TERÖR
TEHDİDİ
Tamaz
Nadareişvili, BM Güvenlik Konseyi Abhaz-Gürcü meselesinde
fonksiyonel bir karar almadığı takdirde 1 Ağustos 2002'den
itibaren "Gürcü gerillaların" harekete geçeceğini,
ilk etapta 5 bin kişinin bu harekette yer alacağını ve daha
sonra bu sayının arttırılacağını belirterek hem Tiflis hem
de Sohum'u tehdit etti. Abhazya Dışişleri Bakanı Sergey
Şamba ise, 1 Ağustos'ta Gürcülerin terör eylemlerine yeniden
başlaması durumunda "gerektiği şekilde" cevap
vereceklerini ifade etti. Ayrıca, olası saldırılara karşı
diplomatik girişimlerde de bulunacaklarını söyleyen Şamba'nın
tepkisinde dikkati çeken bir husus da Rusya'ya yapılan görev
çağrısıydı. Şamba'ya göre Abhazya nüfusunun büyük bir kısmı
Rusya vatandaşıydı, [190] dolayısıyla Rusya, kendi vatandaşlarına
karşı yapılacak terör eylemlerine kayıtsız kalmamalıydı.
[191]
Raul
Hacimba, BM Askeri Misyonunun bölgedeki baş gözlemcisi Gazi
Aşfak'la görüşmesinde Gürcü silahlı grupların Abhaz topraklarına
geçmeye çalıştığını, Kodor'daki Gürcü askeri varlığının
istikrarsızlığın kaynağı olduğunu vurguladı. [192]
ABHAZLARIN
KODOR ÇIKARMASI
Emzar
Kvitsiyani, 12 Ağustos 2002'de Gürcü Parlamentosu'nda yaptığı
konuşmada 100 kadar Rus ve Abhaz savaşçının Gürcistan'ın
kontrolündeki Kodor'un üst kısımlarına girdiğini söyledi
ancak Savunma Bakanlığı, hemen bir düzeltme yayınlayarak
bölgeye gidenlerin sadece Abhazlardan ibaret olduğunu bildirdi.
[193] Kvitsiyani, Abhazların bölgeden ayrılması için 24
saat süre tanındığını duyurdu. [194]
Gürcistan
kaynakları Kodor'da uçuş yapan bir Gürcü helikopterinin
yerden atılan ateş sonucu vurulduğunu ileri sürdü. Emzar
Kvitsiani, Kodor'da ateş altında kalan helikopterin taşıdığı
yolcular ve ekip içinde ölen yada yaralanan olmadığını kaydetti.
[195]
Rusya
Savunma Bakanlığı, Kodor'a asker çıkarması yapıldığı yönündeki
Gürcü kaynaklı haberlerin doğru olmadığını bildirdi. [196]
Rus Barış Gücü Komutan Yardımcısı Aleksander Tretiakov,
Emzar Kvitsiani'nin ortaya attığı "Gürcü helikopterine
Rus ve Abhazlar tarafından ateş açıldı" iddiasının
"tamamen gerçekdışı" olduğunu söylüyordu.
Abhazya
Dışişleri Bakanı Şamba, Gürcü helikopterine ateş açıldığını
kabul etti ancak Kodor'a asker gönderildiği yönündeki iddiaları
yalanladı. Şamba'ya göre, Abhaz silahlı kuvvetleri tarafından
Gürcü helikopterine açılan ateş uyarı niteliğindeydi. [197]
Gürcistan
Devlet Bakanı Avtandil Jorbenadze, Devlet Başkanı Eduard
Şevardnadze'nin isteği üzerine Gürcistan Özel Görevler Bakanı
Malkhaz Kakabadze ve Sınır Koruma Komutanı Valeri Çkheidze
ile birlikte 13 Ağustos'ta Abhazya'ya giderek Çuburkhinci
köyünde Abhazya Başbakanı Anri Cergeniya ile son krizi masaya
yatırdı. [198] Toplantıda BM Genel Sekreteri'nin Gürcistan
Özel Temsilcisi Heidi Teljiavini ve çatışma bölgesinde görev
yapan Rus Barış Gücü temsilcisi de yer aldı. Abhaz tarafı
ilk etapta Gürcü tarafının 9-11 Ağustos 2002 tarihlerinde
40-100 arasında Abhaz'ın Kodor'un yukarı kısımlarına girdiği
iddiasını kabullenmedi. [199]
Tiflis ve Sohum, Kodor'daki son krizi aşmak için masa etrafında
buluşurken vadiye girdiği söylenen silahlı Abhaz grupla
Gürcü birlikleri arasında can kaybının olmadığı kısa süreli
bir çatışma yaşandı. [200]
Toplantıda Kodor'da çatışma haberini alan Jorbenadze, vadiye
gitti. Toplantı birkaç kez kesilip yeniden başladı ama taraflar
hiçbir sonuca ulaşamadı. Gürcistan Savunma Bakanı David
Tevzadze, Abhazlar ve Gürcüler arasında silahlı çatışmaların
durduğunu ve silahlı Abhazların Kodor'dan ayrılmaya başladığını
söyledi [201] ancak ertesi gün gelen haberlerde vadideki
durumun değişmediği ortaya çıkıyordu.
Abhaz
ve Gürcüler arasındaki mini zirvenin ikincisi 14 Ağustos
2002'de yapıldı. Gal bölgesindeki Çuburkhinji köyünde Abhazya
Başbakanı Anri Cergeniya ve Gürcistan Devlet Bakanı Avtandil
Jorbenadze yeniden bir araya gelerek uzun tartışmaların
ardından geçici bir çözüme ulaştı. Taraflar, silahlı güçlerini
Adansk geçidinden 4 kilometre uzakta tutmaya karar verdi.
Ancak
daha önceki toplantılarda olduğu gibi Kodor'da kurulmak
istenen Rus ve BM karakolu konusunda anlaşma sağlanamadı.
Abhazya, Kodor'un alt kısmında Rus Barış Gücü'nün, üst kısmında
da BM'nin karakol kurmasını isterken, Gürcistan Rus Barış
Gücü'nün karakol kurmasını kesin bir dille reddedip kendi
kontrolü altındaki Kodor'un yukarı kısmında BM'nin karakol
kurmansa sıcak bakıyordu. Gürcü tarafı ayrıca Acara ve Çhalta
köylerinde BM gözlemci misyonunun çalışmalarına güvenlik
garantisi vermeye hazır olduğunu kaydetti.
Abhazya
Devlet Başkan Yardımcısı Astamur Taniya'ya göre "Kodor
geçidinin sadece bir tarafında barış gücünün varlığı sınır
ihlallerine karşı asla yeterli olmayacaktı.
Gürcü
Bakan Avtandil Jorbenadze ise, 14 Ağustos'ta Tiflis'te hükümet
toplantısında Çuburkhinji buluşmasıyla ilgili olarak Abhaz
tarafının söylediğinden daha farklı şeyler aktardı. Abhaz
savaşçıların Kodor'dan ayrılacağını belirten Jorbenadze'ye
göre sözkonusu buluşmada Cergeniya, Abhaz tarafının gelecekte
Gürcü sınır koruma birliklerinin Kodor vadisinden ayrılmasını
istemeyeceğini söyledi. Jorbenadze, ayrıca tarafların Kodor
vadisinde mayın temizleme operasyonlarına devam edilmesine
karar verdiğini kaydetti. [202]
1
YIL SONRA PANKİSİ'DEN YAKLAŞAN TEHDİT
Abhazya,
Rusya'nın 22-23 Ağustos 2002'de Pankisi'nin bazı köylerine
havadan yaptığı bombardıman ve Gürcistan İçişleri Bakanlığı'na
bağlı askeri birliklerin Ahmeta bölgesinde başlattığı tatbikat
nedeniyle bölgeden ayrılan Çeçen savaşçıların Kodor geçidine
tekrar geleceklerinden endişeliydi.
Abhazya
Dışişleri Bakanlığı, Ağustos'un son haftasında gelişen olayları
değerlendirirken Gürcistan'ın Kodor'un üst kısımlarında
silahlı birlik bulundurmakla yetinmeyip Gulripş bölgesinin
kuzeyde Rusya'ya sınır olan kısımlarında da hakimiyet sağlamaya
çalıştığını kaydediyordu. Bakanlık 27 Ağustos tarihli açıklamasında,
Birleşmiş Milletler, BM Genel Sekreteri'nin Gürcistan'ın
Dostları Grubu ve Rusya Federasyonu'na Kodor'daki silahlı
oluşumlara karşı tedbir alınması istiyordu. Açıklamada şöyle
deniliyordu: "Gürcü tarafı Kodor geçidinde bin kişiyi
aşan silahlı birliği bulundurmaya devam ediyor. Gürcü tarafı,
bu birliklerin sınır muhafıza birliği ve sivil muhafızlardan
oluştuğunu söylüyor. 14 Mayıs 1994 yılında Moskova'da imzalanan
anlaşmaya göre, ne Gürcistan ne de Abhazya'nın Kodor geçidinde,
hangi organlara ait olursa olsun silahlı birlik bulundurmaya
hakkı yok." [203]
13 Ağustos
2002'de Adanga dağ geçidinde bulunan Abhaz Silahlı Kuvvetleri'ne
ait kontrol noktasına yapılan saldırı hatırlatan Abhazya
Dışişleri Bakanlığı, son gelişmelerin Gürcistan'ın Abhazya'ya
karşı yeni saldırı hazırladığı içinde olduğuna dair düşünceleri
ortaya çıkardığına işaret ediyordu. Dışişleri Bakanlığı'nın
öngörüsüne göre Gürcü tarafı, ilk etapta Kodor'da bulunan
silahlı birlikleri ardından Pankisi'den bölgeye intikal
ettirilen silahlı grupları Abhazya üzerine saldırtabilirdi.
[204] Abhazya Dışişleri Bakanı Sergey Şamba 23 Ağustos'ta
İstanbul'da özel bir röportajda Kodor'un durumunu şöyle
dile getiriyordu:
"Kodor
bugün bizim kontrolümüz altında. Siyasi olarak bu sorunu
çözmeye çalışıyoruz. Savaştan sonra kesinlikle bu bölgeye
asker göndermeyi düşünmüyorduk. Gücümüz olmadığı için böyle
bir kararlılığı göstermiş değiliz. Hiç gereği yokken oraya
gidip Gürcü nüfusu rahatsız etmek istemedik. Ne zaman ki
Gürcüler anlaşmalara aykırı olarak Kodor'a asker gönderdiler
ve durum tehlike arz etmeye başladı biz de bölgeye asker
göndermeye karar verdik. Kodor'da asker bulundurmanın anlaşmalara
aykırı olduğunu daha önceki müzakerelerde defalarca dile
getirdik. Biz Gürcülerin orada yaşamasına karşı değiliz.
Karşı olduğumuz şey Gürcistan'ın asker bulundurması. Kendi
topraklarımızda yabancı güçlerin bulunmasını kabul edemeyiz.
Gürcistan da doğal olarak kendi topraklarında yabancı askerlerin
bulunmasını istemez. Şu anda oradaki Gürcü Sınır Koruma
Birlikleri ve diğer silahlı grupların Kodor'dan çekilmesi
için görüşmeler yapıyoruz. Biz kesinlikte güç kullanmaktan
yana değiliz."
"Peki
Gürcüler silahlı birliklerini çekerse Abhazya da kendi Sınır
Koruma Birliği'ni çekecek mi?" sorusuna Şamba'nın cevabı
şöyleydi: "Tabi sonra birliklerimizi tekrar çekmeye
hazırız. Biz kesinlikle Kodor'un askerden arındırılmasını
istiyoruz. Orada sadece BM ve Rus Barış Gücü olabilir."
[205]
Gürcistan'ın
Ağustos'un son haftası Kaheti 2002 Askeri Tatbikatı çerçevesinde
Pankisi vadisinde başlattığı eğitim çalışmaları ve ardından
gelen operasyonlar nedeniyle bölgeden ayrılan silahlı grupların
yeni adreslerinden birisi yine Kodor'du.
Pankisi'de
yaşanan gerginlik nedeniyle bölgeyi terk eden Ruslan Gelayev
liderliğindeki Çeçen grubun geçen yıl olduğu gibi tekrar
Kodor'a girmesinden endişe duyan Abhazya, bölgedeki rutin
denetimlerde yer almak istiyor ancak Tiflis Abhaz heyetine
güvenlik garantisi vermemekte diretiyordu. Gürcü ve Abhaz
Savunma Bakanları bir uzlaşmaya vararak Maruh geçidinin
Gürcistan, Abhazya, Rus Barış Gücü ve BM Misyonu'nun yer
alacağı dört taraflı gözetim ekibi tarafından denetlenmesine
karar verdi ancak Abhazya'ya güvenlik garantisi verilmediği
için Maruh geçidinde bir türlü denetim operasyonu yapılamadı.
[206]
Rusya
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Aleksander Yakovenko, 6 Eylül
2002'de Rus ORT televizyonuna verdiği demecinde, silahlı
grupların Kodor geçidine sızdığı yönünde ellerinde bilgiler
bulunduğunu kaydediyordu. [207]
Kodor,
bir yıl aradan sonra aynı handikapla karşı karşıya kaldı.
Kodor'da 50 kişilik bir grubun varlığından söz edildiği
Eylül ayının ilk günlerinde Kafkasya'daki kriz yoğunluğunu
Pankisi'ye taşımış durumdaydı. Abhazya ise her şeye rağmen
yine Kodor'da çatışma yaşanabileceği uyarısını ihmal etmiyordu.
[187]
Abhazya'da askeri tatbikat, Ajans Kafkas, 16.07.2002
[188] Sohum, Kodor'dan taviz vermeyecek, Ajans Kafkas, 20.07.2002
[189] Gürcistan: Kodor'dan çekilmeyeceğiz, Ajans Kafkas,
22.07.2002
[190] Abhazya'da 1 Haziran 2002'den itibaren 150 bin kişi
Sovyetler Birliği döneminden kalma vatandaşlık belgelerini
Soçi'de kurulan Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı özel
birimine göndererek Rus vatandaşlığını elde etti. Daha önce
Abhazya'da Rus vatandaşlığını elde etmiş 50 bin kişi vardı.
Ayrıntı için bakınız: Inal Khashig, Abkhaz Rush For Russian
Passports, IWPR's Caucasus Reporting Service, No. 135, June
27, 2002
[191] Sözde Abhaz hükümeti başkanı: "Abhazya'ya karşı
5 bin kişilik harekat başlayacak", Ajans Kafkas, 29.07.2002
[192] "Terör grupları Abhaz topraklarına girmek istiyor",
Ajans Kafkas, 02.08.2002
[193] Georgian Defense Ministry Says Only Abkhaz Fighters
Noticed in Kodori, Civil Georgia, August 12, 2002
[194] Gürcistan: Kodor'dakiler Abhaz , Ajans Kafkas, 12.08.2002
[195] Georgian Helicopter Fired by Russians in Kodori, Civil
Georgia, 12.08.2002
[196] Russia Denies Dispatching Troops in Kodori, Civil
Georgia, August 12, 2002
[197] Rusya'dan Kodor yalanlaması, Ajans Kafkas, 12.08.2002
[198] Georgian, Abkhaz Sides Negotiate on Kodori Issue,
Civil Georgia, August 13, 2002
[199] Kodor masaya yatırıldı, Ajans Kafkas, 13.08.2002
[200] Armed Clash in Kodori, Civil Georgia, August 13, 2002
[201] Abkhaz Fighters Leave,Civil Georgia, August 13, 2002
[202] Kodor, çıkmaz vadi, Ajans Kafkas, 15.08.2002
[203] Abhazya'dan erken uyarı, Ajans Kafkas, 28.08.2002
[204] Abhazya'dan erken uyarı, Ajans Kafkas, 28.08.2002
[205] Fehim Taştekin, "BM Abhazya'da çözüm dikte edemez",
Ajans Kafkas, 30.08.2002
[206] Kodor'da denetim aşmazı, Ajans Kafkas, 31.08.2002
[207] Russian MFA Says Terrorists Might Infiltrate into
Kodori from Pankisi, Civil Georgia, September 6, 2002
