Tasvîr-i Efkâr, 7 Safer 1279 / 4 Ağustos 1862, Sayı 11

Çerkesistan'dan Dersaâdet'e tahrirat-ı mahsusa. 21 Muharrem

Bundan sekiz sene mukaddem Rusyalı canibinden zabt ile merkez ittihaz kılınmış ve geçenlerde yine Çerkesler tarafından teshîr ve ihrâk olunmuş olan Şaguşa nehri kenarında vâki Haketi kalesinin daha ilerisinde bulunan Guys kalesine dahi bu defa Degum oğlu Hacı Grandük Bey mevcut maiyyeti olan Çerkesler ile bağteten dört koldan bi'l-hücum zapt olunup kale-i mezbûre ve civarında kâin karyeler ihrâk bi'n-nar edilmiş ve bu muharebede Rusya asakirinden ve ahali-i kurâdan pek çok telefât vuku bulmuş ise de mikdar-ı sahîhî şimdiye kadar anlaşılamamıştır.
Zikr olunan Guys kalesi Rusyalı tarafından bundan beş sene mukaddem inşa olunarak etrafına Stanitsa tabir olunur Rusya kazakları iskan ettirilmiş ve bu mülâbese ile tüccar tecemmu´ etmiş olduğu cihetle Çerkesler buradan hayvanat ve emtia gibi pek çok mâl-ı ganâime nail olarak ordugâhlarına avdet etmişlerdir.
Rusyalının geçende Çerkes sevahiline sefain ile sevk etmiş olduğu asakiri Çerkesler münhezimen geriye ric´at ettirmişler idi. Şimdi Tâkere'de kâin Rusya kalesinde bulunan asakiri dahî tard ve ihrâc etmek üzere Gec Reşit Bey emri ile bir fırka Çerkes askeri hazırlanmaktadır.

4. Abın ve Psıha nehirleri civarında Rusların bozguna uğratılması ve Guys kalesinin ele geçirilmesi

Tasvîr-i Efkâr, 14 Safer 1279 / 11 Ağustos 1862, Sayı 13

27 Muharrem tarihli Çerkes havalisinden vârid olan tahriratın hülasa-i meâli.

Çerkeslerin yaylaklarından ot kesmek için Şapsığ tarafında Abın nehri civarında kâin Rusya kalesinden külliyetlice asker çıktığını civarda bulunan Çerkes ahalisi gördükleri gibi bir yere tecemmu´ ederek üç saat kadar muharebe ettikten sonra Rusyalılar münhezimen kaleye firara mecbur olmuş ve bu vak'a da Çerkesler Rusyalılardan ekserisi nisvan taifesinden olarak 180 esir ve her takımıyla 280'den ziyade hayvan almış ve her iki tarafdan dahî haylice vefeyât vukû bulmuştur.
Abzah tarafında Psıha nâm nehrin kenarına sabahleyin mükemmel bir Rusya askeri gelmekle orada bulunan Çerkesler bunlarla muharebeye tutuşup nihayet perişan olmuş iken imdatlarına yetişmiş olan hemcinsleriyle beraber tekrar cenge mübaşeret ettiklerinde Rusyalıları bozup Şakuşha nehrine kadar takib ederek haylicesini telef etmişlerdir. Guys kalesine geçende Degum oğlu Hacı Grandük mevcut maiyeti olan Çerkesler ile dört koldan bi'l-hücûm zapt olunup kale-i mezbûre ve civarında kâin karyeler ihrâk bi'n-nâr edilmiş ve Çerkesler buradan hayvanat ve emtia gibi bir çok ganâime nail olarak ve 1600 nefer esir alarak ordugâhlarına avdet etmişti. Zikr olunan kale ve bura ahalisine imdat için gelmekte olan Rusya askerine esna-i rahta mezkûr Çerkesler tesadüf etmekle beynlerinde biraz arbede vukû' bulduktan sonra yolların uygunsuzluğu sebebiyle hayvanat-ı mu'tenimeden 100 kadarını yolda terk ederek sair üsera ve ganaimle cemiyetgâhlarına vusûl bulmuşlardır.

5. Abaza ve Çerkes ittifak güçlerinin Elbruz bölgesindeki başarılı hücumları

Tasvîr-i Efkâr, 25 Safer 1279 / 22 Ağustos 1862, Sayı: 16

Çerkesistan'dan Dersaâdet'e gelen tahrirât-ı mahsusa. 9 Safer

Sohum'un arkasında kâin kûh-ı Elbruz'a yakın gayet sık dağlar arasında sâkin Medaji ve İbığ ve Psho nam Abaza kabilelerinden Çerkesistan Meclisi marifetiyle cem edilmiş olan bir fırka-i müsellehûn kûh-ı Elbruz civarında vâki' kale ve karyeleri üzerine def'aten kol kol hücum ederek Rusya askeri ile ahalisinden haylice nüfus telef etmiş ve kendilerinden 60 vefeyat ve bunun iki misli mecruhları vukû' bulup 6000 re's hayvan ile daha birçok ganâim-i saire alarak memleketlerine avdet etmişlerdir. Hamketi kalesi civarında Rusyalıların erzak çekmekte olduğunu Çerkesler istihbar eyledikleri halde bir mikdar asker sevki ile Rusyalıların 3000 re's hayvanatını yükleriyle beraber i'tinam ve mekkârecilerin ekserisini idam etmişlerdir. Hamketi kalesine karîb Abaza memleketinde vâki' ve 1800 müteferrik Abaza hanelerini câmi' bir vadiye Rusya askerinin vusûlünde arkadan güzergâhlarını Çerkesler bi'l-ittifak büyük ağaçlar ile sedd ü bend etmişti.1 Muahharen Rusyalının imdad askeri yetişerek fırka-i mezkûreyi tahlîs eylemiştir.

6. Abın kalesinin alınması ve Kuban ötesindeki Rus yerleşimciler ile süvari birliklerinin geri çekilmek zorunda bırakılmaları

Tasvîr-i Efkâr, 1 Rebiülâhir 1279 / 26 Eylül 1862, Sayı 26

Bu defa Çerkesistan'dan Dersaâdet'e varid olan muharreratın meâline göre Degum oğlu Hacı Grandük Bey kumandasıyla Abzah canibinde bulunan Çerkes fırkası tarafından mükemmel iki Rusya kalesi alınmış ve Şapsığ ile Natuhac kabilesi beyninde cari olan Abın nehrinin başında ve civarında kâin istihkâmâtın merkezi bulunan Abın kalesi hücum-ı nâgehânî ile teshîr olunmuştur.
Mukaddema Çerkeslerden nez' olunan bazı mahaller Hıristiyan memleketi heyetine konulmak üzre geçen sene oralara Kuban suyunun öte yakasından bir takım Rusya ahalisi celb ile iskân edilmiş ise de Çerkeslerin vukû' bulan iz'âcât-ı mütemâdiyesi sebebiyle geri çekilmeye mecbur olmuşlardır.
Rusya süvari hayvanatı için ol havalide cem' olunmuş olan otların Çerkesler tarafından ihrâk olunmasıyla bu sene Rusya süvarisi barınamayıp mahall-i âhara azimete ihtiyaç hissetmiştir.

7. Abzahların Haşiyep mevkiinde 500 kişilik Rus birliğini imhası ve Kujups savunması

Tasvîr-i Efkâr, 22 Rebiülâhir 1279 / 17 Ekim 1862, Sayı 32

Çerkesistan tarafından bu defa İstanbul'a vârid olan tahriratın meali.
Rebiülevvelin 25. günü Abzah'de Haşiyep nam mahalde bir tabur Rusya asakiri Çerkeslerin meralarına gelerek silahlarını çatıp ot biçmeye başlamışlar iken hiç me'mul etmedikleri bir mahalden defaten Çerkesler hücum ile bunların silahlarını ellerine almasına meydan vermeyerek cümlesini idam ve 500 şeşhane ve palaska ile bu miktar tırpan i'tinam etmiş ve bu muzafferiyeti kazanmakta bir kişi kaybetmişlerdir.
Muahharan ol civarda bulunan Dragon asakirinden bir alay yetişerek olunan muharebede hayli telefat ile ric'ate mecbur olmuş ve Çerkeslerden dahi 32 maktul ve 102 mecruh vukû' bulmuştur.
Mâh-ı mezkûrun 28. günü Abzah'da kâin Kujups nam mahaldeki haneleri ihrak için Rusya'nın bir fırka-i askeriyesi gelip Çerkesler tarafından mukabele olunmakla nihayet 135 vefeyât ve o kadar esliha bırakarak firara muztarr olmuş ve Çerkeslerden dahi bir miktar telefât vukû' bulmuştur.
Rebiülâhirin ikinci günü Dadurhabl dedikleri yerin ahalisi olan Çerkeslerin bazıları hayvanatı otlatmak üzere o civarda bulunan Rusyalının istihkâmlarına yakın gitmiş olduklarından 100 kadar inek ve öküz ve o mikdar koyun ve çobanları Rusyalıların eline geçmiştir.

8. Rusların Cubga ile Pşıha'da meskun yerleri tahribi ve Çerkes Meclisi ile hükümetinin yurt savunmasındaki kararlılığı

Tasvîr-i Efkâr, 21 Cemaziyelevvel 1279 /14 Kasım 1862, Sayı: 40

Çerkesistan'dan tahrirat-ı mahsusa. 11 Cemaziyelevvel

Mâh-ı hâlin 5. günü Rusya'nın bir cenk gemisi Cubga iskelesine gelip 100 kadar gülleli top attı ve orada bulunan 8 adet sandal ile dükkan ve mağazalara hayli zarar verdi.
Mâh-ı mezkûrun 10. günü derûnu asker ile dolu 6 adet gemi Çerkes iskelelerinin birini basmak için Sohum'dan hareket eyledi ise de ne tarafa gittiği bilinmiyor.
Abzah'da kâin Pşıha nam mahalde Çerkeslerin hanelerini ihrak etmek için hayli Rusya askeri gelmekte olduğunu Çerkesler haber aldıklarında mukabelelerine çıkarak kıtâl olmuş ise de muzafferiyetin hangi tarafta kaldığı henüz anlaşılamamıştır.
Bu günlerde Rusyalılar Çerkesler ile bir musâlaha olunmasını tasavvur etmekte ise de Çerkesler Rusyalıların tahakküm efkârında olduklarını bildiklerinden ve kendileri ise asla onların hükümeti altına girmemiş oldukları gibi bundan sonra dahi sağ kaldıkça o zilleti kabul edemeyeceklerinden vatanlarının muhafazası zımnında bir milyondan mütecaviz olan ahali bir tanesi kalıncaya kadar feda-yı can edeceklerine ahd ü mîsâk etmişlerdir.
Meclis dahi kemal-i hakkaniyet ve adaletle icra-yı hükümet etmekte ve heyet-i idare şimdiki surete tahavvül etmezden evvel vukû' bulan uygunsuzluk ve hırsızlıkların hiçbirisi zuhura gelmemekte ve meclis-i mezkûrun teşekkülünden beri her neye teşebbüs olunmuş ise halisane ve müttefikâne çalışıldığından eser-i muvaffakiyet görülmektedir.

9. Çerkeslerin Degum kalesini zabtı, Soğucak limanına saldırı hazırlıkları, Bakan'daki Rus istihkamlarını tahribi ve Vardan iskelesine çıkartma yapan 3000 civarındaki Rus birliğini püskürtmesi

Tasvîr-i Efkâr, 2 Cemaziyelahir 1279 / 25 Kasım 1862, Sayı 41

Çerkesistan'dan tahrirat-ı mahsusa. 17 Cemaziyelevvel

Bu defa Çerkesler Rusyalının Degum kalesini bir hücum ile teshîr edip derûnunda bulunan emvâli i'tinâm ve istihkamlarını harap ettiler.
Soğucak'ta bulunan tüccar, Çerkeslerin hücumundan havf ile gelen emtialarını dışarı çıkarmakta, kendileri dahî geceleri gemilerde yatmaktadır.
Rusyalının Bakan nam mevkide yapmış olduğu bir takım istihkamat-ı menîayı Şapsığ ahalisi bağteten basıp bir çok emvâl ve eşya ahz etmişlerdir.
Bu muhâcemelerde Çerkeslerden 200 kadar şehit ve mecruh olub Rusya tarafından dahî pek çok telefat vukû' bulmuş ve bir hayli esir alınmıştır. Ve içlerinde bir büyük zâbit dahî telef olmuştur.
Bu sırada General Babuş Çerkesçe Şat kalesi denilen Stadaretpol kalesinde bulunduğundan serian o taraflara gelmeye mukaddema general-i mûmâ ileyh Çerkesleri Rusya tabiiyyetine idhal eylediğinden bahisle Rusya içinden ol havaliye celb ve iskan etmiş olduğu ahali böyle bir mevki-i muhatarada oturamayacakları beyanıyla vatanlarına iade olunmaları iddiasına kalkışmışlardır.
Çerkes sevahilinden birine baskın için Sohum'dan hareket etmiş olan2 altı cenk gemisi ile getirmiş olduğu 3000'den mütecaviz askerini Vardan iskelesine çıkardı.
Çerkeslerin kaziyyesinden zaten haberi olduğundan derhal mukabele ederek haylice muharebe vukû'undan sonra Rusyalılar perişan ve mağlub olup iskelede bulunan bir dükkanı ihrak eyledikleri sefayine râkiben avdet ettiler.
Bu harpte Çerkeslerden 100 kadar şehit ve mecruh olmuştur. Rusyalılar ise yalnız sahilde 200'den mütecâviz vefeyât ve birçok eşya ve mühimmat bırakmışlardır.

________________________________

1_ 5 numaramızda vukû-ı hal tafsîlen beyan olunmuştu.
2_ 40 numaramızda keyfiyet ihbar olunmuştu.

Copyright © 2003
Bu belgelerin tüm yayın hakkı Ajans Kafkas'a aittir. Hiçbir şekilde çoğaltılamaz, basılamaz, internet ortamı dahil bir başka yayın organında yayınlanamaz ve akademik çalışmalarda kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz.