GELİYORUM DİYEN KRİZ: GELAYEV SAHNEDE

Gürcü tarafı, 22 Ağustos 2001'de Tiflis'te Gürcistan'ın güvenlik birimleri arasındaki bu konuya özel toplantıda, Abhazya'nın 17-18 Ağustos'ta Kodor'da gerçekleştirdiği operasyonu Savunma Bakanı D. Tevzadze'nin ağzıyla "Abhazlar Gürcü cephesine ateş açtı" şeklinde değerlendirirken Raul Hacimba, daha büyük bir krizin haberciliğini yapıyordu. Abhaz-Gürcü ihtilafının fitilini yeniden ateşleyecek gelişmeleri Hacimba şöyle bildiriyordu: Gürcistan-Abhazya sınırına 10 kilometre mesafede bulunan Mujava'da 700 kişi civarında silahlı bir grup bulunmakta. Gürcüler bugün geniş çaplı bir provakasyon hazırlığı içerisindeler. [27]

Abhazya Dışişleri Bakanlığı da ufuktaki krize ilişkin şu açıklamayı yaptı: "Bu tür gelişmelerin taraflarca varılan anlaşmaların üstünü çizeceği açıktır. Bu iki ülkeyi yeni bir silahlı çatışmaya sürükleyecektir. Gelişmeler bu şekilde devam ederse olacaklardan tamamen Gürcistan sorumludur. Mevcut durumdan barış ve siyasi yollar kullanılarak, iki tarafın da temsilcilerinin yer alacağı görüşmelerle çıkılabilir." [28]

Abhaz tarafının ilk zamanlar telaffuz etmediği grupla ilgili bir başka önemli ayrıntı Rus medyasından geliyordu; Hacimba'nın sözünü ettiği grubun başında Çeçen asıllı Ruslan (Hamzat) Gelayev vardı.

Birkaç gün sonra beklendiği gibi sözkonusu silahlı grubun, "saldırı amacıyla değil de Abhazya üzerinden Rusya Federasyonu sınırları içerisindeki Soçi'ye varma amacıyla" Kodor'a girerek Abhaz güvenlik birimleriyle göğüs göğse gelmeleri, tatilini sürdürdüğü Likani'den 23 Ağustos 2001'de Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya'yı arayarak "saldırmazlık garantisi" veren ve bu tip haberlerin provakasyon amaçlı çıkarıldığını söyleyen Gürcistan Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze'yi haksız çıkaracaktı. [29]

Şevardnadze'nin, artık kapıyı çalan krizin derinleşmemesi için Gürcistan Olağanüstü Haller Bakanı M. Kakabadze'yi 24 Ağustos'ta Sohum'a göndermesi de Kodor'dan gelen tehlikeyi önlemeye yetmedi.

24 Ağustos 2001'de basına kapalı yapılan görüşme ile ilgili olarak ertesi gün bir açıklama yapan Cergeniya, "Gürcistan Tsalencihski bölgesindeki Mujava yerleşim merkezinin yakınlarında bilinmeyen silahlı grupların toplanması son aylarda bölgede gerginleşen durumu daha da gerginleştirdi. Bunların Zugdidi'de bulunan diğer yasadışı silahlı gruplarla işbirliği içerisinde Abhazya'nın kontrolü altında olmayan Kodor geçidine dağlık bölgeden gireceklerine dair ihbarlar aldık" diyor ve Abhaz birliklerinin bölgeye seferber edildiğini söylüyordu. Cergeniya, Gürcü tarafının bölgede silahlı grupların olduğunu kabul ettiğini ve Şevardnadze'nin 23 Ağustos'taki telefon görüşmesinde bunların Abhazya'ya geçmesini önlemek için gereken tedbirlerin alınacağına dair teminat verdiğini açıkladı. [30]

GÜRCİSTAN'DAN TUTUMU

Gürcü liderin verdiği sözlere rağmen bölgede silahlı gruba karşı Gürcistan tarafından alınmış herhangi bir önlem görülmediği gibi, Gürcü istihbarat birimlerinin bu gruba lojistik destek sağladığı yönündeki kuşkuları derinleştiren gelişmeler yaşanmaya devam etti. Tam da krizin kendi seyrinde doruğa tırmandığı bir anda Şevardnadze'nin birden bire BM Güvenlik Konseyi'ni göreve çağırarak Abhazya'yı Gürcistan içine katacak formülleri ortaya atması "Silahlı grubun Tiflis güdümlü olabileceğine" ilişkin iddiaların önünü açtı. Şevardnadze 27 Ağustos 2001'de radyo konuşmasında Abhazya'da çatışmalar başladığı takdirde BM Güvenlik Konseyi'nin sorumluluktan kaçamayacağını belirterek, Abhaz-Gürcü diyalogunun temelini oluşturacak kararların alınması gerektiğini vurguluyordu. Gürcü lider, Sohum'a giderek tek bir devlet çatısı altında Abhaz-Gürcü sorununa çözüm öngören görüşlerini Abhaz tarafına aktarmaya hazır olduğunu bildirdi. Tek devlet çatısı altında Abhazya'ya federatif haklar verilerek 92-93 savaşından önceki gibi yaşanabileceğini dile getiren Şevardnadze, Sohum'a aba-altından sopa gösterircesine "Aksi halde bir çoğu mültecilerden oluşan 15-20 bin civarında silahlanmak isteyen insan bulunur. O zaman olaylar kontrolden çıkacak ve tüm bölgede durum karışacak" diyordu. [31]

Aslında Rus medyası tarafından ortaya atılan, Abhaz tarafının şüpheyle yaklaştığı, Gürcülerin ise inkar ettiği Çeçenler ve Gürcülerin birlikte Abhazya'ya saldıracakları iddiaları 24 Eylül 2001'de gerçeğe dönüştü. Mikanba'ya göre, 24 Eylül 2001'de saat 13:00 civarında Rus Barış Gücü'nün kontrolünde olmayan Gulripş bölgesindeki Georgiyevskoye'ye 4 kilometre mesafede Abhaz birliklerle Kodor geçidinden sızan silahlı gruplar arasında yaşanan 20 dakikalık çatışmada iki asker yaralandı ve bir asker esir düştü. [32]

Ayrıca Mikanba'nın öngörüsüne bakılırsa, grup Gürcü güvenlik birimlerinden destek almaktaydı. [33]

Sözde Sürgündeki Abhaz Hükümeti İçişleri Bakanı Mamuçka Naçkebiya'nın Gulripş'teki çatışmaları "İspatlanmamış dedikodular" olarak yorumlaması dikkat çekiciydi. Naçkebiya'ya göre bu Çeçen savaşçılara karşı sürdürülen operasyonu Gürcistan'a taşımak için planlanmış bir provakasyondu. [34]

24 Eylül 2001'de Gulripş'te grupla Abhaz silahlı güçleri arasında çıkan çatışma haberlerinin ardından bile Abhaz tarafı Çeçenlerin varlığı konusunda kesin bir kanaat sahibi değildi. Abhazya Savunma Bakan Vladimir Mikamba, olayda Çeçenlerin yer alıp almadığı konusunda ellerinde kesin bilgi olmadığını söylüyordu. [35] Nitekim aradan bir haftadan fazla bir süre geçmiş olmasına rağmen Abhazya Güvenlik Hizmeti Başkanı Raul Hacimba, "Şahsi olarak kendim tatmin olsaydım Abhazya'da Çeçenlerin bulunduğunu söylerdim. Şu ana kadar hiçbir Çeçen savaşçıyı Abhazya'da görmedim. Kodor bölgesinde Gürcü asıllı silahlı şahısların hareketi gözleniyor. Onlar kendilerine Kibul Birliği gerillaları diyorlar" diyordu. [36]

Gürcü tarafının Gulripş'te olanlara ilişkin tepkisi daha çok Rusya'ya yüklenme şeklinde izah buldu. Gürcistan Parlamentosu Savunma ve Güvenlik Komitesi Başkanı Georgi Baramidze'nin yorumuna göre, Gürcü ve Çeçenlerden oluşan silahlı bir grubun Abhazya'ya girmesi Gürcistan'ı Kuzey Kafkasya'daki savaşın içine çekme planının bir parçasıydı. Çatışmaların yaşandığı günün ertesinde yani 25 Eylül'de Savunma ve Güvenlik Komitesi'nin yaptığı durum değerlendirmesinin ardından gelen Baramidze'nin beyanatı nihayet Gürcü tarafının meselenin adını koymaya karar verdiğini gösterdi. Abhaz topraklarında 400 kişilik silahlı grubun olduğunu belirten Baramidze, "Bu grupta Gürcüler ve yabancılar yer alıyor" diyordu.

Gürcü tarafının açıklamalarında silahlı grubun Rus istihbaratının emirleri doğrultusunda hareket ettiği olasılığına yer veriliyordu. [37]

Gürcü tarafının inkarcı tutumu Gürcistan Genel Kurmay Başkanı Coni Pirskalayisvili'nin 4 Ekim 2001'de basın mensuplarının sorularını cevaplandırırken de bir kez daha ortaya çıkıyordu. Abhazya'nın Gulripşh ilçesi Georgiyevskoye köyünde Gürcülerle Abhazlar arasında çatışma yaşandığına ilişkin haberleri provakasyon olarak değerlendiren Coni Pirskalayisvili, Kodor'da durumun sakin olduğunu belirterek "Abhazya'da savaş yok. Elimizdeki bilgilere göre, Gürcü-Çeçen birliği ile Abhazlar arasında herhangi bir silahlı çatışmalar söz konusu değil" diyordu. [38]

Halbuki Abhaz tarafı Pirskalayisvili'nin inkar ettiği çatışmalar hakkında çok net bilgilere sahipti. Prime News'e konuşan Abhazya Savunma Bakan Yardımcısı Vyaçeslav Ankvaba, Gulripş'te Georgiyevskoye köyünün Gürcüler tarafından bir süreliğine ele geçirildiğini, çatışmada bir Abhaz askerinin öldürüldüğünü ve ayrıca BDT barış güçlerinin kontrol ettiği yerde gerillalara destek olmak için gelen silah dolu 4 aracın durdurulduğunu, ardından çatışma çıktığını ve bir Abhaz subayın öldüğünü bildirdi. [39] Abhazya Dışişleri Bakanı Sergey Şamba'nın verdiği bilgilerde ise çatışmalarda Abhazların bir Gürcü ve bir Çeçeni ele geçirdiği, 5 köylünün kaybolduğu, bir Rus'un saldırganlar tarafından esir alındığı bilgileri vardı. Şamba, grubun 400-500 kişiden ibaret olduğunu kaydediyordu. [40]

Gürcü makamları Kodor'a giren grupla Gürcü güvenlik birimleri ve istihbarat servisinin ilişkisinin olamayacağını her zaman vurguladı ancak bu konuda Abhaz tarafının görüşü farklıydı. Abhazya Savunma Bakanı Vladimir Mikanba'ya göre çatışmalar sırasında gözaltına alınan 2 kişi, Emzar Kvitsiani'nin de hazır bulunduğu sorgulamada, Gürcistan tarafından eğitildiklerini ve Abhazya'ya Gürcistan Savunma Bakanlığı'na ait helikopterlerle getirildiklerini itiraf ettiler. [41]

Bölgede gözetim misyonu olarak bulunan BM ise, Kodor'da denetim yaparak gelişmeleri yerinde izlemeden kesin bir tavır geliştirmekten kaçınıyordu. Nitekim BM Genel Sekreteri'nin Gürcistan Misyonu Özel Temsilcisi Dieter Boden, 27 Eylül 2001'deki basın toplantısında Abhazya'da çatışmalara ilişkin haberlerin şişirilmiş olduğunu ve bu konuda çokça spekülasyon yapıldığını kaydediyor ve Gürcistan Savunma Bakanı David Tevzadze ile Şevardnadze'nin Kodor temsilcisi Emzar Kvitsiani'den izin çıktığı takdirde BM olarak Kodor geçidini yeniden gözlemlemeyi planladıklarını söylüyordu. [42]

Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya ve Gürcistan Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze, 28 Eylül 2001'de Tiflis'te kapalı kapılar ardında iki saat süren bir görüşme yaptı. Görüşmeden sonra basın toplantısı düzenleyen liderler, yeni bir çatışmanın yaşanmasına izin verilmeyeceğinin altını çizdiler. Cergeniya, Abhazya'da Çeçen savaşçı olmadığını belirtirken Şevardnadze ''Abhazya Başbakanı'na samimi ve açık bir diyalog ortamı sağlanmasından dolayı teşekkür ederim. Bir zamanlar askıya alınan Gürcü-Abhaz barış sürecinin yeniden canlandırılması için tarafımızdan ilgili yetkililere görevler verilecektir'' diyordu. [43]

Kodor'daki gerginlik Rus Barış Gücü'nün denetimi altında Gal bölgesindeki huzursuzluğu tetikledi. Taraflar Kodor üzerine polemiklerini sürdürürken 2 Ekim'de Gal bölgesindeki Şeşeleti köyü yakınlarında Abhaz askerlerle bir grup silahlı arasında çıkan çatışmada bir sivil yaşamını yitirirken Beslan Gamgiya ve Omar Tsvicba adlı askerler yaralandı. Abhaz tarafı saldırganların Gürcistan'dan sızan Gürcüler olduğunu kaydetti. [44]

BM HELİKOPTERİNİN DÜŞÜRÜLMESİ

Kodor'daki çatışmalar Birleşmiş Milletler gözlemcilerinin bulunduğu Mi-8 tipi helikopterin düşürülmesiyle çok farklı bir boyut kazandı. Sadece bölgede yankılar uyandıran Kodor çatışmaları birden bire bütün uluslar arası alana taşındı. Helikopterde bulunan 5 BM gözlemcisi, üç uçuş görevlisi ve bir mütercim yaşamını yitirdi. [45]

Ölen BM gözlemcilerinin isimleri Laslo Torok, Akbar Covit Ancum, Mark Hoffer, Diter Eyfing, Andrey Abraşkeviç ve Lali Hviçiya idi. Uçuş ekibinde Aleksey Belogrilov, Andrey Şergin ve Gennadiy Polejay yer alıyordu. Abhaz kökenli mütercim ise Lali Hviçiya idi. [46]

Abhazya Cumhuriyeti Parlamentosu, BM gözlemcilerini taşıyan helikopterin Kodor'da düşürülmesi ile ilgili olarak BM Genel Sekreterliği'ne bir çağrıda bulunarak şunları kaydetti: "Abhazya Parlamentosu, BM Güvenlik Konseyi'nin terörizmin güçlenmesine yardımcı olan Gürcistan'ı kınayacağını ve Gürcistan hükümetini güç kullanmaktan vazgeçmeye ve Abhaz - Gürcü sorununu barışçı yöntemlerle çözmeye çağıracağını umuyor." [47]

BM gözlemcilerini Sohum'dan Kodor bölgesine götürürken düşürülen helikopterle ilgili komisyon, helikopterin İgla-9m tipi roketatar ile vurulduğunu tespit etti.

Komisyonun yaptığı çalışmalardan çıkan sonuçları değerlendiren Abhaz Havayolları Genel Müdürü Vyaçeslav Eşba da, 28 Ekim'de BM helikopterini Ruslan Gelayev'e hava savunma desteği sağlayan Arbi adlı komutana bağlı birlik tarafından 'İgla-9m' roket ile düşürüldüğünü ileri sürdü. Eşba'nın iddiasına göre, Gelayev'in birliğinde 15 kadar 'İgla -9m' uçak savar bulunmaktaydı. [48]

KUZEY KAFKASYA'NIN TEPKİSİ

Kodor'da Abhaz birliklerinden çok sert karşılık bulan silahlı birliğin takviye arayışı içerisine girdiği iddiaları ortaya atıldı. Abhazya Savunma Bakanı Vladimir Mikanba, Kodor'daki silahlı grubun Gürcistan'ın Pankisi vadisinde bulunan Çeçenlerden takviye gücü sağlamaya çalıştığını söylemekteydi.

Abhazya'nın Moskova'daki temsilcisi İgor Akba ise Gürcü-Çeçen karışımı gruba bölgedeki Svanlardan katılımların olduğunu ve ilk zamanlar 400-500 kişi olarak tahmin edilen grubun 1500 kişiye ulaştığını belirtiyordu.

Şimdiye kadar Abhazya'ya giren silahlı grup içinde Çeçenlerin de olduğu yönündeki iddialara temkinli yaklaşan Abhaz yönetimi artık açıkça gruba liderlik eden kişinin Çeçen asıllı Ruslan Gelayev olduğunu bildirmekten kaçınmıyordu. [49] Abhaz tarafının bu konuda temkinli davranmasının bir nedeni de belki de Gelayev'in 1992-1993 Gürcü-Abhaz savaşında Kuzey Kafkas halklarının birbiriyle dayanışmasının göstergesi olarak Gelayev'in Abhazya için Gürcülere karşı savaşmış olmasıydı. Savaşta ibrenin Abhazya'dan yana dönmesine neden olan o zamanın Kuzey Kafkasyalı desteği şimdi Gelayev'in içinde yer aldığı bir çatışmada yine Abhazya lehine tekerrür ediyordu.

Ekim'in ikinci haftasında Adıgey, Kabardey-Balkar ve Karaçay-Çerkes'ten sivil toplum temsilcilerinin yanı sıra Rusya'daki Kazakların temsilcileri görüşmelerde bulunmak için Sohum'a geldi. [50]

Bu ziyareti değerlendiren Abhazya Cumhurbaşkanı Yardımcısı Valeri Arşba, Abhazya'nın bu saldırılar karşısında yalnız kalmadığını, Kuzey Kafkasya ve Güney Rusya'dan diğer kardeş halkların temsilcilerinden destek sözü geldiğini bildiriyordu. [51] Kuzey Kafkasya'dan gelenlerle silahlı Gürcü-Çeçen grubuna karşı mücadele olanaklarının konuşulduğunu belirten Arşba, "Ama şu an yardımlarını kabul etmiyoruz, çünkü bu teröristlerle savaşa Rusya'nın güneyindeki halkları da dahil etmek demektir" diyordu. [52]

KODOR'A BOMBARDIMAN

Gulripş bölgesindeki bazı yerleşim merkezleri 9 Ekim 2001'de sabah saat 04.00'de Rus yapımı dört SU-25 uçağı tarafından bombalandı. Abhazlar saldırıdan Gürcistan'ı sorumlu tutarken Gürcistan Savunma Bakanı, saldırının Rusya tarafından yapılmış olabileceğini ileri sürerek "Gürcistan'ın savaş uçakları yerinde duruyor " diyordu. [53]

Abhazya Güvenlik Hizmeti Başkanı Raul Hacimba, bombardımanın Abhaz güçleri ile çatışan Gürcü-Kuzey Kafkasyalı karışımı silahlı gruba yardım amacıyla Gürcü Hava Kuvvetleri'ne bağlı uçakların yaptığını ileri sürdü. [54]

Gürcistan Sınır Koruma Müdür Yardımcısı Korgeneral David Gulua, Kodor bölgesinde köyleri bombalayan uçakların Gürcistan hava sahasına Rusya-Karaçay Çerkes sınırından girdiğini belirterek "Şöyle bir sonuca varıyoruz ki; bu askeri uçaklar Rusya'nındır, çünkü diğer ülke uçaklarının Gürcistan hava sahasına Rusya tarafından gelmeleri mümkün değil" diyordu. [55]

Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov, Abhazya'daki son gelişmeleri değerlendirirken şunları kaydediyordu: "Son olaylar, Gürcistan liderliğinin hem kendi topraklarını kontrol edemediğini, hem de teröristleri kendi amaçları için kullandığını belirgin hale getirdi." [56]
Gürcistan Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze, SU 25'lerin saldırısına tepkisini şu sözlerle koydu: ''Bu önemsiz bir hadise değil. Gürcistan'a açıkça meydan okunuyor''. [57]
Gürcistan Dışişleri Bakanlığı, 9 Ekim'de Kodor'un Su-25 uçakları tarafından bombalanması nedeniyle Rusya'ya protesto notası gönderdi. Notada "belli güçlerin Gürcü-Abhaz sorununun çözülmesini engellemek için böyle bir olayı gerçekleştirdikleri" görüşüne yer verildi. [58]

Gürcistan İçişleri Bakanı Kaha Targamadze, 9 Ekim akşamı Güvenlik Konseyi'nin olağanüstü toplantısına girerken Gürcistan'ın açık bir provakasyon ile karşı karşıya kaldığını ve Kodor bölgesindeki bombardımanın Su-25'lere sahip olmayan Abhazlar tarafından da gerçekleştirilemeyeceğini söyledi. [59]

Gürcistan Savunma Bakanı David Tevzadze ise, Kodor vadisindeki Gürcü köylerinin bombalaması olayının tekrarlanması durumunda Gürcü hava savunma birliklerine uçakların düşürülmesi emri verdi. [60]

Gürcistan Devlet Güvenlik Bakanı Vahtang Kutateladze, Abhazya'nın Kodor bölgesini Rus uçaklarının bombaladığına dair ellerinde delil olduğunu kaydetti. [61]

11 Ekim 2001'de olağanüstü olarak toplanan Gürcistan Parlamentosu, Kodor bölgesinin Rus yapımı Su-25 uçakları tarafından bombalanması nedeniyle Rus Barış Gücü askerlerinin bölgeyi terk etmesi yönünde karar aldı.

ABHAZYA'DA SEFERBERLİK

Bu arada Kodor ve Gulpriş bölgesinde silahlı grupların Abhaz yerleşim birimlerine düzenledikleri saldırılar üzerine Abhaz ordusu, 1992-1993'ten sonra ilk kez seferber edildi. Sohum, Gagra, Gudauta ve Oçamçira bölgesinde birkaç bin yedek askeri birlik oluşturuldu. Yedek birliklerden bir kısmı 8 Ekim 2001'den beri çatışmaların sürdüğü Naa köyüne gönderildi.

Gürcü savaşçıların sözcüsü Anzor Margıyanı, Gürcistan Radyosu'na Sohum'un 30 km doğusunda Ermenilerin yaşadığı Atara Armıanskoye'de Gürcü-Çeçen silahlı grubu ile Abhaz ordusunun Ermeni kökenli askerlerden teşkil edilen Bagramıyan taburu arasında şiddetli çatışmaların cereyan ettiğini söyledi. [62]

Abhazya'da Ermenilerin yaşadığı Naa köyünde çıkan çatışmalarda Ermenilerin yaşamını yitirmesi Ermenistan'da "Bizi de muhtemel bir Gürcü-Abhaz savaşının içine çekmeye çalışıyorlar" endişesine yol açtı. Gürcü-Kuzey Kafkasyalı grup 8 Eylül'de Naa köyüne girince 9 Eylül sabahına kadar süren çatışmalarda 14 sivil yaşamını yitirdi. Ermenistan Dışişleri Bakanı Vardan Oskanyan, Tiflis'e Abhaz sorununu çözmek için ortak çalışma çağrısında bulundu. Oskanyan, ayrıca Naa köyünde sivillerin kimler tarafından öldürüldüğünün tespit edilmesi için araştırma yapılmasını istedi. [63]

Abhazya Parlamentosu, Rusya Devlet Duması'na bir çağrıda bulunarak, Abhazya'nın terörizme karşı yürüttüğü savaşına yardım edilmesini istedi. [64]

Abhaz-Gürcü sorununun her tehlikeli dönemecinde iki tarafın üst makamlarının diplomatik yaklaşımlarının yanında Gürcistan'daki Abhazya'ya karşı sert önlem taraftarlarının çıkışları ayrıca dikkate alınmalıdır. Çünkü bu kesimlerin gerek parlamento gerek bürokrasi hatta hükümetteki uzantıları kendilerinin sadece marjinal gruplar olduğu ve tepkilerini sınırlı çerçevede ele alınması gerektiği savını zayıflatmaktadır. Kodor'daki çatışmalar Gürcü milliyetçi gruplar ve göçmenlere Abhazya'ya karşı eylem yapma fırsatı verdi. 11 Ekim'de bu kesimler Gürcistan Devlet Başkanlığı binasının önünde miting yaparak ordunun bölgeye gönderilmesi istedi. Şevardnadze, göstericilerin temsilcileri ile görüşerek, Gürcü nüfusun korunması için devletin elinden geleni yapacağına dair söz verdi. [65]

11 Ekim 2001'de yerel halkı saldırılardan koruma gerekçesiyle Gürcü askeri birlikleri Kodor'a gönderildi. [66] Gürcistan Savunma Bakanlığı'nın Kodor'a asker çıkarma kararını Gal bölgesinde Gürcüleri taşıyan bir otobüsün taranarak bir kadının öldürülmensin ardından alındığını açıklaması anlamlıydı. Böylece bu eylemlerin Kodor'a asker çıkarmaya bahane bulmak için tezgahlandığı şüphesi ortaya çıkmış oldu. [67]

Gürcü birliklerinin Kodor'a gönderilmesine Abhazya'nın tepkisi daha sert oldu. Abhazya Devlet Başkan Yardımcısı Astamur Taniya, Gürcü ordusunun bu adımını, Abhaz tarafının "Bir başka ülkenin Abhazya topraklarına girmesi ve savaş ilanı" olarak algıladığını söyledi. [68]

11 Ekim 2001'de Gürcü birlikleri Kodor'a sevk edilirken bir yandan da Gal ve Gulpriş bölgelerinde Çeçen-Gürcü karışımı grupla Abhaz birlikler arasında çatışmalar yaşanıyordu. Abhazya Dışişleri Bakanı Sergey Şamba'ya göre, Gulripş bölgesindeki Parnaut köyü yakınlarındaki çatışmada bazı Abhaz askerler yaralanmıştı. Ayrıca Gal ve Gulpriş'teki çatışmalarda Gürcü-Çeçen grubundan 15 kişi öldürülmüştü. Şamba bu bilgileri aktarırken "Kesin biliyoruz ki Ruslan Gelayev orada. Altı Çeçeni esir aldık. Çeçenlerin yanında Gürcü partizanlar da var" diyordu. [69]

Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya'nın verdiği bilgilere bakılırsa Kodor bölgesindeki son çatışmalarda Abhazya tarafından 10 ve terör grubundan da 40 kişi ölmüştü. [70] Bu çatışmalar yaşanırken Abhazya, Rusya ile ortak güvenlik konusunda işbirliği arayışlarına girdi. Rusya Federasyonu'nun Krosnodar Kray Bölgesi Valisi Aleksander Tkaçev ile Adler Havalimanı'nda görüşen Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya, toplantının ardından Psou Nehri boyunca sınırın her iki tarafının sıkı korumaya alındığını açıklamaktaydı. [71]

Gürcistan Savunma Bakanı David Tevzadze ise Gürcistan askeri güçlerinin Abhazya'ya saldırmaya niyetli olmadığını belirterek "Bölgeye gönderilen askerlerin sadece tek amacı var; Sivil halkı korumak" diyordu. Ancak Tevzadze, "eğer sorun siyasi yollarla çözülemezse Abhazya'yla savaş ihtimali olabileceğini" [72] söyleyerek Abhazya'nın Gürcistan'ın 14 Ağustos 1992'de olduğu gibi Abhaz topraklarının tekrar işgal edileceğine ilişkin korkularını haklı çıkarıyordu.

Çatışmaların durması konusunda ciddi bir etkinlik gösteremeyen BM, gözetim misyonunun çalışmalarına Gürcistan tarafından çıkarılan engelleri aşmak için 13 Ekim 2001'de Zugdidi'de taraflarla toplantı yaparken [73] Kodor'daki huzursuzluk ve çatışmalar yer yer sürüyordu. Kodor geçidinde bloke edilen Gürcü ve Kuzey Kafkasyalılardan oluşan guruptan yaklaşık 100 kişi Abhaz kuşatmasını yarmayı başardı. [74] Bu arada Gelayev, yaralandıktan sonra Kodor vadisine götürüldü. [75]

Abhazya'ya ait helikopterler Kodor'daki silahlı gruba yönelik havadan operasyon düzenlenirken Abhazya Savunma Bakan Yardımcısı Garri Kupalba, 14.10.2001'de Kodor'da kuşatma altında tutulan silahlı grup ile Abhaz askerler arasında çatışmaların yaşandığını bildiriyordu. [76]

ÇEÇENLERİN KODOR'A GİRMESİNE ABHAZ HALKININ TEPKİSİ

Abhazya'da NGO görevlisi olarak bulunan Charlotte Warner'un saldırılar başladığında Abhazya'da oluşan havayı ve Abhaz halkının düş kırıklığını şöyle anlatıyordu:

"Saldırılar başlamadan önce çok huzurlu ve rahat bir atmosfer vardı Abhazya'da. Havalar güzeldi. Kafeler dolu, insanlar günlük yaşantıları ile meşguldüler. Derken olaylar patladı. Birden bire ortam gerginleşti. Herkes savaşın yeniden başladığını düşünmeye başladı. Gerginlik ve tansiyon had safhaya vardı. Sokaklar boşaldı. Erkeklerin hemen hepsi dağlara, Kodor'a savaşmaya gitti.

Abhaz televizyonu her iki saatte bir çatışma bölgesine bağlanıp canlı haber sunuyordu. Ve o yayınlarda, daha bir gün öncesine kadar yanımızda olan arkadaşlarımızı, dostlarımızı televizyonda savaşırken görmek çok kötü bir tecrübe oldu. Ama onların orada olmasının gerekliliğinin bilinceydi herkes. Tabii ki ben de.

Saldırganların arasında Çeçenlerin olması kesinlikle bir hayal kırıklığı yarattı. Ayrıca bu olaylardan dolayı, Abhazya'daki Çeçen mülteciler de, Abhaz toplumundan nasıl bir tepki alacaklarını bilemeden sıkıntılı ve gergin anlar yaşadılar. Ancak, zamanla insanlar saldırgan grubu sadece 'teröristler' olarak görmeye başladılar, milliyetlerine bakmadan; Abhazya'nın geleceği için yok edilmesi gereken teröristler." [78]

Gelayev, barındığı Pankisi'de Çeçenlere kapılarını açmış bulunan Gürcistan'ı da sıkıntıya sokmaya başladı. Rusya'nın Tiflis üzerinde Pankisi'ye operasyon yapalım baskısı artınca Mashadov'un Gelayev'i Çeçenistan'a çağırdığı iddia edildi. [79] Bu çağrı Mashadov Gelayev'i Çeçenistan'a çekerek hem kendi askeri gücünü güçlendirmek hem de Gürcistan'ı sıkıntıdan kurtarmak istiyor" yorumlarına neden oldu.
Gelayev en az Çeçen savaşı kadar dünya medyasının gündemi oldu. Hatta 20 Haziran 2002'de İnterfax, Gelayev'e ulaştırılmak üzere Türkiye plakalı araçlarla birkaç "stinger" füzesinin Pankisi'ye götürüldüğünü iddia etti. [80]

Gelayev'in gerçekten niyetinin ne olduğu anlaşılamadı. Gücü, hatta Rus istihbaratı tarafından kullanıldığı yönünde derin şüpheler oluştu.

Kendilerini Kodor'a giren Gelayev grubunun eski üyeleri olarak tanıtan iki Dağıstanlı ile yapılmış bir röportaj ilginç bilgiler içeriyordu. Glasnost-Media'nın 8 Nisan 2002 tarihli bülteninde yer alan röportajda kendilerini Gelayev'le birlikte hareket etmiş kişiler olarak tanıtan bu iki kişi şu bilgileri veriyordu:

"Ekim'in ilk günlerinde biz Pankisi vadisindeydik ve Gelayev'in adamları bizi Stavropol bölgesindeki Minvodi'ye doğru Rusya topraklarına saldırıda yer almamız için davet etti. Gelayev'in adamları Rusya Federasyonu'nun topraklarına komando operasyonunun yapılacağı şeklinde konuştular. Hatta Gelayev, kendi grubuna Gürcistan'ın otonom bölgelerinden biri olan Acarya'dan bazı insanları da katmıştı. Bizi Gürcistan topraklarında tenteli treylere bindirdiler. Acarlardan birisi çaktırmadan treylerden dışarıyı gözlerken Tiflis'ten sürpriz bir şekilde geçtiğimizin farkına vardı. Sonra Zugdidi'ye götürüldük. Karadeniz'i gördüğümüzde (Zugdidi'ye) geldiğimizi anladık. Sonra onlar bize konvoyun Kodor istikametinde gideceğini söylediler. Biz silahlı bir Gürcü grubu tarafından takip edildik. Kaçış yolunu kesecek 500-600 kişilik güçlü bir Gürcü birliğinin bizi takip ettiği söylentileri dolaşıyordu. Biz protesto etmeye ve Kodor'a gitmeyi reddetmeye başladık. Abhazlara karşı savaşamayacağımızı söyledik. Onlar bizi kendileriyle birlikte gitmeye zorladılar ancak biz kaçmayı başardık. (Grupta) 200-300 güçlü adam vardı. Onlar Çeçen, Dağıstanlı, Kabardey, Acar ve Azeri'ydiler. Bildiğim kadarıyla Azeri olan Abhaz güçleri tarafından hapse atıldı. (Gelayev ekibinin) yarıdan fazlası profesyonel değildi. Gelayev'in böylesi adamları kiralaması bizim için sürpriz oldu. Onların çoğunluğu savaşı ve nereye götürüldüklerini bilmeyen genç yaşta kişilerdi. Onların esir alındıklarına şaşırmadık. Hatta onlar Kodor'dan kaçmanın yollarını da bilemediler."

"Gelayev'in amaçları konusunda herhangi bir şey biliyor musun?" şeklindeki soruya ise şöyle cevap veriliyordu:
"Onun yardımcıları, Gürcistan yetkililerinin Gelayev'i Kodor'dan çıkarmak istediklerini söylediler. Çünkü Gelayev hem Şevardnadze hem de dış ülkeler açısından problem teşkil etmeye başlamıştı. Fakat onlar daha sonra bazı anlaşmalar yaptılar. Biz aynı zamanda Gelayev'in Kodor'dan 45-50 kilometre mesafedeki başkent Sohum'u ele geçirmeyi planladığını duyduk.
Kodor vadisinin Abhaz askerinden arındırılmış olduğu bir zamanda Sohum'a saldırı düzenlemek gerçekten Gelayev açısından gayet mümkündü." [81]

Rusya, Amerika'daki Dünya Ticaret Merkezi'ne 11 Eylül 2001'de düzenlenen saldırılardan sonra Çeçen komutan Gelayev ile Amerika'nın hedefindeki El Kaide örgütü arasında bağlantı kurmayı çok denedi. Ancak bu iddialar karşısında Tiflis. Gelayev'e kalkan olmayı tercih etti.

22 Mart 2002'de Prime-News'e açıklama yapan Gürcü İstihbarat Servisi Basın Departmanı Başkanı Arçil Chkhartishvili, "Savaşçı oldukları kabul edilse bile Pankisi'de 150-200 kişiden ibaret olan bu grubun El-Kaide ile bağlantılarının olduğuna dair herhangi bir delil yok." [82]

[27] Savaş tamtamları:ABHAZYA'YA SALDIRI PLANI MI?, Ajans Kafkas, 25.08.2001
[28] Savaş tamtamları:ABHAZYA'YA SALDIRI PLANI MI?, Ajans Kafkas, 25.08.2001
[29] Gürcü lider garanti verdi, Ajans Kafkas, 25.08.2001
[30] Gergin bekleyiş, Ajans Kafkas, 27.08.2001
[31] Şevardnadze: "BM Güvenlik Konseyi sorumluluktan kaçamaz!", Ajans Kafkas, 28.08.2001
[32] Kodor'da çatışma, Ajans Kafkas, 26.09.2001
[33] Kodor'u kuşatma hareketi, Ajans Kafkas, 27.09.2001
[34] Beklenen Tehlike, Ajans Kafkas, 26.09.2001
[35] Kodor'da çatışma, Ajans Kafkas, 26.09.2001
[36] Sohum'dan "Çeçen" açıklaması, Ajans Kafkas, 03.10.2001
[37] Gürcistan'ı savaşın içine çekme planı, Ajans Kafkas, 26.09.2001
[38] Gürcistan: Kodor'da çatışma yok, Ajans Kafkas, 04.10.2001
[39] Kodor'da çatışma: Gürcüler Abhaz köyünü ele geçirmeye kalkıştı, Ajans Kafkas, 05.10.2001
[40] Discrepant information on battles in Abkhazia comes to Tbilisi, Prime-News, October 4
[41] Mikanba:"Saldırganlar Tiflis'ten destek gördü", Ajans Kafkas, 12.10.2001
[42] Gürcistan-Abhazya arasında terör krizi, BM temsilcisi Kodor'a gidecek, Ajans Kafkas, 28.09.2001
[43] Saldırmazlık anlaşması, Ajans Kafkas, 28.09.2001
[44] Gal bölgesinde çatışma, Ajans Kafkas, 04.10.2001
[45] BM gözlemcilerini taşıyan helikopter düşürüldü, Ajans Kafkas, 08.10.2001
[46] Düşürülen helikopterde ölenler belli oldu, Ajans Kafkas, 09.10.2001
[47] Abhaz Parlamentosu'ndan kınama çağrısı, Ajans Kafkas, 10.10.2001
[48] BM helikopteri düşürülmüş, Ajans Kafkas, 29.11.2001
[49] Kodor yeniden hareketlendi, Ajans Kafkas, 08.10.2001
[50] Kafkasya'nın temsilcileri Sohum'da, Ajans Kafkas, 10.10.2001
[51] Abhazya: Kuzey Kafkasya bizimle, Ajans Kafkas, 10.10.2001
[52] Kafkasya'nın temsilcileri Sohum'da, Ajans Kafkas, 10.10.2001
[53] SU 25'ler bombaladı, Ajans Kafkas, 09.10.2001
[54] Gürcü uçakları saldırdı, Ajans Kafkas, 09.10.2001
[55] Uçaklar Rusya'dan girdi, Ajans Kafkas, 09.10.2001
[56] Rusya da Gürcistan'ı suçladı, Ajans Kafkas, 09.10.2001
[57] Şevardnadze: Bu bir meydan okuma, Ajans Kafkas, 09.10.2001
[58] Gürcistan'dan Rusya'ya nota, Ajans Kafkas, 10.10.2001
[59] Gürcistan ısrarlı: Kodor'dan Rusya sorumlu, Ajans Kafkas, 10.10.2001
[60] Gürcistan'dan vur emri, Ajans Kafkas, 10.10.2001
[61] Elimizde kaset var, Ajans Kafkas, 11.10.2001
[62] Sohum'un yakınında çatışmalar, Ajans Kafkas, 09.10.2001
[63] Ermenistan'da "üçüncü cephe" korkusu, Ajans Kafkas, 15.10.2001
[64] Abhazya, Rusya'dan yardım istedi, Ajans Kafkas, 10.10.2001
[65] Tiflis'te savaş yanlısı miting, Ajans Kafkas, 11.10.2001
[66] Gürcü ordusu harekete geçti, Ajans Kafkas, 11.10.2001
[67] Gürcü ordusu harekete geçti, Ajans Kafkas, 11.10.2001
[68] Taniya: Bu bir savaş ilanı, Ajans Kafkas, 11.10.2001
[69] Çatışmalar sürüyor, Ajans Kafkas, 11.10.2001
[70] Rus-Abhaz sınırına takviye, Ajans Kafkas, 11.10.2001
[71] Rus-Abhaz sınırına takviye, Ajans Kafkas, 11.10.2001
[72] Gürcistan savaşı telaffuz etti, Ajans Kafkas, 12.10.2001
[73] BM'nin inisiyatif arayışı, Ajans Kafkas, 15.10.2001
[74] Kodor'da çatışmalar sürüyor, Ajans Kafkas, 13.10.2001
[75] Kaynak: İHA; Aktaran: Ajans Kafkas, (Gelayev yaralandı İddiası, 13.10.2001)
[76] Helikopterler devrede, Ajans Kafkas, 15.10.2001
[77] Gelayev'i azlin belgesi, Ajans Kafkas,28.12.2001
[78] Abhazya'ya girenlerin milliyeti yoktu, Zeynel A. Besleney, Ajans Kafkas 11/03/2002 Londra
[79] Rus internet sitesi Strana.ru'nun Rus askeri yetkilisi Boris Podoprigoru'yu kaynak göstererek Gelayev'in Mashadov tarafından yeniden görevlendirildiğini ileri sürdü ancak Mashadov'un temsilcisi Ahmet Zakayev, "Çeçen direnişi mültecileri savaşan kadroya dahil edecek kadar zayıflamadı. Gelayev de şu an mülteci durumundadır" diyerek iddiayı yalanladı.( Gelayev üzerine bir asparagas, 21.05.2002)
[80] Türkiye'den Gelayev'e "stinger" iddiası, 20.06.2002
[81] Georgia Still Harbors Chechen Rebel Leaders, GLASNOST - MEDIA, DAILY NEWS SERVICE, April 8, 2001
[82] Chechens in Pankisisi gorge not linked to Al-Qa'idah says Georgian
official, Prime-News, March 22, 2002