AYLAR SONRA GELEN ANLAŞMA: 2 NİSAN PROTOKOLÜ

BM Özel Temsilcisi Dieter Boden'in girişimleri sonucu 29 Mart'ta Abhazya'nın başkenti Sohum'da buluşan tarafların herhangi bir anlaşmaya varamaması üzerine 2 Nisan'da Tiflis'te bir toplantı gerçekleşti. Abhaz ve Gürcü tarafı Kodor'un askerlerden arındırılması konusunda anlaştı. [128] Dieter Boden, bölgedeki Rus Barış Gücü Komitanı Aleksandr Evteyev, Gürcistan Özel Görevler Bakanı Malkhaz Kakabadze ve Abhazya Savunma Bakan Yardımcısı Givi Agırba tarafından imzalanan protokole göre Gürcistan Savunma Bakanlığı 10 Nisan'a kadar Kodor'un üst kısımlarındaki askeri birliklerini çekecekti. Abhaz tarafı da Kodor'un aşağı kısımları ve Tkvarçeli'deki askeri varlığına son verecekti. Protokolün uygulanıp uygulanmadığını tespit için BM Gürcistan Misyonu ve Rus Barış Gücü'nün ortak gözlem operasyonu yapmasına karar verildi. [129]

Abhaz tarafı, Tiflis'in Savunma Bakanlığı'na bağlı olmayan silahlı güçlerini vadide bırakacağından endişe ettiği için protokolü "Gürcü askerlerinin çekilmesi" ibaresini koymak istiyordu. Gürcü tarafı ise "Gürcistan Silahlı Kuvvetleri" ibaresinde ısrarlıydı. [130] Nitekim vadide Sınır Muhafaza Birliği'ne bağlı askerlerin yanı sıra yerel halktan oluşan birlikler de vardı. Gürcistan Savunma Bakanlığı'na bağlı birlikleri çekmekle anlaşmanın şartlarını yerine getirmiş olacaktı. Ancak bu bile 1994 Moskova anlaşmasının hükümlerine aykırılık teşkil ediyordu. Gürcistan Savunma Bakanlığı'ndan Mirian Kiknadze'nin 9 Nisan'daki "Kodor'daki düzenli ordunun yerini sınır güvenlik güçlerine terk ettiği" [131] şeklindeki açıklaması Ahhazya'yı bu noktadaki kaygısında haklı çıkaracaktı.

2 Nisan protokolüne imza koyan Abhazya Savunma Bakanı Birinci Yardımcısı Givi Agırba, aylarca süren gerginliğin ardından varılmış bir anlaşmaya olan itimatsızlığını şöyle dile getiriyordu: "Bu belge Kodor'da istikrar için imzalanan ilk belge değil. 17 Ocak ve 11 Şubat'a imzalanan belgelerdeki şartlar sadece kağıt üzerinde kaldı." [132]

2 Nisan protokolünün hemen ardından Gal'de Rus Barış Gücü'nü hedef alan saldırıların gerçekleşmesi dikkat çekiciydi. 7 Nisan 2002'de Gal bölgesindeki Nabakevi yerleşim merkezi yakında bulunan Rus Barış Gücü'ne ait 209 Nolu kontrol noktası ile Hurça yerleşim merkezi yakınlarındaki kontrol noktası saldırıya uğradı. Aleksandr Yevteyev'e göre, saldırılar 10 Nisan'a kadar Kodor'daki Gürcü askerlerin geri çekilmesini öngören anlaşmanın iptalini sağlamak amacıyla yapıldı. [133] Ancak sözde sürgündeki Abhaz hükümeti başkanı Tamaz Nadareişvili, saldırı haberlerini Gürcistan'a karşı provakasyon olarak yorumlarken Abhaz tarafı, saldırganların adresini veriyordu: Orman Kardeşler. [134]

Abhazya Parlamentosu, 8 Nisan'daki toplantıda Kodor'daki Gürcü askerlerinin çıkarılmasını isteyen bir kararla BM, Rusya Federasyonu ve Abhaz-Gürcü sorununa ilişkin Dost Ülkeler Grubu'na sadece Abhazya'yı değil tüm bölgeyi olumsuz etkileyecek gelişmelere izin verilmemesi için çağrıda bulundu. [135]

Bu arada Rus Barış Gücü ve BM Gözlem Misyonu temsilcileri, Kodor bölgesinde incelemelerde bulunmak üzere 08.04.2002'de Abhazya'nın kendi kontrolünde olmayan Kodor bölgesine gitti. [136] 10 Nisan'da ise Rus Barış Gücü, 2 Nisan protokolüne uygun olarak Abhazya'nın Tkvarçeli'deki askeri donanımını geri çekmesiyle ilgili gözlem operasyonu yaptı. [137]

Aleksander Yevteyev ve BM Misyonu Baş Gözlemcisi Pakistan asıllı Anis Bavca ile yaptığı görüşmelerin ardından Sohum'da bir basın toplantısı düzenleyen Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya, Çhalta'da bulunan Gürcü silahlı birliklerin çıkartıldığını ancak Gentsviş köyü yakınlarında 40 askerin kötü hava koşulları gerekçe gösterilerek bekletildiğini söyledi. [138]

12 NİSAN KRİZİ

Gürcistan milletvekili ve cumhurbaşkanının Kodor'daki eski özel temsilcisi İveri Çelideze, 12 Nisan'da meclisin sabahki oturumunda Sohum tarafından gelen Rus paraşütçü birliğine bağlı onlarca askerin helikopterlerle Acara adlı Gürcü köyüne indiğini söyledi. [139]

Şevardnadze, Savunma Bakanı'na gerekenin yapılması için emir verdi. Gürcistan Savunma Bakanlığı, Rusların Kodor'a asker çıkardığına ilişkin haberler üzerine Gürcistan ordusunu alarma geçirdi. [140] Rusya Dışişleri Bakanı, Rus askeri birliklerinin Kodor'a girdiği haberlerini yalanladı. [141]

Gürcistan Savunma Bakanı David Tevzadze ise gelişmeler hakkında şöyle diyordu: "Gürcistan Silahlı Kuvvetleri, Rus ordusunu bloke etti. Rus askerlerinin Gürcü tarafına haber vermeksizin hareket etmeleri durumunda ateş açılması emrini verdim." [142]

Bu arada Rus tarafı, Barış Gücü askerlerinin Kodor'a gideceğinin daha önceden Gürcistan'a bildirilmiş olduğunu ileri sürdü. Tiflis bunu da yalanladı. Tiflis'te bulunan Duma'nın Bağımsız Devletler Topluluğu ile İlişkiler Komitesi Başkanı Boris Pastukov da, Rus Barış Gücü askerlerinin Kodor'a yaptığı hareketi önceden Gürcü tarafına bildirmediğini kabul ederek "Rus askerlerinin hareketi ciddi bir hatadır" diyordu. [143]

Dieter Boden de, Rus tarafının Kodor'a asker sevk etmeden önce kendilerine haber verildiği iddiasını yalanladı. Cuma günü sabah saatlerinde Rus Barış Gücü Komutanı Aleksandr Yevteyev'den kendisine bir mektup ulaştığını belirten Boden, bu mektupta Yevteyev'in Rus Barış Gücü'nün yaptığını 1994'de Moskova'da varılan anlaşma ve 2 Nisan protokolüne dayandırdığını kaydetti. [144]

Irakli Menagarişvili de, Rus Barış Gücü'nün Kodor çıkarmasını Tiflis'e önceden bildirmediğini, bu konuda ne bir belge ne de bir anlaşma olduğunu açıkladı. [145] Şevardnadze ise, gelişmeleri yerinde görmek için Kodor'a gitti. Hareketinden önce "Şayet haberler doğruysa Barış Gücü Misyonu bitebilir" diyordu. [146]

Gürcistan makamları Kodor'da Rusların bloke edildiğini bildirirken Rus Barış Gücü Basın Merkezi, Tiflis'in estirdiği havadan çok farklı olarak sivil halkın yaşamını garanti altına almak amacıyla Rus Barış Gücü'nün Acara yerleşim merkezi yakınlarında 102 Nolu kontrol noktasını kurduğunu açıklıyordu.

Barış Gücü'nün Basın Sözcüsü İgor Konaşenkov, Kodor'un aşağı ve yukarı kısımlarını birbirine bağlayan köprünün bozuk olması nedeniyle barış güçlerinin helikopterle bölgeye ulaştırıldığını söylüyor ve ekliyordu: "En yakın zamanda barış gücü Lata ve Acara yerleşim merkezleri arasındaki yolun temizlenmesi işlemlerine başlayacak. Bu yol Zugdidi ve Gal bölgesi üzerinden etnik Gürcülere - Svanlara insani yardım getirmek için kullanılacak. Diğer yollardaki kapanmalar nedeniyle bu yol Kodor'un yukarısına ulaşan tek yoldur". [147]

Gürcistan Parlamentosu'nda milletvekili İveri Çelideze'nin "Ruslar Kodor'a girdi" açıklaması bomba gibi düşmeden birkaç saat önce Abhazya'nın resmi haber ajansı Apsnipress, Rus Barış Gücü Basın Merkezi'ne dayanarak Rusların Kodor geçidin üst taraflarında bir kontrol noktası kuracağına ilişkin bir haber yaptı. Ancak bu haber henüz abonelerine ulaşmadan Gürcistan'da Kodor bombası patlamış oldu.

Apsinipress'e konuşan Rus Barış Gücü Basın Sözcüsü İgor Konaşenkov, bölgede kanun dışı silahlı grupların gerginlik yaratmasını ve askerden arındırılmış bölgeye Abhaz askerlerinin girmesini engellemek için tedbirler alınacağını belirterek "Barış gücünün yeni kontrol noktası Ekim 2001'deki olayın tekrarlanmasını engellemeye ve sivil halkın güvenliğini sağlamaya yardımcı olacak. Dün bu bölgede iki barış gücü askeri mayın tuzağı üzerinde patlayarak yaralandı" diyordu. Konaşenkov ayrıca Abhazya'nın Tkuarçal bölgesindeki 5 numaralı maden ocağının yanında sivil halkı korumak için kontrol noktasının kurulduğunu sözlerine ekliyordu. [148]

Kodor'a giden Eduard Şevardnadze, gece geç vakitlerde şu ültimatomu verdi: " Şayet Rus askerleri 8 saat içerisinde Kodor'dan ayrılmazlarsa tüm çatışma bölgesindeki barış güçlerinin çekilmesini isteyeceğim." [149]

Gürcistan'ın ültimatomuna karşılık Ruslar bölgeden ayrılmak için helikopter gönderilmesini şart koştu.
Gürcistan Sınır Muhafaza Komutanı Korneliy Saliya, bu isteği Rusların vadiyi terk etmesi için araç tahsis ettiklerini ancak getirdikleri eşyaları beraberlerinde götürebilmek için helikopter gerektiği gerekçesine dayandırıyordu. [150]

Tabi bu arada Kodor'dan silahlı güçlerini çekmesi gereken Gürcistan yeni askeri takviyeler yapma fırsatı bulmuştu. Valeri Arşba'ya göre, son 24 saat içinde Kodor vadisine 200'ü özel tim görevlisi, 100 ise sınır muhafazadan toplam 700 Gürcü askeri sevk edilmişti. [151]

Abhazya'daki Rus Barış Gücü Komitanı Aleksandr Yevteyev, 13 Nisan sabahı saat 10'da Kodor bölgesine giden 78 Rus askerinin 13 Nisan 2002'de geri döndüğünü bildirdi.

Yevteyev'in gözetim operasyonu ile aktardıkları şöyleydi: "2 Nisan protokolüne uygun olarak barış güçleri 12 Nisan'da Kodor'un yukarı ve aşağı kısımlarında ve Tkvarçeli bölgesinde gözetim yaptı. Gözetim sırasında Gürcü tarafının protokolün birinci maddesini ihlal ettiği tespit edildi. Bu maddeye göre 10 Nisan'a kadar Gürcü askerleri Kodor'dan çekilmeliydi". [152]

GÜRCİSTAN'A ÜLTİMATOM

Abhaz tarafı Ekim 2001'de Kodor'a gönderilen askerlerin çekilmesini beklerken 12 Nisan 2002 kriziyle bölgede ilave askeri yığılmayla karşı karşıya kaldı. Valeri Arşba, Gürcü askerlerinin tamamen çekildiğine kanaat getirinceye kadar uzun bir aradan sonra 29 Mart 'ta yeniden başlayan Abhaz-Gürcü Koordinasyon Kurulu toplantılarına devam etmeyeceğini bildirirken [153] Abhazya Savunma Bakanı Givi Agırba da, 15 Nisan'da "Şayet Gürcü askerleri bölgeden ayrılmazsa Abhazya Kodor'a asker gönderecek" diyerek Tiflis'e ültimatom veriyordu. [154] Agırba'nın açıklaması üzerine Arşba'ya gazeteciler "bu bir ültimatom mu" diye sorduklarında "Siz adını ne koyarsanız koyun, fakat Abhazya kendi güvenliğini sağlamak zorunda" dedi. [155]

Tabi bu arada Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov, 13 Nisan'da Rusya lideri Vladimir Putin ile Gürcistan lideri Eduard Şevardnadze arasında gerçekleşen telefon görüşmesi hakkında bilgi verirken Gürcü liderin, Kodor'da protokolün ihlal edildiğini kabul ettiğini belirtiyor ve "Gürcistan lideri sözlerin yerine getirmediğini itiraf etti ve Kodor'daki askerlerin çekileceğine dair söz verdi" diyordu. [156]
İki gün sonra da Şevardnadze, devlet televizyonuna 2 Nisan protokolünün şartlarını yerine getirdiklerini ve Gürcü Savunma Bakanlığı'na bağlı birliklerin çekildiğini söyledi. [157]

2 Nisan protokolü gereğince Kodor'dan Savunma Bakanlığı'na bağlı birliklerini çekmek zorunda olan Gürcistan, vadideki Gürcü nüfusu silahlandırmaya başladı. Gürcistan Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze'nin temsilcisi Emzar Kvitsiyani, Abhazya'nın kontrolünde olmayan Kodor'a 950 silahlı sivilin yerleştirildiğini söyledi. Kvitsiyani, geçen yıl Kodor'a gönderilen askeri birliklerin çekilmesine karşılık Gümrük Muhafaza'ya bağlı küçük bir birliğin bölgede bulunduğunu kaydetti. [158]

Yevteyev, 15 Nisan'da bir basın toplantısı düzenleyerek, Gürcü askerlerinin Kodor'dan ayrılmadığının tespit edildiğini belirterek, "Kodor'da kimler tarafından kontrol edildiği belli olmayan silahlı siviller var" diyordu. [159]
16 Nisan 2002'de Abhazya Savunma Bakanı Agırba, Kodor'dan askerlerin çekildiği açıklamasından tatmin olmadığını ve Barış Gücü ile BM'nin bunu yerinde gözetim yaparak tespit etmesi gerektiğini savunuyordu. [160]

Gürcistan Savunma Bakanı David Tevzadze, Parlamento Savunma ve Güvenlik Komitesi'nin 18 Nisan'daki toplantısında Abhaz tarafının Gürcistan'ın kontrolünde olan Kodor geçidine askeri donanım sevkettiğini bildirdi. Gürcistan Devlet Güvenlik Bakanı Valeri Khaburdzanya da, Abhazların Rusya Federasyonu'na bağlı Kuzey Kafkas cumhuriyetlerinden savaşçı getirme başladığını ileri sürdü. [161] 1992-1993 savaşında da Kuzey Kafkasyalılar Abhazya'yı Gürcülere karşı yalnız bırakmamışlardı. Abhazya'nın zaferinde Kuzey Kafkasya'dan gelen gönüllülerin önemli bir rolü vardı.

Gürcistan Sınır Muhafaza Komutanı Valeri Chkheidze de Rus askerlerinin yoğun bir şekilde Abhazya'ya geçtiğini söylüyordu. Parlamento Savunma ve Güvenlik Komitesi Başkanı Giorgi Baramidze ise Amerikalı uzmanların Gürcistan'a gelmesini engellemek için Rusya'nın Gürcistan'a karşı provakasyon hazırlığı içinde olduğunu kaydediyordu. [162]

YENİDEN DİPLOMASİ

12 Nisan'da Rus Barış Gücü'nün Kodor'a asker göndermesi üzerine patlak veren son krizin ardından yeni savaş senaryoları çizilirken taraflar 19 Nisan 2002'de Gal bölgesinde bir araya geldi. [163] Bu toplantı normalde 17 Nisan'da öngörülmüştü.

Rus Barış Gücü'ne ait 201 Nolu kontrol noktasında buluşan taraflar 2 Nisan'da Tiflis'te imzalanan protokolün sonuçlarını tartıştı. BM Genel Sekreteri Gürcistan Özel Temsilcisi Dieter Boden'in başkanlığındaki toplantıya, Rus Barış Gücü Komutanı Aleksandr Yevteyev, BM Askeri Gözlemcisi Anis Bacva, Abhazya adına Savunma Bakanı Birinci Yardımcısı Garri Kupalba ve Devlet Başkanı Yardımcısı Astamur Taniya, Gürcistan adına Olağanüstü Haller Bakanı Malkhaz Kakabidze, Dış İstihbarat Dairesi Başkanı Avtandil Ioseliani, Devlet Başkanı'nın Kodor temsilcisi Emzar Kvitsiani ve Halk Muhafız Birliklerin Komutanı Koba Kobaladze katıldı.

Toplantının ardından bir açıklama yapan Abhazya Savunma Bakan Yardımcısı Garri Kupalba, "Kodor'un güvenliği ile ilgili ilk çalışma grubunun ilk toplantısına katılan taraflar, her hangi bir sonuca varamadı" dedi. Kupalba'nın verdiği bilgilere göre, BM temsilcisi Dieter Boden tarafından hazırlanan anlaşma metninden sadece "Sorunların güç kullanılmaksızın barışçıl yollarla çözümünü" öngören maddesi kabul edildi. Gürcü tarafı toplantıda 2 Nisan protokolünün Kodor'un askerlerden arındırılmasını öngören ikinci maddesinin yerine getirildiğini savundu. Ayrıca Gürcü tarafı Kodor geçidinin alt kısımlarında ve Tkuarçal bölgesinde Abhazya'nın ağır silahlar yığmasından duydukları endişeleri dile getirdi. Fakat BM Askeri Gözlemcisi, Gürcistan'ın asker yada ağır askeri araçların yığıldığı iddiasını yalanladı.

Taraflar belgeyi imzalamaya hazırdılar, ama Kodor geçidinin kontrolünü içeren dördüncü madde üzerinde tartışma çıktı. Gürcüler, Kodor'un kontrolünün BM gözlemcileri olmadan sadece Ruslar tarafından yapılmasına karşı çıktı. Rus Barış Gücü ise bunun 14 Mayıs 1994 tarihinde imzalanan anlaşma ile çatıştığını söyleyerek itiraz etti. Gürcü tarafı, gözetim faaliyetlerinin biçimi, zamanı, katılımcıların sayısı hakkında taraflarla anlaşmaya vardıktan sonra ve de BM askeri gözlemcileriyle ortak olarak Rus Barış Gücü'nün Kodor geçidini denetleyebileceğini bildirdi. Uzayan tartışmalar sonuç getirmedi ve çalışma grubunun ilk toplantısı herhangi bir anlaşmaya varılmaksızın süresiz olarak ertelendi. [164]
Bir gün önce geleneksel radyo konuşmasında gerçekte Abhazya'nın egemenliğinde olmayan vadide Abhaz tarafının etnik bir temizlik yapabileceğini ima eden Gürcü lider, [165] krizin ancak liderler düzeyinde yapılacak bir girişimle önlenebileceğini fark etmiş olmalı ki Abhazya Başbakanı ile telefon diplomasisine geçti.

Eduard Şevardnadze ile Anri Cergeniya, 23 Nisan'da bir telefon bağlantısı ile Kodor meselesini tartıştı. Hem Cergeniya hem de Şevardnadze, sorunların barışçıl yoldan çözülmesi konusunda karşılıklı olarak kararlılık ve isteklerini tekrar dile getirdiler. [166]
Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya ile Gürcistan Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze arasında 24 Nisan'da yapılan görüşmenin ardından daha sonra ikinci bir telefon bağlantısı kuruldu. İkinci görüşmede Şevardnadze, Devlet Bakanı Avtandil Jorbenadze başkanlığındaki Gürcü delegasyonunun Sohum'a gitmesini önerdi. [167]

RESMİ AÇIKLAMAYLA GÜRCÜLERİN ASKERİ VARLIĞI

Tabi böylesine bir diplomatik girişimin temelleri atılırken Tiflis, vadinin gerçek sahibi imajını verecek adımlar atmayı ihmal etmiyordu. Jorbenadze, 24 Nisan 2002'deki kabine toplantısında vadideki Svanların ihtiyaçlarını karşılamaya dönük 770 bin Larilik bir ekonomik destek paketi sundu. Bu para bozulmuş olan yollar, telekomünikasyon sistemi ve temel ihtiyaçlar için harcanacaktı. [168]

Bu arada 24 Nisan'da Gürcistan UNOMIG'e Kodor'un üst kısmındaki askeri varlığı ile ilgili resmi bilgiler verdi. Buna göre, vadide 370 sınır muhafızı, 540 lokal "ulusal muhafız" ve Savunma Bakanlığı'na bağlı koordinasyondan sorumlu 17 kişi vardı. [169]

SOHUM BULUŞMASI

Gürcistan Devlet Bakanı Avtandil Jorbenadze, Dışişleri Bakanı Irakli Menagarişvili ve Özel Görevler Bakanı Malkhaz Kakabadze'nin yer aldığı Gürcü heyeti 25 Nisan 2002'de Sohum'a gitti. [170]

Sohum'da yapılan toplantıda tarafların mutabakata vardığı tek nokta anlaşmazlığın çözümünde silah kullanılmama prensibiydi.
"Görüşmelerde tarafların tek anlaşmaya vardığı nokta, sorunları çözmekte güç kullanılmamasıdır" diyen Cergeniya, ayrıca 1994 Moskova Anlaşması ve 2 Nisan 2002 tarihli Tiflis protokolü gereğince askerlerden arındırılması gereken Kodor'da 900 silahlı Gürcü askerinin bulunduğunu kaydetti.

Cergeniya, 12 Nisan'da Rus Barış Gücü'nün taraflara haber vermeksizin Kodor'a gitmesi olayını değerlendirirken "Barış güçleri, yapacağı faaliyetlerde önce Gürcistan'la değil Abhazya'yla ile mutabık olmalı" diyordu. Cergeniya'ya göre, 12 Nisan'daki Kodor geçidinin yukarı kısımlarını denetleme operasyonu barış gücü misyonunun genel çerçevesine aykırı değildi. [171]

Abhaz tarafı Gürcistan Savunma Bakanlığı'na bağlı birlikler ile Gürcü Sınır Muhafaza Birlikleri arasında bir fark gözetmediklerini vurgularken Gürcü bakanlar, Kodor'daki askeri varlığın meşruiyeti konusunda farklı bir yorumu kabul ettirmenin peşindeydi. Irakli Menagarişvili ve Avtandil Jorbenadze ile birlikte Abhazya'ya giderek Kodor'daki son gelişmeleri konuşan Gürcistan Özel Görevler Bakanı Malkhaz Kakabadze, toplantıdan her hangi bir sonuç çıkmamasına rağmen, diyalogdan umutlu olduğunun altını çizerek, "Biz bir şeyde anlaştık: Savaşmamalıyız" dedi. Kodor geçidinde Gürcistan'ın silahlı kişiler bulundurduğunu kabul eden Kakabadze'ye göre, "Orada yerli Svanlar var. Onlar her zaman silahlıydılar ve bunu gizlemiyorlar. Bu kişiler oturdukları geçitten başka bir yere hareket etmeyecekler." [172]

MAYIS DENETİMLERİ

Gürcistan'ın gözetim ekibine can güvenliği garantisi vermesiyle birlikte Rus Barış Gücü ve BM askeri gözlemcileri, 3 Mayıs'ta Kodor geçidinin yukarı kısımlarını kontrole başladı.

BM bünyesinde çalışan Koordinasyon Kurulu'nun güvenlik konusundaki çalışma gurubu 8 Mayıs 2002'de Sohum'da toplanarak Kodor'da 3-5 Mayıs tarihlerinde yapılan gözlemlerin sonuçlarını tartıştı. Sohum kaynaklı bilgilere göre, "gözetim heyeti Kodor geçidinde 120 sınır muhafızının yanı sıra yerlilerden oluşan yaklaşık 300 kişilik bir birlik ve bir silah deposu tespit etmişti." [173]

Abhazya Savunma Bakanı Yardımcısı Givi Agırba, toplantıda Abhaz tarafının Kodor'da Rus barış güçlerinin 102. Kontrol noktasının kurulmasını istediğini, Gürcü tarafının ise bu zamana kadar imzalanan belgeler arasında böyle bir olanaktan bahsedilmediğini söyleyerek bunu kabul etmediğini söyledi. [174]

Gürcistan Devlet Bakanı Avtandil Jorbenadze başkanlığındaki Gürcü heyeti, 20 Mayıs'ta Abhaz yetkililerle yeniden Gal bölgesinde bir araya geldi. Gündem yine Kodor'du. Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya'nın başkanlığındaki Abhaz heyeti, Gürcistan Eğitim Bakanı Aleksandr Kartoziya, Enerji Bakanı David Murtsuhalava, Sağlık ve Sosyal Güvenlik Bakanı Amiran Gamkrelidze, Gürcistan Devlet Başkanı Kodor Özel Temsilcisi Emzar Kvitsiani'nin yer aldığı Gürcü heyetinden Kodor'un tamamen askerden arındırılmasını istedi. Cergeniya'ya Dışişleri Bakanı Sergey Şamba ve Savunma Bakanı Birinci Yardımcısı Givi Agırba eşlik etmekteydi. [175]

"Tarafların buluşmasından bir karar çıkmamasına rağmen" Gal'deki toplantıdan memnun kalan Boden, "Gürcü ve Abhaz tarafı barış görüşmelerinin hızlandırılması konusunda anlaştılar" diyordu. [176]

Cenevre süreci çerçevesinde en son 23 Ocak 2001'de bir araya gelen Gürcü-Abhaz Koordinasyon Kurulu'nun yakın zamanda yeniden toplanması konusunda mutabakat sağlandı. Taraflar arasında Kodor'un üst kısımlarında kontrol noktası kurulması sorunu yine aşılamadı. Ancak Kodor'da Rus Barış Gücü ve BM Askeri Gözlem Misyonu'nun her gün gözetim seferleri yapması prensibi ise korunuyordu.

BM Askeri Gözlem heyeti, 3 Mayıs'ta bölgede yaptığı incelemeler sonucu Çhalta köyünde 1994 Moskova Anlaşması ve 2 Nisan Tiflis Protokolü'ne aykırı bir şekilde 3 adet 82 mm.lik top ve 140 kutu cephanelik tespit etti. [177] Silahları ve cephaneliği Kodor'dan çıkarmayan Gürcistan, bunları Hida geçidi açıldığı anda bölgeden götüreceğini bildirmişti.

Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya, Dışişleri Bakanı Sergey Şamba ve Abhazya'nın Moskova temsilcisi İgor Ahba'dan oluşan Abhaz heyeti, 27 Mayıs'ta Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından Abhaz-Gürcü sorunu ile ilgili olarak atanan yetkili temsilci Valeri Loşçinin ile bir araya gelerek Kodor geçidinin 'problemleri' ve Gudauta Üssü'nün uluslararası kontrole açılması meselesini tartıştı. [178]

OSET-ABHAZ İTTİFAKI

Amerikan askerlerinin Gürcistan'da 2 bin kişilik askeri bir grubu eğitmeye başlaması üzerine saldırı beklentisine giren Abhazya ve Güney Osetya, Gürcistan'ın olası askeri operasyonuna karşı güç birliğine gitme kararı aldı. Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya ve Güney Osetya Devlet Başkanı Eduard Kokoyev, 31 Mayıs 2002'de Moskova'da bir araya gelerek muhtemel bir Gürcistan saldırısına karşı anlaşma sağladı.

Varılan anlaşmaya göre, Gürcistan'ın taraflardan birine saldırması durumunda, karşılıklı askeri yardıma gidilecekti.

İki lider görüşmenin ardından 31 Mayıs 2002'de bir basın toplantısı düzenleyerek, Gürcistan'ın terörle mücadele bahanesiyle kendi ülkelerine karşı işgal hazırlığı içerisinde olduğunu ifade ediyordu. Rusya'ya da muhtemel Gürcü saldırılarına karşı yardımcı olması için çağrıda bulunan Cergeniya ve Kokoyev, askeri açıdan eskisine oranla daha güçlü hale gelmiş bir Gürcistan'ın kendi ülkeleri açısından daha tehlikeli bir hal arz edeceğine işaret ediyordu. [179]

Abhaz ve Gürcüler arasında çok sıklıkla olmasa da görüşmeler devam ederken Kodor, Abhaz-Gürcü savaşının devam eden sonuçları ile yüzleşmeye devam ediyordu. Yani savaşın mirası mayınlar can almaya devam ediyordu. [180]

MAYIN SORUNU

9 Haziran 2002'de BM ve Rus Barış Gücü'nün periyodik olarak gözlem yaptığı Kodor'da Zemo ve Lata yerleşim merkezi arasındaki 107 Nolu kontrol noktasının hemen yakınında iki Rus askeri mayına çarptı. Patlamada Aleksandr Vlasov adlı bir asker öldü. Ocak-Haziran arasında Kodor bölgesinde Rus askerlerine yönelik beş saldırı ve ayrıca 5 mayın faciası yaşandı. Mayın nedeniyle 1 Rus askeri öldü, 4 asker de yaralandı. [181]

Bir süre sonra yine mayın faciası yaşandı. Gürcistan Sınır Muhafıza Departmanı Basın Merkezi'nin verilerine göre, 28 Haziran'da meydana gelen mayın patlamasında David Çihladze adlı er hayatını kaybetti, Zurab Çaçanidze adlı er de yaralandı. Mayın kurbanları Rus Barış Gücü'ne ait helikopterle Kutaisi'deki hastaneye kaldırıldı. [182]

KARŞILIKLI RESTLEŞMELER

Putin'in temsilcisi Valeri Loşçinin ve Rusya Dışişleri Bakanlığı Özel Görevler Elçisi Vasiliy Kalotuşi, 11 Haziran'da Gagra'da Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya ve Meclis Başkanı Nugzar Aşuba ile görüştü. Loşçinin, Kodor meselesinin sadece 1994 anlaşmasının ihlali değil aynı zamanda Abhaz-Gürcü görüşmelerinin seyrini olumsuz etkilemesi nedeniyle acilen çözülmesi gereken bir mesele olarak gördüklerini dile getirdi. [183]

1 Temmuz'da gözetim misyonundan ortak bir açıklama geldi. 25-28 Haziran tarihleri arasında Sohum-Tsabal-Lata-Çhalta-Nijnaya Acara-Gentsviş-Miniralnıy İstoçnik Saken-Levıy Ptış-Miniralnıy İstoçnik Atsgara istikametinde kontrol operasyonları gerçekleştirildi. Gözetim esnasında vadinin durumu şöyleydi: Yukarı Kodor'da Gürcü Sınır Muhafıza departmanına bağlı asker ve silahlı yerliler eskisi gibi varlıklarını sürdürüyor. Yapılan en önemli tespitlerden biri de Eğitim ve Donanım Desteği Programı kapsamında Vaziyani Üssü'nde Amerikalılar tarafından eğitilen er ve subayların, 1-2 aylık sürelerle Kodor'a gönderilmeye başlanmış olmasıydı. [184]

Dieter Boden'in yerine atanan BM Genel Sekreteri'nin Gürcistan Özel Temsilcisi Heidi Teljiavini [185], yeni görevinde Abhazya'ya ilk ziyaretini 11 Temmuz 2002'de gerçekleştirdi. Teljiavini, Sohum'da Abhazya Devlet Başkan Yardımcısı Valeriy Arşba ile Abhaz-Gürcü ilişkilerinin düzeyi üzerine bir görüşme yaptı. Gürcistan'a Dost Ülkeler grubunda yer alan 5 ülkenin büyükelçilikleri ile New York'ta bir görüşme yaptığını belirten Teljiavini, ilk toplantısında Cenevre barış sürecinin yeniden canlandırılması ve Yalta'da kabul edilen anlaşmada yer alan güven artırıcı tedbirlere güncellik kazandırmak için çalışma yapacağını vurguladı. [186]

Abhaz ordusu 15 Temmuz'da askeri tatbikata başladı. Bu Abhazya Silahlı Kuvvetleri'nin eğitim planına uygun olarak dağ piyadelerini kapsayan özel bir tatbikattı. [187]

Abhazya, Gürcistan'ın Moskova anlaşmasına aykırı olarak Kodor geçidinde asker bulundurmasını hiçbir zaman hazmetmeye niyetli olmadığını gösterdi. Abhazya Dışişleri Bakanı Sergey Şamba, BM Genel Sekreteri Gürcistan Özel Temsilcisi Roza Otunbayeva ile Gal'de yapılacak toplantının gündemini konuşurken "Gal'deki toplantıda Abhazya'nın Kodor geçidindeki mevcut durum nedeniyle tutumunu tekrar ortaya koymayı planlıyoruz. Gürcü askerler çekilinceye kadar bölgede istikrar olmayacak" diyerek bu konudaki ısrarı ortaya koyuyordu. [188]

Gürcistan Sınır Muhafaza Departmanı Basın Merkezi Başkanı Şalva Londaridze, Gürcü sınır muhafızlarının Kodor geçidinden geri çekilmeyeceklerini açıkladı. Londaridze, sınır muhafızlarını askeri birlik olarak görmedikleri belirterek "Gürcü yönetiminin Kodor'un askerden arındırılması sorumluluğunu yerine getirdiğini" iddia ederek "Kodor'daki sınır muhafızları genelde yerli halktır, sadece onlara sınır muhafız departmanından uzmanlar gönderiliyor" dedi. [189]

[128] Georgia, Abkhazia signed protocol on troop withdrawal from Kodori Gorge, Interfax, 02.04.2002
[129] Georgia to Pull Out Troops from Kodori within the Week, Civil Georgia, April 2)
Abhaz-Gürcü anlaşması, Ajans Kafkas, 02.04.2002
[130] Georgian-Abkhazian Talks on Kodori Gorge Issue, Civil Georgia, April 2
[131] Georgian Border Guards Replacing Defense Ministry Troops in Kodori, Civil Georgia, 09.04.2002
[132] Protokole güvensizlik, Ajans Kafkas, 03.04.2002
[133] Rus Barış Gücü ateş altında, Ajans Kafkas, 08.04.2002
[134] Georgia Denies Attacks on Russian Peacekeeping Troops, Civil Georgia, 08.04.2002
[135] Abhazya Parlamentosu'ndan çağrı, Ajans Kafkas, 10.04.2002
[136] Gözlemciler yine Kodor'da, Ajans Kafkas, 09.04.2002
[137] Peacekeepers Monitoring Abkhazian Withdrawal from Troubled District, Civil Georgia, 10.04.2002
[138] Kodor'dan çekilme tamamlanamadı, Ajans Kafkas, 10.04.2002
[139] Ruslar Kodor'a asker çıkardı iddiası, Ajans Kafkas, 12.04.2002
[140] Georgian Army on High Military Alert, Civil Georgia, 12.04.2002
[141] Russia Denies Sending Troops to Georgia's Kodori Gorge, ITAR-TASS, 12.04.2002
[142] Georgia Gives Ultimatum to Russian Peacekeepers, Reuters, 12.04.2002;
Georgian Defense Minister Ordered to Open Fire in Case of Hostility from Russian Soldiers, Interfax, 12.04.2002
[143] Şevardnadze'den Rusya'ya sekiz saat, Ajans Kafkas, 13.04.2002
[144] BM'den Ruslara yalanlama, Ajans Kafkas, 13.04.2002
[145] Georgia Denies Russian Relocation to Kodori Agreed with Tbilisi, Civil Georgia, 12.04.2002
[146] Georgia may ask Russian peacekeepers to go, Interfax, 12.04.2002
[147] Ruslar kontrol noktasını kurdu, Ajans Kafkas, 12.04.2002
[148] Rusya'nın Kodor gerekçesi, Ajans Kafkas, 12.04.2002
[149] Şevardnadze'den Rusya'ya sekiz saat, Ajans Kafkas, 13.04.2002
[150] Kodor krizi devam ediyor, Ajans Kafkas, 13.04.2002
[151] Georgia transfers some 700 people to blockade Russian peacekeepers in
Kodori Gorge - Sukhumi, Interfax, Apr. 13, 2002
[152] "Barış Gücü Kodor'dan çekildi", Ajans Kafkas, 13.04.2002
[153] Gürcüler çekilmeden asla..., Ajans Kafkas, 15.04.2002
[154] Abhazya'dan ültimatom, Ajans Kafkas, 15.04.2002; Abkhazia to send troops to Kodori Gorge where Georgian servicemen are stationed, Interfax, April 15, 2002
[155] Abkhazia to send servicemen to Kodori Gorge if Georgia doesn't pull out troops within 2 weeks, Interfax, 15.04.2002
[156] Ruslar Kodor'a yine gidecek, Ajans Kafkas, 15.04.2002
[157] Shevardnadze Says Defense Ministry's Troops Withdrawn from Kodori, Civil Georgia, 16.02.2002
[158] Gürcüler silahlanıyor, Ajans Kafkas, 16.04.2002
[159] Ruslar Kodor'da ısrarlı, Ajans Kafkas, 16.04.2002
[160] Abkhazia says withdrawal of Georgian troops from Kodori Gorge should be monitored, Interfax, 16.04.2002
[161] Gürcistan, provakasyon bekliyor, Ajans Kafkas, 18.04.2002
[162] Georgia Alarmed with Anticipated Provocation in Abkhazia, Civil Georgia, 18.04.2002
[163] Abhaz-Gürcü tarafı yeniden bir arada, Ajans Kafkas, 19.04.2002
[164] Gergin ve sonuçsuz bir toplantı, Ajans Kafkas, 22.04.2002
[165] Gürcü lider, 22.04.2002'de radyo konuşmasında "Şayet Abhazya, Kodor vadisinde etnik temizlik yapmaya çalışacak olursa bu barış sürecinin sonu demektir" diyordu. Kaynak: The Crisis in Kodori is Overcome - Shevardnadze Says, Civil Georgia, April 22, 2002
[166] Shevardnadze, Jergenia Discuss Abkhazia Crisis, Civil Georgia, 23.04.2002
[167] Shevardnadze, Jergenia Agreed to Resume Talks, Civil Georgia, 24.04.2002
[168] Government Takes Measures to Secure Social Needs of Kodori Population, Civil Georgia, April 24, 2002
[169] Report of the Secretary-General on the situation in Abkhazia, Georgia, (UN Security Council)- (S/2002/742), 10 Jul 2002
[170] Gürcistan heyeti Abhazya'da, Ajans Kafkas, 25.04.2002
[171] Cergeniya: Taraflar silah kullanmayacak, Ajans Kafkas, 26.04.2002
[172] Anlaşma yok, umut var, Ajans Kafkas, 27.04.2002
[173] Sohum'da Kodor toplantısı, Ajans Kafkas, 08.05.2002
[174] Sohum toplantısından sonuç çıkmadı, Ajans Kafkas, 09.05.2002
[175] Gürcü heyeti yeniden Abhazya'da, Ajans Kafkas, 20.05.2002
[176] Cenevre sürecinde olumlu sinyal, Ajans Kafkas, 22.05.2002
[177] Report of the Secretary-General on the situation in Abkhazia, Georgia, (UN Security Council)- (S/2002/742), 10 Jul 2002
[178] De Facto Abkhaz Authorities Hold Consultations in Moscow, Civil Georgia, 27.05.2002
[179] Güney Osetya, Kuzey Osetya ile birleşmek isteği ile Kasım 1990'da bağımsızlığını ilan edince Gürcistan'la çatışmalar başladı. Mart 1991'de ateşkes ilan edildi. Gürcistan aynı yıl Eylül ayında bölgenin özerkliğini kaldırınca çatışmalar yeniden alevlendi. Ocak 1992'de Osetler tekrar bağımsızlık ilan etti ve çatışmalar sürdü. Bu çatışmalar Gürcistan ve Güney Osetya silahlı güçleri arasında, binlerce Güney Osetyalının Kuzey Osetya'ya göçetmesine neden oldu. Temmuz 1992'de Rusya müdahale ederek çatışmalara son verdi.
[180] Kodor ve Gal'deki mayın olayları ile ilgili olarak 10 Temmuz 2002 tarihli BM Genel Sekreteri'nin raporuna bakılabilir:
Report of the Secretary-General on the situation in Abkhazia, Georgia, (S/2002/742), 10 Jul 2002
[181] Landmine kills 1, wounds 1 in Kodori Gorge, Interfax, 09.06.2002
[182] Kodor'da mayın patlaması, Ajans Kafkas, 29.06.2002
[183] Rus heyeti Abhazya'da, Ajans Kafkas, 13.06.2002
[184] Amerika'nın eğittikleri Kodor'a, Ajans Kafkas, 03.07.2002
[185] Heidi Teljiavini 1998-1999 yıllarında BM Gürcistan Gözetim Misyonu Başkan Yardımcılığı görevini yürütmüştü. 2001-2002 yılları arasında İsviçre'nin Bosna Hersek Büyükelçisi olarak çalıştı.
[186] Yeni temsilcinin Sohum ile ilk teması, Ajans Kafkas, 12.07.2002
[187] Abhazya'da askeri tatbikat, Ajans Kafkas, 16.07.2002
[188] Sohum, Kodor'dan taviz vermeyecek, Ajans Kafkas, 20.07.2002
[189] Gürcistan: Kodor'dan çekilmeyeceğiz, Ajans Kafkas, 22.07.2002