Çeçenistan'da kim kazanır?

1996'da Çeçen zaferi
Sadece Ruslar için Rusya
Moskova'ya gülünç yaptırımlar
Liderler uyanırsa savaş biter

Samuel P. Huntington

Rus ordusu Grozni'yi kuşatıp bombalarken, bu çatışmayı kazanma şansı olan tek bir taraf vardı. O da kaybetme şansı olmayan Çeçen savaşçıları. Bu durumda Çeçen savaşçıları ya Rus saldırılarını durdurup bir 'pata' durumu yaratacak ya da dağlara çekilip daha sonra savaşmak üzere geri gelecek.
Peki kimler kaybedecek? Bu acımasız çatışmanın ortasında kalan Çeçen halkı, kazanamayacağı bir savaşı sürdüren Rusya ve savaşın sonucunu etkilemeye kalkması halinde ABD kaybedecekler arasında yer alacak. Gerçekten de Çeçenistan savaşı, dünyanın çeşitli yerlerinde sürüp giden yerel çatışmaların sonucunu belirlemede Rusya ve ABD gibi büyük güçlerin yapabileceklerinin sınırının altını çiziyor.
Çeçenistan'daki savaş, güncel ve tarihsel bağlamında ele alınmalıdır. Bu savaş, Fas'tan Endonezya'ya kadar uzanan büyük İslami blokun sınırları üzerindeki birçok çatışmadan biridir. Bosna'da, Kosova'da, Dağlık Karabağ'da, Çeçenistan'da, Tacikistan'da, Afganistan'da, Keşmir'de, Hindistan'da, Filipinler'de, Endonezya'da, Doğu Timor'da, Ortadoğu'da, Afrika Boynuzu'nda, Sudan'da ve Nijerya'da Müslümanlar ile gayrimüslimler arasında hep çatışmalar olagelmiştir.
Egemen devlet eksikliği Bu çatışmaların en azından iki nedeni var. İlki İslam dünyasının, Müslüman cemaat içinde düzeni sağlayacak ve Müslümanlar ile diğerleri arasındaki çatışmaları sınırlandıracak ya da aracılık edecek bir ya da iki egemen devletin olmayışı. Özellikle İran ve Suudi Arabistan olmak üzere, rekabet halindeki Müslüman devletler, gayrimüslimlere karşı savaşan Müslüman gruplara destek vererek kendi etkilerini artırma
girişimindeler.
İkinci olarak, birçok Müslüman ülkede 16 ile 30 yaşları arasındaki erkek nüfusun artışı, militan ve savaşçı sayısını da besliyor. Gerçekten de bu genç erkekler, üyeleri Afganistan'da, Bosna'da, Kosova'da, Filipinler'de, Çeçenistan'da ve diğer cephelerde savaşan uluslararası Müslüman tugayların temel askeri yapısını oluşturmaktadırlar.
Ruslar ve Kuzey Kafkasya'daki Müslümanlar 200 yılı aşkın bir süredir çarpışmakta. Rus çarları ilk olarak egemenliklerini 16. yüzyılda yaymaya çalıştılar. 1783'te bu bölgenin halklarını dize getirmek için büyük bir askeri çabaya giriştiler. 1825'ten 1859'a kadar sürekli savaş hali sürdü ve sonunda Ruslar, Kuzey Kafkasya'nın efsanevi lideri Şamil'in liderliğindeki direnişi bastırdı.
Rus Devrimi'nden sonra Kuzey Kafkasya halkları, bağımsızlıklarını ilan etti ve 1920'lerin başında Bolşevikler bastırana kadar bir federasyon oluşturdu. II. Dünya Savaşı'nda Sovyet düzenine direniş yeniden başladı. Ancak bu kez Stalin neredeyse bütün Çeçenleri, 1950'lerin ortalarına kadar Kazakistan'a sürgün etti.

1996'da Çeçen zaferi

Sovyetler Birliği'nin çöküşüyle Çeçenler beklendiği gibi yeniden ayaklandı.
Ve 1996'da Rus ordusunu yenip fiilen bağımsızlıklarını kazandı. Tahmin
edileceği üzere buna katlanamayan Rus milliyetçileri bu 'inatçı dağ Müslümanlarına karşı şimdiki saldırıyı başlattı.
Tarihsel açıdan Çeçenistan'daki savaşın Rusya ve ABD için ne gibi bir anlamı vardı?
Günümüz dünyasında hemen her yerde medeni ve kültürel kimlikler benimsenmeye başlandı. Sovyetler Birliği, Yugoslavya, Etiyopya ve Sırbistan örneklerindeki gibi çok uygarlıklı devletlere giderek meydan okunmaya başlandı ve çoğu parçalandı.
Üstelik ulus ötesi kültürel cemaatlerin ya da diyasporaların önemi artmaya başladı. Sürgündeki halklar, özgürlük mücadelesi için kendi soylarına ve liderlerine para ve silah yardımı sağlamaya başladı.
1990'ların ortalarında Çeçenler, başta Türkiye ve Ürdün'deki soydaşlarından
olmak üzere büyük destek gördü. Ayrıca bazı Müslüman ülkelerden de sessiz
destek aldılar. Ancak şimdi, basta Türkiye olmak üzere bazı Müslüman
hükümetler, Çeçenistan'ın bağımsızlığının kendi ülkelerindeki
azınlıklar açısından tehlikeli bir durum yaratacağı endişesiyle Çeçenlere destek
vermekte tereddüde düştü.

Sadece Ruslar için Rusya

Yine de çok uygarlıklı imparatorluklar devri bitti ve Rusya da Çeçenistan üzerindeki egemenliğinin maliyetini kolay kolay karşılayamayacak. Rusya'nın gelecekteki lideri, Mustafa Kemal Atatürk'ün kayıp imparatorluk konusundaki realist çizgisini taklit
edecek yalnızca "Ruslar için bir Rusya" anlayışını benimseyecek.
Çeçen çatışmasının ABD açısından sonuçları da çok açık.
Açıkçası savaşın siviller üzerindeki etkisi konusunda insani endişeler
taşıyoruz. Ancak ABD'nin Rusya'da olduğu gibi Çeçenistan'da önemli ulusal
çıkarları söz konusu değil. Bu nedenle, kendimize büyük maliyetler
yüklemeden Rusya'yı cezalandırmak için pek fazla bir şey yapamayız.

Moskova'ya gülünç yaptırımlar

Çoğu dış politika uzmanı ABD'nin, Çeçenistan'da ipleri gevşetmesi için Rusya'ya karşı cezai adımlar atmamız gerektiğine inanıyor. Bunlar arasında en başta IMF'in borçlarının askıya alınmasından sanayileşmiş ülkeler zirvesinden dışlamaya kadar birçok önlem düşünülüyor.
Ancak sonuç getirmemeleri açısından bu öneriler neredeyse gülünç kaçıyor. Çeçen savaşı Rus seçmenleri arasında çok popüler. Bu nedenle de Pazar günkü meclis seçimleri ile haziran ayındaki başkanlık seçimlerinde yarışacak politikacıların orduyu Çeçenistan'dan çekmesi de pek olası değil. Yani milliyetçi duygular savaşın devam etmesini gerektiriyor.

Liderler uyanırsa savaş biter

Aynı derecede gülünç ve ABD'nin güvenilirliğine zarar verecek olan ise ABD Başkanı Bill Clinton'ın, "Ağır bir bedel ödeyecek" açıklamasıyla Rusya'yı uyarmasıdır. Ancak ABD, Çeçenistan'daki insani trajediyi kınamalıdır, ama Clinton yönetimi ayrıca bu çatışmanın 200 yıllık bir tarihi olduğunu ve Müslümanlarla gayrimüslimler arasındaki güncel küresel mücadelelerin en önde gelenlerinden biri olduğunu da unutmamalı. Uzun vadede, Rusya bu savaşı kazanamaz ve ABD de sonucu önemli ölçüde etkileme gücüne sahip değildir. Devlet adamları bu gerçekleri ne kadar çabuk görürlerse, Kuzey Kafkasya'ya barış o kadar çabuk gelecektir.

Not: Harvard Üniversitesi profesörlerinden Samuel P. Huntington'in bu yazısı New York Times gazetesinde yayımlanmıştır.