Belge 11
Tasvir-i Efkâr Gazetesi'nde yayınlanan Kafkasya haberleri

Hazırlayanlar:
Ali Barut, Mustafa Özsaray, Rafet Özsaray
Tashih: Fethi Güngör

26. Ağaç kabuğu yiyecek derecede açlığa maruz kalan bazı Abzah ailelerinin Trabzon'a hicret etmek zorunda kalması, Kalan Abzahların İngiliz ve Lehlilerin silah yardımıyla direnişi sürdürmeleri ve Courrier d'Orient gazetesinin yardım kampanyası

Tasvîr-i Efkâr, 25 Cemaziyelahir 1280 / 7 Aralık 1863, Sayı 151

Courrier d'Orient 'te görülen bir bendin hülasa-i meâlidir.

"Bir müddetten beri Avrupa gazeteleri Çerkesler hakkında mübalağalı bir takım havadis neşr eylediğinden hakikat-ı halin ber-vech-i âti beyanına ibtidâr olunur.
Çerkeslerin hamiyyet ve şecâat-i vatanperverâneleri cihetiyle Rusyalılar memleketleri derûnuna girmeye muktedir olamayarak sahraya yakın bulunan mahalleri tahrîb ederlerdi.
Çerkesler bu sene Rusyalıların giremeyeceği yerlerde bir hayli ziraat ederek bununla te'îş etmek ümidinde bulunmuş iseler de havaların kurak gitmesi ve çekirge zuhur etmesi cihetiyle mahsul alınamadı.
Binaen aleyh dört mahdan beri Abzah kabilesi düçâr-ı kaht olarak bir çok adamlar ağaç kabuğu ile te'ayyüşe mecbur olduğundan 1000'den ziyade familya Trabzon'a muhaceret eyledi.
Çerkes İdare Meclisi bunlara cebren mümanaat etmek istemiş ise de kendilerine zahire verilmedikçe oturamayacakları cevabını vermişlerdir.
Kabile-i merkûmeden hicret etmeyip kalanlar Rusyalıya itaat etmek tasavvurunda iken geçende İngiliz ve Lehlilerden mürekkeb bir cemiyetin gönderdiği esliha ve mühimmat kendilerine mûcib-i teşvîk olarak düşmana mukavemet etmek üzere 30.000 kişi tecemmu' etmiştir.
Ol taraftan aldığımız tahrîrât mealine göre bu defa Rusyalılar Çerkeslerin elinde bulunan Tuaps iskelesine hücum ederek mağlub olmuş ve tarafeynden külliyetli telefât vukû bulmuştur.
Bu muharebe Çerkeslerin nihayet derecede olan gayretidir. Eğer muâvenet göremezler ise ya hicret veyahut Rusyalıya arz-ı itaat etmeye mecbur olurlar.
Çerkeslerin hali fevk'al-gaye buhran üzere olup mevsim-i şitâ gelmiş ve bir çok adamlar sedd-i ramak etmek üzere İstanbul'a doğru gelmekte bulunmuştur.
Çerkesistan'dan gelip buraca karâbet peydâ etmiş binlerce adam olduğundan bunların cümlesi oranın ahval-i rikkat-me'âlinden müteessir olacağı derkârdır."
Bîçare Abzahlar hakkında muâvenet için bilcümle erbab-ı şefkate müracaat ederiz.
Ahali-i merkûme için bir iâne defteri açmışızdır.
500 kuruş Courrier d'Orient gazetesi tarafından
300 kuruş Courrier d'Orient matbaası tarafından
1000 kuruş bir hristiyan tarafından.

27. Çerkesistan ordusunun cansiperane direnişi

Tasvîr-i Efkâr, 28 Cemaziyelahir 1280 / 10 Aralık 1863, Sayı 152

Çerkesistan'dan tahrirat-ı mahsusa 7 Cemaziyelahir

Çerkesistan ordusu Abzah'da Pşiş nehri başında Orunk? nam mahal karşısında ikâmet etmekte ve her gün ufak tefek kavgalar olmaktadır.
Hududumuz dahilinde ve ordugaha 12 saat mesafede kâin Dah nam mahalde bulunan Rusya fırkası üzerine bir takım askerimiz gitti ve ale'l-gafle hücum ile olunan muharebede hayli telefat vukuuyla beraber Rusyalıların 300 kadar öküzünü iğtinam ederek me'kûlatça zahmet çeken ordumuza getirdi.
Üç gün sonra yine ordumuza 8 saat mesafede bulunan Gurcips nam mahaldeki Rusya istihkâmatına hücum olunarak 15 nefer esir alınmış ve tarafeynden hayli telefat vuku bulmuştur. Ve Pşiş civarında bulunan Rusya askerinin ahvalini teftişe giden atlılarımız tesadüf eyledikleri Rusya süvarisinin yüzbaşısını esir getirmişlerdir. Şıbj ile Çubga arasında dahî fedakârane bir muharebe olunarak 185 tüfenk iğtinam olundu. Bunda dahî tarafeynden külliyetli telefat vukû' bulmuştur. Rusyalı karşımıza getirdiği ordusuna mağrur ise de etrafa sevk olunan askerimiz vatan ve kaht acısıyla pek fedakârane ve gayûrane hareket ederek hayli şeylere muvaffak olmuşlardır.

28. Rusların halkı itaate zorlaması

Tasvîr-i Efkâr, 27 Receb 1280 / 7 Ocak 1864, Sayı 160

Çerkesistan hakkında Courrier d'Orient gazetesi ifâdat-ı âtiyeyi neşr etmiştir.

"Çerkesistan'dan gelen haberler pek iyi değildir. Rusyalı Çerkesleri bahardan evvel taht-ı itaate almak ümidiyle orada bulunan askerine külliyetli imdad göndermiştir. Çerkesler her ne kadar kemal-i şiddetle mukavemet göstermekte iseler de içlerinden ekseri evvel-i baharda halleri tebeddül edip etmeyeceğini mütalaa ediyorlar. Halbuki Avrupa'da bir muharebe zuhur etmediği suretle istiklalleri muhatara-i azimeye düçâr olur. Rusya memurları ise kaht u ğalâya mübtela olan mahallerde bezl-i atâyâ ederek ve düvel-i garbiyeden bir gûne muâvenet zuhuru daire-i imkânda olmadığına dair bir takım kelimat-ı muknia îrâd eyleyerek halkı arz-ı itaate teşvik etmektedirler."

29. Rusların işgal girişimini yaygınlaştırması ve Çerkeslerin göç etmeye hazırlanmaları

Tasvîr-i Efkâr, 1 Ramazan 1280 / 9 Şubat 1864, Sayı 169

Courrier d'Orient'in Çerkesistan'dan alıp neşr eylediği tahrirattır.

Kuban nehrine munsab olan Ubın çayı boyunca biraz Rusya askeri gelerek Psıt tarafına yerleşmiştir. Muahharen alınan rivayata göre bu asker mukaddeman Anapa ile Kutays arasında yayılıp Kırım muharebesi esnasında ta'til olunmuş olan tariki muhafaza etmek üzere Şapsığ tarafına doğru hareket etmiştir.
Çerkesler evvel-i baharda bir büyük muharebeye ibtidar etmek üzere hazırlanmaktadır. Şimdi ise yalnız ufak tefek bazı kavgalar oluyor.
Çerkesistan sevahilinde pek şedid fırtınalar vuku bularak Rusyalının bir çok adam zahire ve mühimmatı telef olmuştur.
Nekupsığ tarafından 7000 kadar Çerkes hicret etmek üzeredir. Fakat harbe hazırlanıp Tuaps tarafında tecemmu' edenlerden hiçbiri burayı terk etmeyecektir.

30. Çeçen avcılar tarafından Dargi nehri kenarında gömülü halde bulunan yedi top ve biri kitap diğeri beyaz altın dolu iki sandıkla ilgili gelişen hadiseler

Tasvîr-i Efkâr,16 Zilhicce 1280 / 23 Mayıs 1864, Sayı 196

Dağıstan'dan gelip gazetemize tebliğ olunan bir tahriratın mealidir.

Şehr-i Şaban evâsıtında Çeçen kabilesi ahalisinden birkaç sayyâd Eski Dargi demekle maruf olan mahalde -ki sinîn-i sabıkada meydan-ı mukatele olmuştu- birkaç dağ keçisine tesadüf ile üzerlerine kurşun attıklarında bunların biri yaralandığı halde önlerinden kaçıp sayyâdlar takip etmekte iken Dargi nehri kenarında toprağa gömülmüş bir topun ağzı meydana çıktığını gördüklerinden orasını bir hayli zaman hafr etmişler ise de o gün bir şey zuhur etmemişti. Muahharan bunlar hüsn-i zan ettikleri bazı adamlara keyfiyeti ihbar ile ifşa olunmamak üzere yeminleştikten sonra oraların hafrine başlayarak 7 top ve biri kütüb ve diğeri beyaz altın ile memlû iki sandık bulduklarından altınları hanelerine götürüp eşya-yı saireyi yine mahalline defn etmişlerdir.
Fakat beyaz altının tedavül etmemesini Rusya Devleti mukaddemen ilan eylediği cihetle eşhas-ı merkûmeden biri şimdi geçip geçmeyeceğini anlamak üzere bir adedini kale derûnundaki çarşıya getirmekle elden ele Moskof memuruna kadar gitmiş olduğundan kendisi istintaka çekildikte: "Müddet-i medîdeden beri bende idi. Şimdi ilcâ-yı zarûretle sarf etmeye mecbûr oldum" demiş ve hanesi taharrî olunarak bir şey bulunamamış olmakla sebîl-i tahliye kılınmıştı.
Şeyh Şamil Efendi'nin me'zunlarından Şeyh Hacı Kâmil Efendi ahalice pek ziyade hüsn-i zanna mazhar olduğundan eşhas-ı merkûme kendisine zikr olunan altınları irâe ederek ol-babda re'yini istifsar eylediklerinde şeyh-i mûmâ ileyh bunların düvel-i saire memalikinde tedâvül etmesi melhuz bulunduğundan menâfi-i millete sarf olunması iktiza edeceğini beyan etmekle hemen şimdiden icabına teşebbüs olunmasına ve şayet Rusyalı altınları haber alırsa geçenlerde Moskoflarla harbe ibtidar ederek Çar kalesini zabt etmiş olan Hacı Murtaza Efendi'nin Rusya elinde bulunan familyasıyla mübadele kılınmasına beynlerinde karar verilmiştir.
Bunun üzerine Rusya'nın zulüm ve teaddisinden kendilerini tahlis için sefaretlere müracaat etmek üzere İstanbul'a birkaç adam irsali tasmîm olunmakta iken keyfiyeti Rusyalı haber alarak bağteten mûmâ ileyh Şeyh Kâmil Efendi'nin karyesine asker sevkiyle kendisini Tiflis'e ihzâr ettirmiş olduğundan mûmâ ileyhin tahliye-i sebîlini rica etmek üzere ahaliden 1000 kadar adam Tiflis'e giderek esna-yı istintaklarında top ve altınlar tamamıyla meydana çıkmıştır. Rusya memurları zikr olunan topları ihrâc ettirdiler. Ve altınları ihzâr u zabt eylediler.
Bundan sonra Şeyh Kâmil Efendi ricaya gelmiş olan salifü'z-zikr 1000 kişiden tefrik olunan 12 zat ile beraber menfiyyen Sibirya'ya i'zâm olunmakla esnâ-yı rahda bir takım ahali önlerine çıkarak yanlarında bulunan Rusya asakirini katl ve idam ile mahbusları tahlis etmişlerdir.

31. Leh ve Çerkes sorununu halleden Rusya'nın İngiltere'ye karşı Fransa ile ittifak yapması

Tasvîr-i Efkâr, 18 Şevval 1281 / 16 Mart 1865, Sayı 281

Rusya Devleti Lehlileri ezip Çerkesistan'ı zabt ederek şimdi Maveraünnehir üzerine yürümekte olduğundan kendisi o tarîk ile Fransa dahî Süveyş cedveli yoluyla ona karîb Hind üzerinde İngiltere ile görüşecekleri ve bu babda beynlerinde ittifak dahî olduğu Augsburg gazetesinden menkûldür.

32. Rusların Ermenileri himaye bahanesiyle Maku Emiri Ali Han ile muharebe etme hazırlıkları

Tasvîr-i Efkâr, 7 Muharrem 1282 / 2 Haziran 1865, Sayı 303

El-Cevâib'de görülen fıkranın mealidir.

"Tiflis'den gelen haberlere göre, Rusya Devleti, Maku Emiri Ali Han ile muharebe etmek üzere asakir tehyie etmektedir. Maku, Devlet-i Aliyye, İran ve Rusya Devleti'nin memâliki beynindedir. Rusya Devleti, hân-ı mûmâ ileyhin zîr-i idaresinde bulunan akvâmın Rusya'ya tâbi Ermenistan'a ta'addi eylediğini iddia ediyor. Han-ı mûmâ ileyh sûret-i zâhirede İran'a tâbî ise de ne ona ve ne de Devlet-i Aliyye'ye bir şey i'ta etmeyip, bayağı müstakildir.

____________________________

Copyright © 2003
Bu belgelerin tüm yayın hakkı Ajans Kafkas'a aittir. Hiçbir şekilde çoğaltılamaz, basılamaz, internet ortamı dahil bir başka yayın organında yayınlanamaz ve akademik çalışmalarda kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz