Milliyet -14 Haziran 2000

Abdullah Gül
FP Milletvekili

Bildiğiniz gibi, komünizmin çökmesiyle birlikte Sovyetler Birliği dağılmış ve Sovyetler'in kontrolündeki birçok devlet bağımsızlığını, çatışmasız ve kansız bir şekilde kazanmıştır. Bu süreçte, Rusya içerisinde ayrı bir ırk, ayrı bir din ve ayrı bir kültürü temsil eden Çeçenler de eski Kızıl Ordu'nun hava kuvvetleri generallerinden biri olan Dudayev'in önderliğinde Çeçenistan Cumhuriyeti'ni bağımsız hale getirmek istemişlerdir. Bu süreçte olup bitenler herkesin malumu. O günden bugüne çok kan aktı ve dünyanın gözü önünde büyük katliamlar yapıldı. 1994 - 96 savaşında 120.000 sivil Çeçen katledildi. Yeltsin ve Mashadov arasında imzalanan ateşkes anlaşmasından sonra başlayan ve sekiz aydır devam eden ikinci savaş ise, 20.000 sivil Çeçen'in hayatına mal oldu. Çeçenistan'ın başkenti Grozni, Rus kuvvetlerinin eline geçerken binlerce insan bütün dünyanın gözü önünde yok edildi. Bu katliamlar ve insan hakları ihlalleri devam ederken, Rusya'ya karşı yaptırım gücü en fazla olan tepki, 6 Nisan 2000 tarihinde Avrupa Konseyi'nden geldi. Rusya'nın da üyesi olduğu Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi, aldığı bir tavsiye kararı ile, Bakanlar Komitesi'nden "Şayet Rusya, Avrupa Konseyi prensipleri çerçevesinde, Çeçenistan meselesini çözmek için ciddi, gelişme gösteren ve gözle görülür bir iyileşme hali ortaya koymazsa bu ülkenin üyeliğinin askıya alınması için gerekli adımların hemen atılmasını" istemişti. Konsey kararında ayrıca, Çeçenistan'ın seçilmiş otoriteleri ile Rusya'nın ateşkes anlaşması yapması ve siyasi diyaloğun bir an önce başlatılması da istenmişti. Bu süre içerisinde, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nin Başkanı İngiliz Lord R. Johnston ile Çeçenistan Cumhurbaşkanı Mashadov iki kez telefon görüşmesi yapmış ve birkaç kez yazışmışlardı. Geçen iki ayda, Rusya'nın Konsey'in tavsiye kararı çerçevesinde tatmin edici bir adım atması bir yana, tam aksi istikamette bir tutum sergilediği görülmüştür.

8 Haziran 2000 tarihinde Rusya Devlet Başkanı Putin, bir kararname yayınlayarak, Çeçen Cumhuriyeti'nde bir "İcra Komitesi" kurmuş ve Çeçenistan Parlamentosu'nu ve idari yapıyı dağıtarak kontrolü tamamen Moskova'ya bağlamıştır. Başkan Putin aynı gün, Rusya parlamentosu Duma'ya da bir kanun tasarısı göndererek bu kararı ve aldığı tedbirleri kanunlaştırmak istemiştir.

Rusya'nın bu yeni planına göre, Çeçenistan'da 20 Ağustos 2000'de Rusya'ya bağlı mevcutlarla bir seçim yapılacak ve Duma'nın 8 üyesi seçilecek. Dolayısıyla bundan sonra Çeçenistan'ın sözde seçilmiş temsilcileri de belli olacak. Şüphesiz ki Mashadov yönetimindeki Çeçenler bunu kesinlikle kabul etmeyecek ve mücadelelerine devam edeceklerdir. Yalnız Çeçenler için asıl sorun; dünya kamuoyunun desteğini arkalarına alıp alamayacakları ve katliamlara, en acımasız insan hakları ihlallerine dünyanın daha ne kadar göz yumacağıdır.

Bu açıdan bakıldığında iyimser olmak hayli zor. Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nin mevcut net kararına rağmen, konseyin Bakanlar Komitesi nezdindeki gelişmelerin Rusya lehine olduğunun işaretleri mevcut. Bakanlar, üye ülkelerin hükümetlerini temsil ettiğinden, ülkelerin çıkarlarının, Avrupa Konseyi'nin temel prensibi olan insan haklarının üstünlüğünün önüne geçtiğini görmekteyiz. Konseyin Bakanlar Komitesi'nin yeni başkanı İtalyan Dışişleri Bakanı Dini'nin, Roma'daki Siyasi İşler Komitesi toplantısındaki son açıklamaları da bu yöndedir.

Son olarak şunu belirtmek gerekir ki, Türkiye gibi ırk, din ve milli çıkarları açısından Kafkaslar'la yakın ilişkisi olması gereken bir ülke bile, Çeçenistan'daki dehşet verici mezalimi göz ardı eder ve attığı imzalarla Çeçenistan'ın seçilmiş liderini terörist olarak kabul ederse, Avrupa ülkelerinin, Çeçenistan sorununa salt çıkar ilişkileri açısından yaklaşmalarını da çok görmemek gerekir.