığı açıklamada el ilanlarının Cumhuriyet'de bastırıldığının sanılmasına ve ilanları dağıtan aracın plaka numarasının yetkililere bildirilmesine rağmen olaya karışan kişilerin sorgulanmadıklarını söyledi.


(*) Kaynak: East West Institute (Doğu-Batı Enstitüsü)'nün 15 günde bir yayınladığı Russian Regional Report (Rusya Bölgeleri Raporu), Tarih:16 Nisan 2001, Sayi:16, Vol:6

(**) RFE/RL'nin Kafkasya ve Transkafkasya bölgeleri uzmanı ve editorü

Tercüme: Zeynel Abidin Besleney