|
|
 |
|
 |
III.
PANKİSİ'NİN GÜNAH GALERİSİ
Şer vadisine
adım adım
Vadi, kısa bir zaman içerisinde suçluların sığınak yeri haline
geldi. Böylesi kontrolü zor bölgeler suç şebekelerini kendine
çekiyor doğal olarak.
Eski Gürcü milletvekili Mamuka Areşidze, "1990'ların ortalarında
Çeçenistan'da devam eden savaşla birlikte Pankisi, silah alım
ve satımının çok kolay yapılabildiği, birilerinin her türlü suçu
işleyebildiği bir yer haline geldi" diyor. Areşidze'ye göre
Gürcü güvenlik güçlerine mensup bazı kişilerin vadide suç şebekeleriyle
işbirliği yaparak çok para kazanabileceklerini anladılar. Kısa
zamanda suçlular açısından cazibe merkezi haline gelen vadideki
şebeke şöyle bir kompozisyon arzediyordu: Kirli işleri yapanlar
arasında Gürcüler, Çeçenler, Kistler, Ruslar, batılılar ve Araplar
vardı.
Bunların hepsi vadide çok para kazanıyordu. (11)
Pankisi, bugün eskiye oranla daha fazla kriminal olaylar nedeniyle
gündemde. Artan suç trendi ve Çeçenistan'da Rus istihbarat servislerinin
karıştığı kriminal olaylarla benzerlikleri şu soruyu akla getirdi:
Vadide olup biten bazı provokatif eylemlerin Rusya tarafından
yapılmak istenen operasyona gerekçe sağlamak amacıyla planlanmış
olabilir miydi? Bu kuşkuyu Gürcüler ve Çeçenler sık sık gündeme
getirmekte. Hatta bütün bu suçluların Pankisi'ye Ruslar tarafından
gönderildiğini
iddia edenler var. (12) KGB'nin yerini alan FSB'nin Çeçenistan
üzerine dikkati çekmek için planlanmış provokasyonları ve suç
organizasyonları dikkate alınırsa elbette Kremlin'in bu konudaki
yetenekleri görmezden gelinemez.
(13)
Vadide geçen yıl ocak ayında polisle bir çete arasında silahlı
çatışma yaşandı. Bu tür olayların vadinin başına bir yıl sonra
köpek tasması gibi geçeceğini tahmin etmek güç değildi. Ancak
vadiye yüklenen suça ev sahipliği yapma rolü en fazla orada barınan
mültecileri ve yerli halkı rahatsız etti.
Kaheti Bölge Karakol Müdürü Zurab Tuşuri, 21 Ocak'ta Zemo Halazani
köyünde bir çete mensubunun yakalanmasının ardından köy çıkışında
bir polis aracına ateş açıldığı ve Aslan Kustanasvili ile Aleks
Gumasvili adlı 2 Çeçenin ağır yaralandı haberini verirken daha
ilginç bir gelişmeyi de duyuruyordu. Tuşuri'ye göre, yerel halkın
tam desteğini almış 40 Çeçen gönüllüsü bu tür çetelere karşı mücadele
için polisle birlikte hareket etmeye hazırdı. (14)
Bölgedeki Çeçen "thamateler" yani toplumda sözü geçen
ve itibar edilen kişiler, bu tür suç şebekelerinin faturasının
iki gün sonra kendilerine kesileceğini iyi bildikleri için gerek
adam kaçırma olaylarında gerekçe diğer çete faaliyetleri söz konusu
olduğunda polisin işini kolaylaştıran roller üstlendi. Yeri geldi
bu thamateler kaçırılan insanları kurtarmak için kendiliklerinden
harekete geçtiler, yeri geldi Gürcistan lideri Eduard Şevardnadze'nin
bile devreye girmeleri için kendilerinden ricada bulunan insanlar
oldular.
Aslında vadinin suç yuvası haline getirilmesine birileri göz yumuyor
hatta teşvik de ediyordu. "Buna alet olan Çeçenler ya da
Kistler yoktu" demek de mümkün değil. Ancak mültecilerin
genel çıkarları ve yerel halkın kendi huzuru açısından böylesine
tehlikeli bir trend Gürcü liderlerden daha fazla yine buranın
misafirleri ya da sahiplerini rahatsız etmekteydi.
İspanyalıların kaçırılması
Aslında 30 Kasım 2000'de iki İspanyol işadamının Tiflis'te kaçırılması
üzerine Pankisi uluslararası medyanın gündemine kötü bir şöhretle
girmiş oldu. Antonio Tremino ve Francisco Rodriguez adlı kişiler
Tiflis Havalimanı'na giderken kayıplara karışmıştı. İş adamları
10 Aralık 2001'de serbest bırakıldı, Gürcü yetkililer ise bu kişilerin
özel bir operasyonla kurtarıldıklarını kaydediyordu.
Rus güdümlü propaganda mekanizmasının hedefinde olayların sorumlusu
olarak Çeçenler vardı ancak Çeçenistan Devlet Başkanı Aslan Mashadov'un
Tiflis Özel Temsilcisi Hızır Aldamov'un o dönemler yaptığı açıklamalarda
olduğu gibi Çeçen temsilciler buna şiddetle karşı çıkıyordu.
Almadov, işadamlarının
Ahmeta bölgesinde olmadıklarını ve bu tür olayların perde arkasında
Rusya istihbarat servisinin bulunduğunu söylüyordu. Almadov'a
göre bu olaydan birkaç gün önce kaçırılan iki Gürcü ve bir Rus'un
yine bölgedeki Çeçenler'in yardımı ile kurtarıldığını hatırlatıyor
ve ayrıca Kistler'in işlediği suçların Çeçenler'e fatura edilmemesini
istiyordu. (15)
BDT'den çıkmak için bir koz
Kremlin ile Tiflis arasında Pankisi merkezli gelişen polemik Gürcistan'ı
1994 yılında dahil olduğu Bağımsız Devletler Topluluğu(BDT)'ndan
çıkma eğilimine sürükledi. Zaten BDT'de gönülsüz olan Tiflis,
Pankisi dolayısıyla Putin ekibi tarafından kıskaca alınmasına
karşı bir koz olarak BDT'den çıkma fikrinin gündemde tutmaya çalışıyordu.
2 Nisan 2001'de Pazartesi günleri yaptığı geleneksel radyo konuşmasında
Eduard Şevardnadze, mültecilerin evlerine dönüş problemlerine
dikkat çekerek, geri döşünü kolaylaştıracak uygun koşulların sağlanması
için Rusya ile ortak çalışma yapacak bir komite kurulabileceğini
söylüyordu.
Çeçen mültecilere verdiği destek nedeniyle Rusya, Gürcistan'a
BDT ülkelerine uygulanmayan vize zorunluluğunu başlatınca Tiflis'te
politik çevrelerde "BDT'den çıkalım" sesleri daha çok
yankı uyandırmaya başlamıştı. Şevardnadze, radyo konuşmasında
temkini elden bırakmayarak ''Gürcistan'ın BDT'den çıkma fikrine
taraftar olmadığını" söylüyordu.
Gürcü milletvekilinin kaçırılması
Pankisi sonraki aylarda kötü ününe yine katkılarda bulundu. 12
Mayıs gecesi kaçırılan Gürcü milletvekili Petre Tsiskarişvili
ve nişanlısı Aniko Surmava, iki gün sonra Ahmeta Bölgesi eski
Emniyet Müdürü Temur Arabuli ile yerli Kistler'in ileri gelenlerinin
yaptığı arabuluculuk sonucu serbest bırakıldı. (16)
Olaya karışanların daha önce Uluslararası Kızılhaç görevlileri
Natalia Zelino, Sofi Prokofiyev ve şoför Yuriy Darçivey'i kaçıranlarla
aynı kişiler olduğu ifade edildi. Ancak fidye amacını taşıyan
her iki adam kaçırma olayında da fidye alınmaksızın eylem sona
ermişti. Bu durum "Adam kaçırma olaylarını arkasında Pankisi'de
kendi operasyonuna uygun zemin hazırlamak isteyen FSB var"
şüphesine kuvvetlendirdi.
Çeçen milletvekilinin sır ölümü
Pankisi'de olaylar tek tek ele alındığında kimin ne yapmak istediğini
anlamak çok güç ancak "Pankisi'nin karışması ve kontrolden
çıkması kimin işine yarar" sorusunun cevabı olayların perde
arkasını görmeyi kolaylaştırıyor.
Yorumu çok zor olaylardan birisi de Mayıs 2001'de cesedi bulunan
ancak ölüm tarihi bilinmeyen Çeçenistan Devlet Başkanı Aslan Mashadov'un
adamlarından İçişleri eski Bakan Yardımcısı Movladi Raysov'un
öldürülmesiydi. (17)
Radio Liberty'ye göre Ravsov, 1999'da mülteci olarak geldiği
Tiflis'te kiraladığı bir evde üç çocuğu ile birlikte yaşamını
sürdürüyor ve Çeçenler'in meseleleriyle ilgilenmiyordu. İHA'nın
olayla ilgili verdiği haberde ise Gürcistan Parlamentosu eski
Milletvekili Mamuka Aresidze, vadideki Alazani nehrinde başı kesik
olarak bulunan cesedin sahibi Raysov'un Tiflis'te oturduğuna işaret
ederek, cinayetin izlerinin Moskova'ya uzandığını söylüyordu.
Tehlikeli senaryolar
Temmuz ayında Pankisi'de yeni bir senaryo yazıldı ve insanların
alışık olmadığı bir haber çalındı kulaklarına:
"13 Temmuz'da Gürcistan'ın Lali yerleşim merkezinde 31 yaşındaki
Mamuku Arabuli adlı şahıs kaçırıldı. Arabuli, Gürcistan devlet
güvenlik birimlerinde çalışıyordu. Bazı çevreler bu olaydan hemen
yerli Çeçenler'i yani Kistler'i sorumlu tutarak Gürcüler'i kışkırtmaya
başladı. Arabuli'nin hemşehrileri bu propagandadan hemen etkilenerek
harekete geçti. Gürcüler Pankisi'ye giden ve Çeçenlerle dolu bir
otobüsü durdurarak içinden 10 yerli Çeçeni seçip aşağı indirerek
götürdü.
Gizli propaganda makinesi Pankisi'de temizlik operasyonu yapılacağı
ve 10-60 yaşındaki tüm Çeçen erkeklerin Rus toplama kamplarına
götürüleceği şayialarını yayarak tüm Çeçenler'i tahrik ediyordu.
Hatta çevrede üniformalı ve beyaz tenli kişiler dolaşmaya başlamıştı.
Operasyonu bu kişilerin yapacağı söylendi. Bunun üzerine olayların
büyümesinden endişe duyan mülteciler ve Kistin toplumundan ileri
gelen yaşlılar (thamateler) Gürcü güvenlik yetkilileri ile bir
toplantı yaparak Pankisi'de 10 Kistinin serbest bırakılmasını
istediler. Bu toplantı ile mülteciler ve Kistler'in karşılık vermesinin
önüne geçildi ancak rehineler hala serbest bırakılmadı."
(18)
Gürcistan Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze, tehlikeli gelişmenin
üzerine şu yatıştırıcı açıklamayı yaptı: "Gürcüler, Kistler
ve Çeçenler barışmalıdır."
Pankisi'de Kistler'le Gürcüler arasında yaşanan karşılıklı rehine
kriziyle ilgili en dikkat çekici yorum Gürcistan'da radikal muhalif
organizasyonlardan İlya Çavçavadze Derneği'nden geldi. (19) Dernek
Prime-News'e bir mektup göndererek, Pankisi'deki olayları Rusya'nın
isteği üzerine Gürcü istihbaratının gerçekleştiğini ileri sürdü.
Mektupta, Rusya'nın 1999 AGİT İstanbul Zirvesi'nde varılan mutabakat
gereği Gürcistan'dan çekmek zorunda olduğu üslerinde kalıcı olmak
için birtakım gerekçeler aradığı ve bölgede etnik gruplar arasında
çıkacak çatışmalardan yararlanmak istediği belirtiliyor ve "Pankisi
geçidindeki olaylar Gürcistan'da bulunan Rus askeri üslerini kalıcı
yapmak amacını taşıyor" deniyordu. Derneğe göre, Kaheti bölgesindeki
halkın endişeleri haklıydı ancak asıl tedbirlerin Gürcü hükümeti
ve istihbarat servislerine karşı alınması gerekiyordu.
Çeçenler'e göre de Mamuki Arabuli adlı Gürcü polis şefini kaçıran
Kistler Rusya ile bağlantılıydılar. Hatta Çeçenler rehine krizinin
baş aktörü Vephiya Margoşvili'ye "Siz serbest bırakmazsanız
biz oraya gelip kendi elerimizle rehineleri alacağız" diye
mesaj göndermişti. (20)
Ardından da Arabuli serbest bırakıldı.
(21) 19 Temmuz'da rehine krizi tamamen sona
erdi. (22)
Halktan önlem
Ancak bu kriz başka gelişmelere yol açtı. Ahmeta bölgesindeki
Magraani, Agrokhi, Pichkhovani adlı üç köy, rehine krizi ve suç
şebekelerine karşı kendilerini koruyabilmek için Pankisi'nin girişine
kendi karakollarını kurdular. (23)
Köylülerin canına tak ettiren olaylar bunlarla sınırlı
değildi. Mesela krizin öncesindeki hafta inekleri, ondan önce
de atları çalınmıştı.
Pankisi'deki huzursuzluk vadinin bir başka halkını, Osetleri tedirgin
etti. Temmuz'da Prime-News'e bir açıklama yapan Osetya Göçmen
ve Mülteci Komitesi Başkanı Boris Koçiyev,
Pankisi'deki
olaylar nedeniyle Oset ailelerin kendilerine müracaat ederek başkent
Tskhinvali'ye yerleşmek istediklerini bildiriyordu.
(24)
Gelayev Pankisi'de tartışmaları
Pankisi'nin günah galerisinde yer alacak olaylar fidye için adam
kaçırma ve bir takım haydutluk ve hırsızlıklarla sınırlı kalmadı.
Bir yıl önce emirlere itaat etmeyip Çeçenler'in ağır kayıp vermesine
neden olduğu gerekçesiyle Aslan Mashadov tarafından görevinden
uzaklaştırılan ve Çeçenistan adına hareket etme yetkisi olmayan
Ruslan Gelayev ekibinin Pankisi'de palazlandığı ve yakın bir gelecekte
başka bölgelere saldıracağı söylentileriyle vadi yeniden dikkatleri
üzerine çekiyordu. Ekim ayında gerçeğe dönen söylentilere karşılık
Gürcü yetkililerin tepkisi kendisinden çok emindi: Vadide silahlı
bir yapılanma söz konusu olamaz. Birkaç aydan beri de Rus medyası
Çeçenler'in Pankisi'den Çeçenistan'a geçeceği iddialarından gezilmiyordu.
Sonra iddiaların yönü "Çeçenler Abhazya'ya saldıracaklar"
şeklinde değişti.
BBC'de 7 Ağustos'ta yer alan habere göre, Şevardnadze bir önceki
günkü açıklamasında "Çeçen komutanlardan Ruslan Gelayev'in
Pankisi geçidinde olduğu" haberlerini yalanlıyordu. (25)
Sıra papazlarda
Adam kaçırma konusunda çetelerin seçiciliği ve tercihleri de oldukça
dikkat çekiciydi. Milletvekili, işadamı, güvenlik görevlisinin
kaçırılması anlaşılır bir takım hedefleri içeriyor ancak Kasım
2001'de 4 Gürcü Papazın kaçırılması yorumculara biraz zorluk çıkardı
doğrusu. Acaba Pankisi'de Hıristiyanlarla Müslümanlara arasında
çatışma mı çıkarılmak istenmişti? Ancak bulundukları bir mağaradan
kaçırılan papazlar için 1 milyon dolar fidye istendi.
(26)
20 Eylül'de Gürcistan topraklarında Çeçen kampı olduğu yönündeki
iddiaların sıklaşması üzerine Gürcistan meydan okurcasına bir
çıkış yaptı ve Gürcistan Sınır Muhafaza Komutanı Tuğgeneral Valeri
Chkheidze, bir basın toplantısı ile AGİT'i Pankisi Vadisi'nde
inceleme yapmaya çağırdı. (27)
Chkheidze, Amerika'daki 11 Eylül saldırıları nedeniyle Gürcistan'ın
sınırlarındaki kontrolü iyice artırdıklarını ve herhangi bir kişinin
sınır ihlaline göz yumamayacaklarını kaydediyordu.
Vadi bombalandı
Rusya bir taraftan Tiflis'ten vadiye operasyon yapmak için izin
isterken diğer taraftan da birtakım oldu bittilerle 27 Kasım 2001'da
geç saatlerde Hadoriga bölgesini havadan bombaladı.
(28)
Bunun üzerine Gürcistan Devlet Güvenlik Bakanı Valeriy Haburdzaniya,
Rus uçaklarının
bombaladığı
yerlerin boş araziler olduğunu, bu nedenle de can kaybı yaşanmadığını
ancak vadi sakinleri arasında büyük bir paniğe neden olduğunu
bildiriyordu. Ardından Gürcistan bu olay nedeniyle Moskova'ya
protesto notası verdi. (29)
İki gün sonra Çeçenistan'ın Gürcistan temsilcisi Hızri Aldamov
"Rus saldırılarından kaçan yüzlerce Kistin ve Çeçen evlerine
dönmeye başladı" açıklamasını yaptı.
Gürcistan'ı savaşa çekme planları
Yeni yılda Rusların Pankisi'ye ilişkin talepleri daha da ısrarcı
bir hal aldı. Bu ısrara bir de Pankisi'deki Çeçen mültecilerin
evlerine dönüşünü sağlama planı eklendi. (30)Ancak buna Gürcü
yönetiminin geliştirdiği itiraz, sürekli olarak mültecilerin can
güvenliği sağlanmadığı sürece geri dönmelerinin zor olduğu yönündeydi.
(31)
Gürcistan Devlet Başkanı Basın Sekreteri Kakha Imnadze, yabancı
bir istihbarat servisi ile ortak olarak Pankisi'de operasyon yapma
planının olmadığını açıkladı. (32)
8 Şubat'ta Rusya Genelkurmay Başkanı Anatoliy Kvaşnin'in Gürcistan
istediğine bağlı olarak Pankisi'de Çeçenler'e yönelik operasyon
düzenleyebileceklerini söylemesi Tiflis'i savaşın içine çekmek
olarak algılandı ve sert tepki topladı. (33)Bu teklife Gürcistan
Güvenlik Konseyi Sekreter Yardımcısı Cemal Gahokidze, iki ülke
arasındaki görüşmelerde Pankisi'ye operasyon düzenlemek gibi bir
seçeneğin gündeme gelmediğini kaydetti. (34)
Rusya'nın Pankisi etrafında sürdürdüğü polemikler ve bu polemikleri
besleyen tatsız gelişmeler, Tiflis'in politika koridorlarında
"Gürcistan'ı Kafkasya'daki savaşın içine çekmenin senaryoları"
olarak yorumlanıyordu. Sözgelimi Gürcistan Devlet Kançılaryası
Uluslararası İlişkiler Servisi Bölüm Başkanı Şalva Piçhadze, Çeçenistan'da
devam eden savaşı "Gürcistan halkının güvenliğini tehdit
eden unsur" olarak değerlendiriyor ve Çeçen mültecilerin
barındığı Pankisi Vadisi'ndeki zor durumun da bu savaşın bir sonucu
olduğunu söylüyordu. Bu nedenle Rusya'nın
Çeçenistan
sınırını iyi koruması gerekiyordu. Öncelikli olarak Pankisi'de
bulunan 7 bin mültecinin evlerine dönmesinin sağlanması gerektiğini
vurgulayan Piçhadze, Gürcistan'a geçen mülteciler arasında savaşçıların
bulunma ihtimali olmakla beraber Ruslarla birlikte Pankisi'de
herhangi bir operasyonun yapılmasının Gürcistan'ı savaşın içine
çekeceğini söylüyordu. (35)
Çeçenler'i döndürme planları
Bu arada Rusya'nın Tiflis üzerinde baskıları ilk sonuçların vermişti.
Gürcistan ile Rusya Çeçenler'in geri dönüş şartlarını tespit edecek
bir komite kurulması konusunda anlaşmaya varmıştı. Bununla birlikte
Rusya'ya karşı güvensizlik Tiflis'te hep hat safhada olmaya devam
etti. Mesela Gürcistan Savunma Eski Bakanı Tengiz Kitovani, Rusya'nın
Gürcistan ile her hangi bir mutabakat sağlamadan Çeçen mültecilerin
barındığı Pankisi Vadisi'ne operasyon düzenleyebileceğini söyleyerek
Tiflis'i uyarıyordu. (36)
Amerika'nın Afganistan'a yaptığı operasyonunun Rusya'nın de Gürcistan'a
aynı şekilde bir operasyon yapabilmesine zemin hazırladığını hatırlatan
Kitovani, Rusya'nın Gürcistan'a girebileceğine dair iddiasını,
bir süre önce Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov'un söylediği
"Gürcistan yönetimi Çeçen birliklerle baş edemiyor"
şeklindeki sözlere dayandırıyor.
Bu çerçevede Rusya Acil Durumlar Bakan Yardımcısı Yuriy Brajnikov'un
başkanlığında Dışişleri, İçişleri ve Sağlık Bakanlığı yetkilileri,
Sınır Koruma Hizmetleri ve bazı akademisyenlerden bir heyet oluşturdu.
(37)
Rus heyeti, 11 Şubat'ta planlanmış olmasına karşılık rötarlı olarak
14 Şubat 2002'de Tiflis'e geldi ancak Pankisi'ye gidemedi. Zaten
Gürcistan resmi makamları da heyetin can güvenliğini garanti edemeyeceğini
bildirmişti. (38)Bu açıklamanın caydırıcı bir etkisinden de bahsedilebilir.
Gürcistan Çeçenler'e geri dönmeleri için baskı yapılmayacağına
dair garanti verirken mülteciler günler öncesinde Duisi'de büyük
bir protesto miting düzenleyerek, Rus heyeti ile görüşmelerinin
mümkün olmadığını bildirdiler.
Gürcistan Devlet Güvenlik Bakanı Valeri Haburdzaniya de, üç gün
rötarlı olarak Tiflis'e gelen heyete vadiye gitmeye kalktığı takdirde
güvenlik garantisi veremeyeceklerini açıklıyordu.
Pankisi'de öfkenin Gürcistan'a yönelmemesi için Tiflis, Çeçenler'i
yatıştırıcı açıklamalar yapmayı ihmal etmedi.
Gürcistan Dışişleri Bakanı İrakli Menagarişvili, 13.02.2002'de
bir açıklama yaparak, "Eğer Çeçen mülteciler güvenilir şartlarda
evlerine geri döneceklerinden emin olmazlarsa onları geri döndürmek
söz konusu olamaz" diyordu. (39)
Mülteciler 15 Şubat'ta kendi aralarında bir toplantı yaparak Rus
işgali devam ettikçe memleketlerine geri dönmeyeceklerini açıkladılar.
(40)
Pankisi Vadisi'nde sayıları 7-8 bin civarında olduğu belirtilen
mülteciler, içinde bulundukları durumu ve sorunları yerinde tespit
etmek için uluslararası bir komisyon oluşturulmasını istediler.
Eduard Şevardnadze'nin
açıklamalarında da Çeçenler'i hedef alan herhangi bir ifade kullanmamaya
gösterdiği özen hep dikkat çekti. Bütün bu sıcak gelişmelerin
yaşandığı günlerde Pazartesi konuşmalarından birinde Rusya'ya
mültecilerin hangi koşullarda evlerine dönebileceğini belirtirken
Çeçen mültecilerin evlerine dönmek istediklerini, ancak önce güvenlik
garantisi istediklerini söylüyordu. Çeçen mültecilerin bu isteğini
uygun bulduğunu bildiren Şevardnadze, Moskova ile uygun bir yol
bulacaklarını ümit ettiğini belirtiyordu.
Pankisi'nin Osetleri
Vadide yaşayan yaklaşık 2 bin Oset de artan huzursuzluklar ve
giderek yaklaşan askeri operasyon nedeniyle seslerini yükseltmeye
başladılar. (41)
Osetler, Güney Osetya Devlet Başkanı Eduard Kokoyev'e
müracaat ederek
Tskhinvali'ye yerleşmek istediklerini bildirmişlerdi. Kokoyev
16 Şubat'ta bir açıklama yaparak Osetlerin sorunlarının sadece
kriminal olaylarla sınırlı olmadığını ve vadideki Oset okullarının
da kapalı olması gibi bir takım ilave sorunlarla yüzleştiklerini
söyledi.
Kokoyev'e göre bu sorunlara çözüm bulunmadığı takdirde 1980'in
sonunda Oset-Gürcü çatışmasına benzer bir senaryonun yeniden yaşanma
ihtimali vardı. Kokoyev'in açıklamasına karşılık Gürcistan İçişleri
Bakanlığı Kaheti Bölgesi Şube Başkanı Zurab Tuşuri ise, Prime-News'e
Gürcü emniyet güçlerinin Pankisi yönünde kontrol noktası oluşturmasından
sonra Oset nüfusunun eskiye göre daha güvenli bir ortam içinde
bulunduğunu ve onların taşınabilir sığınaklarının vadiden kontrol
noktasıyla ayrıldığını söylüyordu. Ayrıca bu tür sorunlar nedeniyle
Oset nüfusunun Koreti, Dumasturi ve Khalatsani gibi köylere geçici
olarak yerleştirildiğini kaydeden Tuşuri'nin dikkat çektiği başka
önemli bir nokta da şuydu: Bu tür haydutlukları yapanları dışarıda
aramayın, bunlar sonuç itibariyle vadide Gürcü nüfus içinde yaşayan
insanlar.
Bu mesaj aslında suçu dış unsurlara yani Çeçenler'e yıkarak operasyon
zemini arayan Rusya'ya idi.
Esaslı bir provokasyon
Bin Ladin'in Pankisi'de olduğu iddialarıyla desteklenen Rus heyetinin
yeni kampanyası sürerken bir başka provokatif gelişme yaşandı.
17 Şubat'ta akşam saatlerinde 4 Gürcü polis yerliler tarafından
kaçırıldı. (42)
Bu sefer amaç fidye değil, önceki gün arananlar listesinde olup
da tutuklanan uyuşturucu kaçakçısı Iuriy Bagakaşvili'nin serbest
bırakılmasını sağlamaktı.
Rusya hemen Tiflis'e yardım gerekçesiyle askeri güç gönderme önerisini
yinelerken Şevardnadze, rehine alınan polislerin serbest bırakılması
için operasyon düzenlenmeyeceğini belirterek, vadinin iç aktörlerini
harekete geçirdi. (43)
Başta Çeçenler ve Kistler olmak üzere Iuriy Bagakaşvili'nin ailesine
baskı yapmaya başladılar. Çeçen mülteciler ve Kistler, yaşadıkları
bölgenin Şer Vadisi olarak tanıtılmak istenmesine tepki göstermek
için 18 Şubat'ta miting düzenlediler. (44)
Vadiye giden Gürcistan İçişleri Bakanı Koba Narçemaşvili, her
hangi bir ön koşul ileri sürülmeksizin polislerin serbest bırakılmasını
istiyordu. Sonuçta vadideki halkın baskıları sayesinde polisler
serbest bırakıldı. (45)
Ancak Mayıs 2001'de Milan'da oynayan ünlü futbolcunun kardeşi
Levan Kaladze'nin, 6 ay sonra da peder Basili Maçitadze'nin kaçırılması
karşısında Gürcistan'ın Pankisi'deki acziyetini daha da gün yüzüne
çakardı. Tiflis'in etkili önlemler alamaması Rusya'nın "Gürcü
iktidarı kendi topraklarını denetim altında tutamıyor" iddiasına
yeni gerekçeler bulmasına yaradı.
(46)
Gürcü manevrası
Rusya Savunma Bakanı, 18 Şubat'ta Duma'da yaptığı konuşmada Gürcistan'a
er yada geç bir operasyon düzenleme gerekliliğini vurgularken
Şevardnadze, Moskova'nın güneye sarkma niyetlerini bloke edecek
bir manevra yaparak, şayet Gürcistan topraklarında kontrol edilemeyen
bir terör unsuru varsa bunu ortadan kaldırmak için operasyon düzenlenebilir
ama bunu yapacak olan Amerika ve NATO olmalıdır. Şevardnadze beklenmedik
bir şekilde kendi ülkesinin topraklarında Afganistan'daki kadar
büyük çaplı bir hareket değil ama vadideki terör yapılanmalarını
ortadan kaldıracak mini bir operasyonu Amerika ve NATO ile birlikte
yapabileceklerini kaydetti. Bu aslında Rusya'nın Gürcistan'a bir
bahane ile girme isteğinin önüne geçmek amacıyla geliştirilen
kontra bir ataktı. Rus Savunma Bakanı, 18 Şubat'ta Rusya'nın olası
bir harekette hangi koşullarda katılabileceğine dair temaslarda
bulunduğunu açıklarken Gürcistan yetkilileri, NATO'nun yapacağı
operasyonda Rusya'nın olmayacağını bildiriyordu.
Ladin, İvanov'un evinde!
Gürcistan Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze, 18 Şubat'ta Tiflis'te
bir basın toplantısıyla, El-Kaide üyelerinin Gürcistan'ın Ahmeta
bölgesinde barındığını iddia ederek Tiflis üzerinde baskı kurmaya
çalışan Rusya'ya alaylı bir şekilde tepki koydu: Rusya Dışişleri
Bakanı İgor İvanov'un Gürcistan'da annesine ait olan evde barınıyor.
(47)
Şevardnadze, geçen hafta Bin Ladin'in Gürcistan'da bulunduğunu
iddia eden İvanov'un Ahmeta bölgesi asıllı olduğunu hatırlatarak,
halen orada annesinin evinin bulunduğunu, Bin Ladin'in o evde
barınıyor olabileceğini ve Rusya Dışişleri Bakanı'na ait olmasına
rağmen oranın kontrolünün elzem olduğunu söyledi.
IV.AMERİKA'NIN
KAFKASYA KARARI
Amerika'nın
ilk açıklaması
Gürcistan
Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze 18 Şubat'ta radyo konuşmasında
ülkesinin Pankisi'de düzeni sağlamak amacıyla Rusya ile değil
ama Amerika Birleşik Devletleri ile ortak bir operasyon yapmayı
düşüneceğini açıkladı. (48)
Bu bir şekilde Rusya'ya karşı gözdağı olarak da yorumlandı.
Ancak Şevardnadze'nin söylediği söz bir süre sonra gerçeğe dönüştüğünün
sinyalini verdi.
Amerika'nın
bölgeye uzanma isteği Amerika'nın Tiflis Maslahatgüzarı Philip
Remler'in Gürcü basınına "Afganistan'dan kaçan onlarca mücahit
şu an Kafkasya'da saklanıyor" (49)
demesinin ardından kendini gösterdi. Pankisi'de El Kaide'nin olmadığında
ısrar eden Tiflis yönetimi de hemen söylem değişikliğine giderek,
bir anda şimdiye kadar bu konuyu ısıtıp ısıtıp gündeme getiren
Moskova ile örtüştü.
Pentagon, Pankisi operasyonu ile ilgili ilk ayrıntıyı bilgiyi
27 Şubat'ta verdi. Pankisi'de Çeçen savaşçılarla birlikte barınan
teröristlere karşı savaşta yardımcı olmak üzere 200'ün üzerinde
askeri eğitmen ve danışmanın bölgeye gideceği öngörülüyordu.
(50)
Gürcistan'daki Amerikan varlığı ve Türkiye'nin yardımları
Aslında Amerika'nın Gürcistan'da dolaylı bir askeri varlığından
bahsedilebilir. Amerika, epey zamandan beri Gürcistan ordusunu
güçlendirecek bir projeyi uyguluyordu. Gürcistan ordusunu modernize
etmede Türkiye de önemli bir rol üstlenmişti.
Amerika'nın Almanya'daki Stuttgart askeri üssünün sözcüsü Yargay
Ed Loomis'in verdiği bilgilere göre, Şubat ayı içerisinde yaklaşık
40 Amerikan asker uzmanı Gürcistan'ın güvenlik ihtiyacını yerinde
tespit etmek için bu ülkeyi ziyaret etmişti. (51)
Bu ziyaret Amerika'nın Gürcistan ordusuna yardımlarının bir parçasıydı.
Ancak Rus medyasında Amerika'nın helikopter yardımlarını "Vietnam'dan
kalma" diyerek küçümseyen yorumlar da sözkonusu. (52)
"Gürcistan'ın silah kapasitesinin her hangi bir Kafkas ülkesinden
daha düşük olduğu" (53),
üstelik askeri gücün devamlılığında önem arzeden eğitim ve ekipman
ihtiyacı konusunda kronik bir yokluk içinde bulunduğu biliniyor.
Bu ülkenin 2000 yılı savunma harcamaları gayri safi milli hasılanın
binde 5'i olarak planlanmıştı. Hatta bu oran vergi toplayamayan
sisteme bağlı olarak bütçedeki kesintiler nedeniyle bu oran yarıya
düşürüldü. (54)
Hatta 25 Mayıs 2001'de ordunun sefaleti askeri bir kalkışmaya
da yol açmıştı. (55)
Gürcistan ile Türkiye arasında 2000 yılının Nisan ayında imzalanmış
olan 4 milyon dolarlık yardım paketi çerçevesinde Türk Silahlı
Kuvvetleri, Vaziyani askeri üssünde konuşlanmış olan Gürcistan
Savunma Bakanlığı 11. tugayına 2 milyon dolar tutarında askeri
araç, telsiz ve askeri üniforma hediye etti. (56)
Gürcistan ile ABD arasında son yıllarda hızla gelişen askeri işbirliği
çerçevesinde ABD, Gürcistan sınır kuvvetleri hava bölüğüne bir
AN-28 sınır denetim uçağı ve hangar hediye etti.
(57)
V.
BÖLGE ÜLKELERİNİN TEPKİLERİ
Rusya:
Durum zorlaşır
Rusya Dışişleri
Bakanı Igor Ivanov, Amerika'nın Kafkasya'ya asker göndereceğinin
duyulması üzerine, bu gelişmenin "bölgede karmaşık olan durumu
daha da zorlaştıracağı" (58)
uyarısında bulundu. 26 Şubat'ta Rusya'nın resmi televizyon kanallarından
RTR'de yayımlanan demecinde İvanov, "kendilerinin Gürcü tarafı
ile ortak operasyonlara hazır olduklarını tekrar dile getiriyor
ancak ABD askerlerinin Gürcistan'a gelmelerinin, bölgede gerginliği
artıracağı uyarısında bulunuyordu. (59)
Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov ise, henüz Washington'da Kafkasya
kararının alındığından farkında değilmiş gibi hareket etmeyi sürdürerek,
ABD askeri uzmanlarının Gürcistan'a geldikleri yönündeki haberleri
yayımlamanın bölgede durumu olumsuz etkilediğini söylemekteydi.
(60)
Sergey İvanov, Amerika'nın kararını vermeden bir hafta önce "Bizim
sınırlarımızın 10-20 kilometre ötesinde Pankisi Vadisi mini bir
Afganistan haline geldi. Orada mutlaka bir şeyler yapılmalı"
diyordu. (61)
Rus Dışişleri Bakanı İgor İvanov'a göre "Rusya'nın ulusal
çıkarlarını ilgilendirmesi açısından Kafkasya özel bir öneme sahiptir.
Bölgedeki her hangi bir gelişme Rusya'dan habersiz olamaz"
. (62)
Abhazya'dan Rusya ile birleşme kartı
Abhazya Devlet Başkanı Yardımcısı Valeri Arşba, Abhaz tarafının
korkularını şöyle dile getiriyordu: "Biz oradaki durumun
Abhazya aleyhine dönmeyeceğinden emin değiliz. Rusya'nın açık
bir şekilde bölgeden dışlanması bizim için endişe kaynağı. Abhazya'nın
Rusya içerisinde yer almaya ilişkin önerileri hala geçerlidir.
Ancak biz henüz bir yanıt almış değiliz." (63)
28 Şubat'ta yine Rusya'ya birlik ilişkisi kurma önerisini ele
almasını tavsiye ederken başka bir ihtimal üzerinde de duran Arşba,
Abhazya gibi bağımsızlığını ilan eden ettikten sonra Gürcü askerlerin
istilasına uğrayan Güney Osetya ile işbirliği arayışlarına gideceklerini
bildirdi. Arşba, İnterfax'a verdiği demecinde Güney Osetya Devlet
Başkanı Eduard Kokoyev'le bugün (28 Şubat) bir telefon görüşmesi
gerçekleştireceklerini kaydetti." (64)
Bu arada Abhazya'nın Rusya'ya katılması önerisi, çok hızlı bir
şekilde referandum konusu haline geldi. Valeri Arşba, "Abhazya'da
Rusya'ya katılma meselesi ile ilgili olarak referanduma gidebileceğini"
(65)söyledi. Bazı kaynaklar ise referandum kararının 2 Mart'ta
seçilecek yeni parlamento üyeleri tarafından alınabileceğine işaret
ediyordu." (66)
Abhazya Dışişleri Bakanı Birinci Yardımcısı Zaur Arşba, Rusya
ile kurulması muhtemel birliğin hangi temel esaslar üzerine olabileceğine
açıklık getirdi. Prime-News'e konuşan Arşba, Sohum'un Rusya ile
ortaklığın kapsadığı alanları şöyle sıraladı: Ortak dış politika,
savunma, kur politikası, gümrükler ve sınır güvenliği. Arşba'ya
göre, ülkenin bağımsız bir devlet olduğunu öngören Abhazya Anayasası,
Rusya ile birlik ilişkisine engel değil. Ancak Rusya'ya katılma
kararından önce anayasa değişikliği şart.
(67)
"Amerikan askerlerinin Gürcistan'a gelmesi Abhazya'yı Rusya
ile ilişkileri sıklaştırma konusunda düşünmeye itiyor" diyen
Arşba'ya göre Kafkasya'nın herhangi bir ülkesinin mevcut pozisyonunun
dış müdahaleyle güçlendirilmesi zaten sancılı olan bölgenin dengelerini
altüst eder ve tansiyonu iyice yükseltir.
(68)
Putin'in tepkisi
Yeni durumun en çok analiz gerektiren ve üzerinde durulan yönü
Putin'in tepkisi oldu. Putin beklenen tepkisini ilk kez 1 Mart'ta
Almatı'da Bağımsız Devletler Topluluğu zirvesinde Şevardnadze
ile yaptığı ikili görüşmenin ardından basının karşısına çıkarak
yaptı. Kazakistan'ın başkentindeki zirvenin kendi gündemi Amerikan
askerlerinin bölgeye geliş gündeminin altında eziliyordu. Herkes
Putin ve Şevardnadze buluşmasından nasıl bir sonuç çıkacağını
beklerken Putin, beklenmedik bir şekilde Rusya'nın çıkarları açısından
"bu bir trajedi değil" (69)
dedi. Putin'in ortaya koyduğu tepkiye göre, "Amerikan askerleri
Orta Asya'da varlarda neden Gürcistan'da olmasınlar?". (70)
Amerika'nın kararına ilk sesli tepkiyi koyan Rus Dışişleri Bakanı
İvanov ise geçen hafta Amerika'nın Kafkasya'da Gürcü askerlerini
eğitmek için gelmesinin bölgedeki durumu gerginleştireceği uyarısında
bulunmuştu. Yalnız Putin'in meslektaşı Şevardnadze'ye ilişkin
bir
sitemi vardı:
"Bize Amerika tarafından enformasyon geldi. Maalesef Gürcü
meslektaşlarımızdan çok geç haber aldık" (71)
diyordu Putin.
Şevardnadze ise, Kazakistan'da BDT toplantısında "Amerika'nın
Gürcistan silahlı kuvvetlerine yardım etmesinde şaşılacak bir
durum yok. Böyle bir yardımı sağlayabilecek başka bir ülke yok"
(72)
diyordu. Şevardnadze daha önce de Pankisi'deki sorunu ülke için
imkanlarla aşamayacaklarını deklare etmişti. Bu açıklamalar biraz
da Rusya'nın tazyiklerine karşı Amerikan müdahalesinin psikolojik
zeminini atmaya yaradı.
Liderler soğukkanlı olmayı tercih etmiş buna karşılık iki ülke
arasındaki karşılıklı restleşmeler hükümetin diğer temsilcilerine
bırakılmıştı sanki. Putin'in olağan olmayan bu tepkisini John
Hopkins Üniversitesi Orta Asya-Kafkasya Enstitüsü'nün çıkardığı
Orta Asya-Kafkasya Analizi Dergisi Editörü Dr. Svante E. Cornell
şöyle yorumluyordu: "Putin, ABD'nin hareketlerini destekler
görünse de gaz dağıtımını kesme kararı ve Abhazya'nın tanınması
tartışmaları ne rastlantı, ne de Putin'den izinsiz olabilecek
şeyler. Ekim ayında ABD, Orta Asya'ya doğru yayıldığında, Putin
üç gün boyunca bölge liderlerini ABD'nin üs taleplerini reddetmeleri
konusunda etkilemeye çalıştı. Bunu başarmak için hiç şansı olmadığını
anlayınca, Batı'daki itibarını ve politik şöhretini kaybetmemek
için işbirlikçi görünmeye karar verdi. Gürcistan'da da Putin aynı
taktiği kullanıyor, ABD'nin bölgeye girişini durduramayacağını
biliyor, bu yüzden destekliyormuş gibi görünmeye çalışıyor. Bu
arada, bir yandan Rusya Parlamentosu'nun ağzıyla Abhazya'nın bağımsızlığını
tanıyacaklarını açıklayarak, diğer yandan da devletin enerji şirketlerini
kullanarak, enerji dağıtımını kesme yoluyla Gürcistan'a baskı
yapıyor. Gerçekte Rusya, Gürcistan'ı ABD ile olan askeri bağlarından
caydırmak için elinden gelen her şeyi yapıyor." (73)
Şevardnadze'den Putin'e övgü
Hatta Putin'in "bu bir trajedi değil" açıklaması Şevardnadze'yi
biraz büyüledi" de denebilir. Ki Şevardnadze 4 Mart'taki
radyo konuşmasında "Şunu söylemek isterim ki, Putin son derece
cesaretli bir açıklama yaptı. Bunu söylemek son derece zor"
(74)
diyerek memnuniyetini dile getiriyor ve ekliyordu: Rusya'nın kararı
ABD'nin Gürcistan'daki varlığına karşı değil.
Tabi Şevardnadze kuzey komşusunu rahatlatacak başka açıklamalar
da yapmıyor değildi. 4 Mart'ta Gürcü lider "Pankisi'de ne
Amerika ne de Rusya'nın yer almayacağını söyledi"
(75) diyordu.
Putin ile Şevardnadze arasındaki yüksek anlayış her iki ülkenin
diğer hükümet üyelerinin daha yüksek sesle tepkiler koymasına
engel değilse de özellikle daha önce daha sert çıkışlarıyla dikkat
çeken Rus Dışişleri Bakanı'nın Amerika gezisinden sonra biraz
yumuşadığı görüldü. Nitekim Amerika'nın Gürcistan planları hakkında
bilgiler aldıktan sonra Savunma Bakanı Donald H. Rumsfeld ile
birlikte Washington'da bir basın toplantısı düzenleyen Rus Dışişleri
Bakanı Ivanov, "Afganistan'da eğitilmiş olan teröristler
Rusya'nın kendisinden ayrılmış parçası olan
Çeçenistan'da
korkunç suçlar işlediler, şimdi de bunlar Rus sınırına birkaç
mil ötede Gürcistan'ın Pankisi Vadisi'ndeler" diyordu.
(76)
İgor İvanov, Maiak adlı bir Rus radyosuna yaptığı açıklamada ise
şunları söylüyordu: "Buraya Amerikan askerlerinin gönderilmesi
terörizmle gerekli mücadelenin verilmesi ve Afganistan kaynaklı
uyuşturucu kaçakçılığının önlenmesi açısından gereklidir."
(77)
VI.
DE FACTO CUMHURİYETLER ÜZERİNE HESAPLAR
Rogozin'den
teklif: Abhazya'yı tanıyalım
Gürcistan'ın Amerikan askerlerini ülkesine kabul etmesinden rahatsız
olan Rusya, Tiflis'e ağır bir darbe anlamına gelen Abhazya'nın
bağımsız devlet olarak tanınması kartını ileri sürdü. Duma Dış
İlişkiler Komitesi Başkanı Dmitri Rogozin, "Şayet Amerikalı
uzmanlar Gürcü yetkililerin daveti üzerine Gürcistan'a ulaşmışsa
ve de Rusya devlet başkanlığı bundan önceden haberdar edilmediyse
Duma Abhazya'nın bağımsızlığı konusunu ele alabilir" (78)
diyerek ilk etapta yapılabilecek en sert çıkışı gerçekleştirmiş
oldu.
Rogozin, 28 Şubat'ta düzenlediği bir basın toplantısında "Amerikan
askerlerinin Gürcistan'a ulaşması haberlerinin doğrulanmasının
ardından Duma'nın Abhazya'nın tanınması konusunu ele alabileceğini"
(79)
söylüyordu. Dmitri Rogozin, açıkça 5 Mart'taki Dış İlişkiler Komitesi
toplantısında Abhazya'nın bağımsızlığını tanımayı gündemine alacağını
söylemekten geri durmadı. (80)
Aynı günkü televizyon konuşmasında Gürcü liderinin buna cevabı
basitçe "saçma" oldu.
Rogozin, olayı ciddiye aldıklarını gösteren yeni bir adım atarak,
konuyu görüşmek üzere "Dışişleri Bakanlığı, Dış İstihbarat
Servisi, Federal Sınır Güvenliği Servisi ve Genelkurmay Başkanlığı'nı
ortak toplantıya çağırdı." (81) Aynı zamanda Abhazya'nın
tanınması sürecinin benzer şekilde de facto bağımsız olan Güney
Osetya için de geçerli olacağının işaretlerini verdi.
Duma'nın Abhazya ve Güney Osetya'yı tanıma sinyaliyle birlikte
Kafkasya yeni restleşmelere sahne oldu. Gürcistan ise Duma'ya
göre daha dikkatli olmakla birlikte Rusya'ya karşı Çeçenistan'ı
tanıma kartını ortaya koyacağının işaretlerini verdi.
Gürcü Parlamentosu Duma Başkanı'nın 28 Şubat tarihli çıkışına
karşı ilk resmi tepkisini 1 Mart'ta yapılan toplantıda verdi.
Parlamentonun oturumunda gelenekçi kanadın lideri Akaki Asatyani,
"Şayet Rusya Devlet Duması Dış İlişkiler Komisyonu Abhazya'nın
bağımsızlığını düşünüyorsa Gürcistan Parlamentosu da Çeçenistan'ın
bağımsızlığını kabul etmeyi tartışmalıdır" diyordu. Gürcüler'in
eşit ağırlıklı çıkışı Duma'nınkinde olduğu gibi bir karara dönüşmüyordu.
Gürcistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Kakha Sikharulidze, Akaki
Asatyani'nin hemen arkasından tansiyonu düşürücü şu açıklamayı
yaptı: "Gürcistan Rusya'nın toprak bütünlüğüne saygı duymaktadır,
Çeçenistan Rusya'nın bir parçasıdır. Şayet Rusya'da birileri Abhazya'nın
bağımsızlığını kabul etme yanlışlığına düşerse böylesi bir yanlışlık
Gürcistan tarafından yapılmayacaktır." (82)
Milletvekillerinin çoğunluğu böyle bir öneride anlaşırken Parlamento
Başkanı, "Rusya Duması'nın böyle bir konuyu gündemine almayacağını
umuyorum" (83)
diyerek kendi meslektaşlarını yatıştırmaya çalışıyordu.
 |
|
11-
Jean-Christophe Peuch, Georgia cracks down on lawless border, RFE/RL
, 24.01.2002
12-
Çeçenistan Devlet Başkanı Aslan Mashadov'un Gürcistan'daki temsilcisi
Khizri Aldamov, Rusya'nın Pankisi'ye karışıklık çıkarmak için rüşvet
vererek Çeçenleri, Kistleri ve Gürcüleri gönderdiğini söylüyor.
Bakınız: Jean-Christophe Peuch, Georgia cracks down on lawless border,
RFE/RL , 24.01.2002
13- Ünlü Rus işadamı Boris Berezovski, yüzlerce kişinin ölümüne
neden olan 1999'da Moskova ve Volgodonsk'taki patlamaların FSB tarafından
gerçekleştirdiğini hazırlattığı bir kasetle ortaya koymaya çalıştı.
Berezovski, 5 Mart 2002'de bir çeşit sürgün hayatı yaşadığı Londra'da
beraberindeki uzmanlarla medyanın karşısına çıkarak patlamalardan
Putin'i sorumlu tutan şu açıklamayı yaptı:
"Saldırıları bizzat Putin'in emrettiğini söylemiyorum, ancak
bu saldırıların hazırlandığına ilişkin olarak Putin'in de önceden
bilgi sahibi olduğunu söylüyorum."
Bu patlamaların olduğu dönemde başbakan olan, ancak patlamaların
bir kaç ay öncesinde FSB başkanlığını yürüten Putin'in bu saldırılardan
istifade ettiğini savunan Berezovski, "FSB, Putin'in hukuki,
demokratik yollardan iktidara gelemeyeceğini düşünüyordu" şeklinde
konuşmuştu.
Putin'e şok, Ajans Kafkas, 6.03.2002;
David Hoffman, Tycoon Alleges Putin Knew of Russian Role in Bombings,
Washington Post, March 5, 2002;
Moscow behind bombings, CNN, 06.03.2002
14- Gürcü polisi ile Pankiski'deki çeteler arasında çatışma, İHA,
21.01.2002
15-
İspanyalı işadamlarını Çeçenler kaçırmadı, Zaza Tsurtsumiya, İhlas
Haber Ajansı, 23.01.2001
16- Kaçırılan milletvekili serbest, Ajans Kafkas, 14.05.2001
7 Mayıs'ta geldikleri Panki geçidinde 12 Mayıs gecesi kaçırılan
Gürcü Petre Tsiskarişvili ve nişanlısı Aniko Surmava'nın serbest
bırakılması için Amdetovskiy bölgesinin eski emniyet müdürü Temur
Arabuli ve yerli Kistler'den bazı tanınmış simalar arabuluculuk
yaptı.
Yapılan pazarlıklar sonucu sadece Aniko Surmava'nın serbest bırakılması
kabul ettirildi ancak bu teklifi Aniko Surmava, "Ben nişanlımı
haydutların elinde bırakıp gitmem" diyerek reddetti. Bunun
üzerine devam eden pazarlıklar sonucu milletvekili ve nişanlısını
kaçıran şahıslar ikna edildi ve bir kaçırma eylemi böylece sona
erdi.
17- Çeçenistan Eski İçişleri Bakan Yardımcısı öldürüldü, Ajans Kafkas,
18.05.2001
18-
Pankisi'de Gürcüler yerli Çeçenler'i kaçırdı, Ajans Kafkas, 17 Temmuz
2001
19- Pankisi'deki rehine krizi istihbaratın işi, Ajans Kafkas, 18.07.2001
20- Pankisi'deki rehine krizi istihbaratın işi, Ajans Kafkas, 18.07.2001
21- Kistler ilk adımı attı, Ajans Kafkas, 18.07.2001
22- Rehine krizinde perde kapandı, Ajans Kafkas, 19.07.2001
23- Panki silahlanıyor, Ajans Kafkas, 19.07.2001
24- Osetler Pankisi'den ayrılıyor, Ajans Kafkas, 19.07.2001
25- BBC, Kavkaz Press haber ajansının Tiflis'ten verdiği habere
dayanarak şunları kaydediyordu: Gürcistan Devlet Başkanı Eduard
Şevardnadze 6 Ağustos'ta yaptığı açıklamada "Çeçen savaşçıların
komutanlarından Ruslan Gelayev ve savaşçılarının Panki geçidinde
olduğu ve Çeçenistan'a geçmeyi planladıkları şeklindeki iddiaların
gerçekleri yansıtmadığını" söyledi. Şevardnadze açıklaması
şöyle devam etti "Gürcistan Devlet Bakanlığına bağlı Sınırları
Koruma Dairesi Başkanı Valeri Çekeidze, kısa bir süre önce Rusya
Sınır Koruma Servisi'nden Konstantin Totskiy ile bir telefon görüşmesi
yaptı. Bu görüşmede, Ruslan Gelayev'in Panki geçidinde olduğuna
dair bir bilgi verilmedi."
26- Gürcistan'da Panki Vadisi yine karışıyor, Ajans Kafkas, 24.11.2001
Kaçırılan Gürcü papazlar için 1 milyon dolar fidye istendi. Bölge
halkı da harekete geçip Panki vadisine giden yolları trafiğe kapatarak
olayı protesto etti.
27- Gürcistan'dan hodri meydan, Ajans Kafkas, 20.09.2001
28- Panki bombalandı, Ajans Kafkas, 28.11.2001
Gürcistan Devlet Güvenlik Bakanı Valeriy Haburdzaniya, Salı günü
(27.11.2001) geç saatlerde Panki vadisinin Rus hava kuvvetlerine
ait uçaklarca bombalandığını söyledi.
Rus uçaklarının Gürcistan'ın Hadoriga bölgesine uçuşlar düzenlediğini
belirten Haburdzaniya, boş bir araziye yapılan saldırı nedeniyle
ölen yada yaralanan olmadığını kaydetti. Gürcü bakan saldırının
Panki vadisi sakinleri arasında paniğe neden olduğunu ve birçok
ailenin vadiyi terkettiğini ifade etti.
29-
Gürcistan'dan nota, Ajans Kafkas, 22.10.2001
Gürcistan Hükümeti, Rusya'nın yapmış olduğu bombardımanlar dolayısıyla,
protesto notasını Rusya Büyükelçisi Vladimir Gudeyev'e verdi. Ayrıca
Gürcistan Dışişleri Bakanlığı adına bir açıklama yapan Kaha Siharulidze,
yapılan bu saldırının ikili anlaşmalara aykırı olduğunu ve ülke
bütünlüğünü ihlal etme anlamına geldiğini ifade etti.
30- Ruslar, Pankisi'ye gelecek, Ajans Kafkas, 24.01.2002
"Gürcistan Devlet Başkanı Eduard Şevardnadze, Panki Vadisi'nde
bulunan Çeçen mültecilerin geri dönüşünün ancak güvenlik garantisi
verilmesi ile mümkün olabileceğini söyledi. Gürcistan'daki Çeçen
mültecilerin geri dönüşünün sağlanmasına ilişkin sorunları görüşmek
üzere Rusya tarafından oluşturulan komisyon hakkında Gürcü kabinesine
dün (19.9.2001) bilgi veren Şevardnadze, sözkonusu komisyon üyelerinin
Pankisi'ye gelerek mültecilerle birebir görüşmeyi de planladığını
kaydetti. Gürcü yönetimi olarak mültecileri zorla sınır dışı etmek
gibi bir planlarının olmadığının altını çizen Şevardnadze, insanların
evlerine geri dönebilmeleri için gereken güvenlik önlemlerinin alınması
gerektiğini vurguladı."
31- MFA of Georgia Rules Out Chechen Refugees Deportation, Civil
Georgia, 08.02.2002
32- Carrying out of special operation is not planned, Prime-News,
13.02.2002
33- Panki polemiği, Ajans Kafkas, 08.02.2002
Gürcistan topraklarında yer alan Panki Vadisi'nde barınan Çeçenler'in
Afganistan'daki Taliban ve El-Kaide ile bağlantılarının olduğu iddiasını
ortaya atan Kvaşnin, Dağıstan'ın başkenti Mahaçkale'de Tiflis'i
rahatsız eden açıklamalarda bulundu. Kvaşnin, "Gürcistan'ın
istemesi ve başkomutanın emir vermesi durumunda Rusya, Gürcistan'a
askeri yardım yapmaya hazırdır" dedi.
34- Panki polemiği, Ajans Kafkas, 08.02.2002
Gürcistan Güvenlik Konseyi Sekreter Yardımcısı Cemal Gahokidze,
Rus Genelkurmay Başkanı'nın açıklamasına ilişkin Tiflis'in tepkisini
dile getirdi. Rusya Güvenlik Konseyi Başkanı Vladimir Ruşaylo'nun
birkaç gün önce Gürcistan'da gerçekleştirdiği temasları hatırlatan
Gahokidze, Panki Vadisi'ndeki probleme ilişkin iki ülke arasında
Rusya'nın ileri sürdüğü ortak operasyon gibi önerilerin konuşulmadığını
söyledi. Gahokidze, vadideki problemin çözümüne ilişkin tedbirler
arasında askeri operasyon seçeneğinin yer almadığını kaydetti.
35-
Gürcistan Kritik Eşikte, Ajans Kafkas, 31.01.2002
36- "Eski bakandan uyarı: Rusya Gürcistan'a girebilir, Ajans
Kafkas, 07.02.2002
37- Russia, Georgia Agreed on the Joint Plan of Action on Refugees'
Repatriation, Civil Georgia, 16.02.2002
Geri döndürme ekibi, Ajans Kafkas, 14.02.2002
38- Tiflis'ten Rus heyetine garanti yok, Ajans Kafkas, 11.02.2002
"Gürcistan Devlet Güvenlik Bakanı Valeri Haburdzaniya, 11 Şubat'ta
Gürcistan'ın Panki Vadisi'ndeki Çeçenler'i ziyaret etmek için Tiflis'e
gelmesi beklenen Rusya Olağanüstü Haller Bakanlığı heyetine yüzde
yüz güvenlik garantisi veremeyeceklerini söyledi."
39- Geri döndürme ekibi-Gürcistan'dan garanti, Ajans Kafkas, 14.02.2002
40- Mülteciler karar aldı: Dönmeyeceğiz, Ajans Kafkas, 16.02.2002
41- Pankisi'nin Osetleri de dertli, Ajans Kafkas, 16.02.2002
42- Pankisi'de porovakatör devrede, Ajans Kafkas, 18.02.2002
Kutaisi Polis Karakolu Başkanı Zurab Tuşuri, bir gün önce aranan
bir uyuşturucu kaçakçısının Panki Vadisi'ndeki Duisi köyünde ekipler
tarafından yakalandığını belirterek, polislerin de tutuklu bulunan
kişinin serbest bırakılması için rehine alındığını söyledi.
43- Pankisi'de öfke: Yerliler polisler için devrede, Ajans Kafkas,
18.02.2002
"Duisi köy yönetimi, 4 Gürcü polisi rehine alan kişilerle temasa
geçti. Gürcü polisinin elinde tutuklu bulunan ve uyuşturucu kaçakçısı
olduğu söylenen Yuriy Bagakaşvili'nin serbest bırakılması için 4
polisi kaçıran eylemciler, Çeçen mülteciler ve Kistler'in de tepkisini
çekti. Bir grup Bagakaşvili ailesinin barındığı bölgeye giderek
Gürcü polislerin derhal serbest bırakılmasını istediler."
44- Pankisi'de öfke: VADİDE SULAR ISINIYOR, Ajans Kafkas, 18.02.2002
"Mülteciler
ve Kistler düzenledikleri miting ile Gürcistan ve dışarıdan bazı
siyasi mihrakların Panki Vadesi'ni 'şer yuvası' olarak tanıtmak
istediklerini bildirdiler. Mitinge katılanlar yaptıkları açıklamalarda,
Panki'nin bu şekilde tanınılmasının burada şiddet kullanmak isteyen
bazı ülkelerin işini kolaylaştıracağını kaydettiler."
45- GEORGIAN POLICEMEN KIDNAPPED IN PANKISI GORGE RELEASED, RIA
Novosti, 19.02.2002
46- Jeffrey Silverman, Pankisi Gorge kidnappings hint at chaos in
Georgian government (1/29/02), February 5, 2002, Eurasia Insight
47- Ladin, İvanov'un evinde!, Ajans Kafkas, 18.02.2002.
48- Georgia: no talks of anti-terror action, The Associated Press,
19th February, 2002
49-
Andrew Jack- David Stern, Georgia and Russia may co-operate on Pankisi
gorge
February 24 2002, The Financial Times, http://news.ft.com/ft/gx.cgi/ftc?pagename=View&c=Article&cid=FT3TLVY83YC&live=true&tagid=ZZZAFZAVA0C&subheading=europe
50- Julian Borger, Pentagon outlines plans to take war on terror
to Georgia, The Guardian, February 28, 2002, http://www.guardian.co.uk/international/story/0,3604,659119,00.html
51- Vernon Loeb-Peter Slevin, U.S. Begins Anti-Terror Assistance
In Georgia, Washington Post, February 27, 2002, http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&node=&contentId=A7806-2002Feb26¬Found=true
52- Alexander Golts: "Birleşik Devletleri Gürcüler'e Vietnam
savaşından kalma 30 yaşında 10 Iroquois helikopteri verdi. Sadece
bunlardan 6'sının gerçekten uçabildiği yönünde haberler var. Diğer
dördü sökülerek, yedek parça olarak kullanılacak. Şu an Amerikalılardan
Gürcü pilotları şu an eğitiyorlar."
Alexander Golts, Georgia on my mind, The Russia Journal, March 6,
2002
53- Jaba Devdariani, Us And Georgian Officials Move To Next Phase
Of Military Deployment, 04.03.2002, http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav030402.shtml
54- Jaba Devdariani, Us And Georgian Officials Move To Next Phase
Of Military Deployment, 04.03.2002,
http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav030402.shtml
55- Bakınız: Dimitri Bit-Suleiman, National Guard Mutiny Prompts
Georgia Crisis, 25.05.2001, EURASIA INSIGHT, http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav052501.shtml
Dimitri Bit-Suleiman, Georgians Worry That Mutiny Is Portent of
Wider Instability, 01.06.2001, EURASIA INSIGHT, http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav060101.shtml
56-
Zaza Tsurtsumiya, Türk-Gürcü İşbirliği, İHA
57- Gürcistan Sınır Kuvvetleri Komutanı Tümgeneral Valeri Çeydze'nin
verdiği bilgilere göre, sözkonusu hangar 3.2 milyon dolara mal oldu.
ABD, 2007 yılına kadar Gürcistan sınır kuvvetlerinin teknik ihtiyaçları
ve sınır koruma uzmanlarının eğitimi için 17 milyon dolar harcamayı
planlıyor.
ABD'den Gürcistan'a uçak, Ajans Kafkas, 27.03.2002,
Zaza Tsurtsumia, ABD, Gürcistan'a uçak hediye etti, İHA, 26.03.2002
58- Robert Cottrell-David Stern-Richard Wolffe, "EUROPE: Russian
unease as US war on terror shifts to Caucasus", The Financial
Times, Feb 28, 2002, http://globalarchive.ft.com/globalarchive/article.html?id=020228001868
59- Abhazya Gardını Aldı, Fehim Taştekin, 28.02.2002, http://www.kafkas.org.tr\ajans\2002\subat\28.02.2002_kafkasyada_kartlar_devrede.htm
60- Abhazya Gardını Aldı, Fehim Taştekin, 28.02.2002,
61-
Robert Cottrell-David Stern-Richard Wolffe, "EUROPE: Russian
unease as US war on terror shifts to Caucasus", The Financial
Times, Feb 28, 2002, http://globalarchive.ft.com/globalarchive/article.html?id=020228001868
62- Jaba Devdariani, Us And Georgian Officials Move To Next Phase
Of Military Deployment, 04.03.2002, http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav030402.shtml
63- Abhazya tedirgin, Ajans Kafkas, 27.02.2002
64- Abhazya Gardını Aldı, Fehim Taştekin, 28.02.2002, http://www.kafkas.org.tr\ajans\2002\subat\28.02.2002_kafkasyada_kartlar_devrede.htm
65- Abkhazia, South Ossetia to discuss possible increase in U.S.
influence in Georgia, Interfax, 28.02.2002
66- Abhazya Gardını Aldı, Fehim Taştekin, 28.02.2002, http://www.kafkas.org.tr\ajans\2002\subat\28.02.2002_kafkasyada_kartlar_devrede.htm
67- Official Sukhumi speaks about readiness for establishing associated
relations with Russia, Prime-News, 28.02.2002
68- Abhazya Gardını Aldı, Fehim Taştekin, 28.02.2002, http://www.kafkas.org.tr\ajans\2002\subat\28.02.2002_kafkasyada_kartlar_devrede.htm
69- Putin Agrees To U.S. Troops Deployment In Georgia, Reuters,
01.03.2002
70- Putin Agrees To U.S. Troops Deployment In Georgia, Reuters,
01.03.2002
71- Putin Agrees To U.S. Troops Deployment In Georgia, Reuters,
01.03.2002
72- Only the USA Can Assist Georgia in Anti-Terror War, Civil Georgia,
March 1
73- Svante E. Cornell, ABD ve Rusya Gürcistan'da karşı karşıya,
Zaman Gazetesi, 05.03.2002
http://www.zaman.com.tr/2002/03/05/strateji/h2.htm
74- David Stern, Shevardnadze lauds Russian 'bravery', The Financial
Times, 04.03.2002,
http://news.ft.com/ft/gx.cgi/ftc?pagename=View&c=Article&cid=FT36P09QEYC&live=true&tagid=ZZZAFZAVA0C&subheading=europe
75- U.S., Russia will not participate in operation in Pankisi Gorge
- Georgian President, İnterfax, 04.03.2002
76- Robert Burns, Russians Tell of Terrorists in Georgia, AP, March
13, 2002,
http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&node=&contentId=A22404-2002Mar13
77- Rusya ABD askerinden memnun, Anadolu Ajansı, 16 Mart 2002
78- Duma likely to raise issue of recognizing Abkhazia's independence,
Interfax, 27.02.2002
79- Abhazya Gardını Aldı, Fehim Taştekin, 28.02.2002, http://www.kafkas.org.tr\ajans\2002\subat\28.02.2002_kafkasyada_kartlar_devrede.htm
80- Georgian MP Offers to Respond Russia with Recognition of Sovereignty
of Chechnya, Civil Georgia, 01.03.2002 http://www.civil.ge/cgi-bin/newspro/fullnews.cgi?newsid1014969194,84193,
81- Duma committee to mull recognition of Abkhazia's independence,
Interfax, 28.02.2002
82- Georgia won't back Chechen independence, Interfax, 01.03.2002
83- Georgian MP Offers to Respond Russia with Recognition of Sovereignty
of Chechnya, Civil Georgia, 01.03.2002 http://www.civil.ge/cgi-bin/newspro/fullnews.cgi?newsid1014969194,84193,
|
|
