Sürgünlerle yoğrulan bir millet

Abhazlar da en az Kafkasya'da yaşayan diğer halklar kadar Rusya'nın sürgün politikasına maruz kalmış bir halk. 1817-1864 yılları arasında süren Kafkas savaşları ve sonrasında Rusların yürüttüğü kolonyalist politikalar sonucunda Abhaz halkı ağır yara aldı. Özgürlük ve bağımsızlık için savaşan halkın çoğu öldürüldü. Kalan insanların % 80'i Osmanlı İmparatorluğu'na sürüldü. Kuzeybatı ve Orta Abhazya tamamen boşaltıldı. Sadzlar, Ahçıpsaalar, Aybgalar, Çvidzalar, Pshualar ve Gumalar gibi çeşitli etnik Abhaz grupları yokedildiler. Buna, Hosta ve Şaklı ırmakları arasında yaşayan, etnik olarak ta Abhazlara en yakın halk olan Ubıhlar ve Kuzey Kafkasya'da yaşayan Abazaların büyük çoğunluğu da dahil edildi. Sonuçta Abhazya'da sadece Abzıpalar, Abjuwalar ve Samırzakanlar, Kuzey Kafkasya'da ise Tapantalarla Aşkharıwalar kalabildiler.

XIX. yüzyılda yurtlarından sürülen 300 binden fazla insanın onbinlercesi sürgün yollarında açlık, hastalık ve kötü yaşam koşulları nedeniyle can verdi. Çarlık, sürgüne maruz bıraktığı bu halkı bir de "hain" suçlamasıyla damgaladı ve geriye dönüşlerine hiçbir şekilde izin vermedi.

Türkiye'den dönenler Abhazya kıyılarına kabul edilmeyerek yerel yönetimlerce geriye gönderildiler. Abhazya'da kalan Abazalar da bu suçlamadan paylarını almışlar ve Çarlık tarafından "suçlu halk" "gerici topluluk" olarak nitelenmişlerdi. Orta Abhazya ve kıyıya yakın yerlerde yerleşim hakları yoktu. En masum toplumsal istekleri bile isyan olarak kabul edilip toplu sürgünler gündeme getiriliyordu. Abhaz halkı bu durumdan ancak 1907 yılında kurtulabildi. Fakat, ne Çarlık ne Gürcistan yönetimleri, ne de SSCB sürgüne gönderilenlerin geriye dönüş problemlerini asla çözmediler. Bu konudaki istekleri görmezlikten ve duymazlıktan geldiler, çünkü Gürcistan yönetimi ve Kremlin temsilcileri kalan Abhazları da asimile edebilmek için Gürcistan'dan sürekli göçmen getirerek Abhazya'ya yerleştirmekle meşguldüler.

Yararlanılan kaynak: Kafkasya Yazıları - Sonbahar 98 Sayı: 5