|
|
 |
|
 |
 VII.ABHAZYA
VE OSETYA'NIN DURUMU
Abhazya
ve Osetya endişeli
Şevardnadze
ve Putin'in açıklamalarından her iki ülkenin de birbirlerine
birtakım garantiler verdiği izlenimi çıkıyordu ancak her iki
ülke parlamentolarında restleşme konusu yapılan cumhuriyetlerin
kaygıları giderilemiyordu. Dahası Tskinvali ve Sohum'un çok
net olarak dile getirdikleri korkuları haklı çıkaracak alt düzeyde
açıklamalar yapılmaktaydı. Çeçenistan'ın durumu ise Çeçen mültecilere
kapılarını açan ve Rusya'nın başını ağrıtması nedeniyle kendisini
stratejik partner olarak algılayan Gürcistan ile yakın ilişkileri
nedeniyle tamamen farklı bir durum arzediyordu.
4 Mart'ta, Abhazya Devlet Güvenlik Hizmeti'nden "Gürcistan'ın
Abhazya'ya karşı savaşa hazırlık yaptığını" ileri süren
bir açıklama geldi. Açıklamada şöyle deniliyordu:
"Gürcistan yetkililerinin Amerika'nın yardımıyla Pankisi'de
operasyon hazırlığı yaptığına dair açıklamalar, Abhazya'ya karşı
hazırlanan geniş çaplı operasyonu örtmek için başlatılan dezenformasyon
kampanyasının bir halkasıdır. Gürcistan son 4 yılda batılı uzmanlardan
da yararlanarak özel birlikler hazırlıyor. Onlar 1998 yılındaki
olaylarda ve 2001 yılı kasım ayında Kodor geçidindeki olaylarda
yer aldılar." (84)
Devlet Güvenlik Hizmeti'ne göre, "Kodor geçidindeki Gürcü
askerlerinin çekilmemesi, Rus Barış Gücü ve BM askeri gözlemcilerinin
denetim yapmalarına izin verilmemesi, sözkonusu geçidin Abhazya'ya
karşı açılacak savaşta bir muharebe alanı olarak kullanılacağını
gösteriyor." (85)
Bu kaygılara Şevardnadze'den ertesi gün cevap geldi. Abhazlar'ı
ve Osetleri Gürcü vatandaşı olarak gören Şevardnadze, 4 Mart
tarihli geleneksel pazartesi konuşmasında Abhazya ve Güney Osetya'ya
karşı savaş açmak gibi bir planlarının olmadığını ve barıştan
yana olduklarını savunuyordu. (86)
Aynı korkuları paylaşan bir diğer cumhuriyet ise Güney Osetya
idi. 6 Mart'ta Vremya Novostei'ye demeç veren Güney Osetya Devlet
Başkanı Eduard Kokoyev, Abhazya gibi Rusya ile birlik anlaşması
imzalama arayışında olduklarını söyledi. (87)
Derin
kuşkular
Şevardnadze'nin
garantileri Abhazya'nın kuşkularını giderecek güçte değildi.
Nitekim 6 Mart'taki açıklamasında Abhazya Güvenli Hizmeti Başkanı
Zurab Agumava Sohum'a hakim olan psikolojiyi çok net bir şekilde
özetliyordu: "Gürcistan, Abhazya topraklarında yeni geniş
çaplı bir savaş için hazırlanıyor ve Pankisi geçidindeki silahlı
çatışmaları, bir kez daha Kodor'a taşımanın senaryosunu oynuyor".
(88)
Abhazya Savunma Bakanı Birinci Yardımcısı Givi Agırba, Amerika'nın
Pankisi Vadisi'nde askeri operasyon yapmak üzere hazırlık çalışmalarının
yapılmasına paralel olarak Tiflis'in "Abhazya'da Çeçen
savaşçı ve El-Kaide üyelerinin bulunduğunu" ileri sürmesinin
tesadüf olmadığını belirterek, "Abhazya'ya karşı yapılacak
olası askeri hareket için psikolojik zemin hazırlandığını"
(89) söylüyordu.
Aslında karşılıklı söz düellosunun arkasında beslenen bir savaş
psikolojisi de vardı. Ekim 2002'de bir grup Gürcü-Kuzey Kafkasyalı-Çeçen
karışımı grubun Abhazya'ya girmesiyle topluma hakim olan savaş
psikolojisi ve gerginlik çok çabucak yenileniyordu.
Londra Üniversitesi Slav ve Doğu Avrupa Çalışmaları Bölümü lisansüstü
öğrencilerinden ve Abhazya'da batılı bir NGO'nun eğitim faaliyetlerine
katılmış olan Charlatto Warner, 300 kişilik Çeçen-Gürcü-Kuzey
Kafkasyalı karışımı grubun Kodor'a gelmesiyle Abhazya'da yaşanan
gelişmeleri şöyle aktarıyor:
"Bu saldırılar başlamadan önce çok huzurlu ve rahat bir
atmosfer vardı Abhazya'da. Havalar güzeldi. Kafeler dolu, insanlar
günlük yaşantıları ile meşguldüler. Derken olaylar patladı.
Birden bire ortam gerginleşti. Herkes savaşın yeniden başladığını
düşünmeye başladı. Gerginlik ve tansiyon had safhaya vardı.
Sokaklar boşaldı.
Erkeklerin hemen hepsi dağlara, Kodor'a savaşmaya gitti.
Abhaz televizyonu her iki saatte bir çatışma bölgesine bağlanıp
canlı haber sunuyordu. Ve o yayınlarda, daha bir gün öncesine
kadar yanımızda olan arkadaşlarımızı, dostlarımızı televizyonda
savaşırken görmek çok kötü bir tecrübe oldu. Ama onların orada
olmasının gerekliliğinin bilinceydi herkes. İnsanlar Gürcü ve
Çeçenler'den oluşan 'terörist yada eşkıyaların' saldırdığını
düşündüler. Yalnız şunu da belirteyim, ben bu çatışmalar başladıktan
iki hafta sonra Londra'ya geri döndüm. O nedenle benim bilgim
sadece bu iki haftalık dönemi kapsıyor. Ayrıca o süreçte, çok
yoğun bir bilgi karmaşası yaşanıyordu. Açıkçası kimse tam olarak
neler olduğunu bilmiyordu. Saldıran grubun kimliği, Çeçenler'in
varlığı, saldırının amacının ne olduğunu kimse tam olarak anlayamamıştı.
Saldırganların arasında Çeçenler'in olması kesinlikle bir hayal
kırıklığı yarattı. Ayrıca bu olaylardan dolayı, Abhazya'daki
Çeçen mülteciler de, Abhaz toplumundan nasıl bir tepki alacaklarını
bilemeden sıkıntılı ve gergin anlar yaşadılar. Ancak, zamanla
insanlar saldırgan grubu sadece 'teröristler' olarak görmeye
başladılar, milliyetlerine bakmadan; Abhazya'nın geleceği için
yok edilmesi gereken teröristler." (90)
Ama Abhazya açıkça gardını almıştı ve şayet blöf olarak görülmezse
açıkça olası saldırılara karşı askeri hazırlık içindeydi.
"Abhazya'ya karşı yeni askeri eylemler öncesi enformatik
bir çalışma yapılmadığını söyleyemeyiz" diyerek kuşkularını
dile getiren Givi Agırba, olayın ulaştığı ciddiyeti göstermesi
açısından ilginç olan şu sözleri sarfediyordu:
"Amerikalıların yetiştirdiği Gürcü birliklerinin Abhazya'ya
saldırabileceği ihtimalini gözden ırak tutmuyoruz, olası saldırıları
geri püskürtmek için hazırlıklarımız devam ediyor." (91)
Abhazya'dan
El-Kaide tepkisi
Ayrıca Sohum,
El Kaide mensuplarının Abhazya'da olduğu açıklamalarına son
derece öfkeliydi. El Kaide ile irtibatlandırılmak istenenler
aslında Çeçenler'di. Bu iddianın asıl pohpohlayıcıları ise Rus
istihbarat servisleriydi. Çeçenler'e yakın duranlar ise 1992-1993'teki
pozisyonun aksine Abhazlar değil Gürcülerdi. Çeçen-Abhaz dostluğu,
Abhazya açısından yerini Çeçenler'in savaş halinde olduğu Rusya-Abhazya
dostluk çizgisine kaymıştı. Dolayısıyla Çeçenler kendilerini
bu dönemde Abhazya'dan çok daha fazla Gürcistan'a yakın gördüler.
Aynı şekilde Sohum da benzer sıcaklığı Moskova'ya karşı duymaya
başladı.
Dolayısıyla Abhazya ne Çeçenler'e ne de El Kaide üyelerine olabilecek
en uzak noktada kendine bir pozisyon belirlemişti. Ancak iddialar
şu yönde şekilleniyordu: El Kaide üyeleri Abhazya üzerinden
batıya geçmeye çalışıyorlardı. Bu iddialar birtakım varsayımlara
dayalıydı. Aslında bunun böyle olmadığını ne Abhazya ne Gürcistan
ne de Rusya ispat edebilecek durumda değildi.
Agırba, biraz da Abhazya'nın resmi duruşunu anlatması açısından
"Abhazya'da ne bir Çeçen savaşçı ne de bir El-Kaide mensubunun
bulunduğunu" (92)
söylemekteydi. Zaten Abhazya'nın kuşkuları bu iddialarla Abhazya'ya
müdahale için psikolojik zemin hazırlanması üzerine kuruluydu.
Abhazya bu varsayımlarla kendisine yönelik bir tepki birikimini
önlemeye çalışıyordu.
VIII.
PARLAMENTO KARARLARI
Duma'nın
kritik kararları
Duma'nın
attığı her adım 1 Mart'ta Almatı'daki Rus çizgisini zora sokacak
içeriklere sahipti. Sözgelimi Rusya Devlet Başkan Yardımcısı
Sergey Yastrcembskiy'in 3 Mart'ta ORT televizyonunda katıldığı
bir programda yaptığı "Rusya'nın resmi tutumunun Gürcistan'ın
bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü yönünde olduğu" şeklindeki
açıklama iki gün sonra Gürcistan'ın toprak bütünlüğüne saygı
meselesinin nasıl bir koza dönüştüğünün ortaya çıkmasıyla güvenilirliğini
yitiriyordu.
Yastrcembskiy'e
göre, Amerika'nın Pankisi geçidine operasyon düzenlemek için
Gürcistan'a gelme planı üzerine Abhazya'nın bağımsızlığını resmen
tanımak için Duma'da 5 Mart'ta toplantı yapılması önerisi birkaç
milletvekilinin inisiyatifi ile gündeme girmişti (93) ve dolayısıyla
da Kremlin'in görüşlerini yansıtmıyordu. Bu sözlerden Duma'nın
Abhazya ve Güney Osetya'nın tanınması kozunu şimdilik ortaya
koymayacağı sonucu çıkıyordu ama sonuç böyle olmadı. Nitekim
Amerikan askerlerinin Gürcistan'a gönderilmesi kararından rahatsızlık
duyan Rusya, Abhazya ve Osetya'yı tanıyabileceğinin işaretlerini
vererek Gürcistan'a dolaylı uyarıda bulundu.
Rus parlamentosunun alt kanadı Duma 5 Mart'ta alabileceği en
net tavrı ortaya koydu. Duma'da alınan kararda "Gürcistan'ın
toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesinin yanısıra Gürcü-Abhaz
ve Gürcü-Oset çatışmalarına müzakere yoluyla barışçıl ve yapıcı
çözümler üretilmesi" (94)
yönünde görüş bildirildi.
Duma'nın 5 Mart 384 oyla aldığı kararda Gürcistan'ın Pankisi'ye
düzenlenecek operasyon gerekçesiyle Amerikan askerlerini kendi
ülkesine davet etmesine atıfta bulunularak "Şartların olumsuz
bir şekilde gelişmesi durumunda Devlet Duması, bu ülkelerin
halklarının özgür iradelerinin demokratik bir ifadesi olarak
uluslararası hukuk standartlarını baz alarak Abhazya ve Güney
Osetya'nın bağımsızlığını tartışmaya hazırdır" (95)
denildi.
Rusya Devlet
Duması'nın Abhazya ve Güney Osetya'yı tanımayı tartışabileceğine
karar vermesi üzerine Gürcistan Dışişleri Bakanlığı, 7 Mart'ta
bir kınama yayınladı. Açıklamada Rusya'nın kararının Gürcistan'ın
iç işlerine müdahale; bağımsızlığı ve toprak bütünlüğünün ihlali
olarak değerlendirildi. (96)
Amerika'dan
saldırmazlık garantisi ve artan kuşkular
Amerikalı
yetkililerin Abhazya ve Güney Osetya'ya verdiği saldırmazlık
garantileri de kuşkuları alıp götürmeye yetmedi. Aslında Amerika'nın
açıklamaları daha çok 11 Eylül saldırılarından sonra kendisine
partner olma rolü biçen Kremlin'i ve Rus kamuoyunu sakinleştirmeye
yönelik açıklamalardı. 7 Mart'ta Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı
Valeri Loşçinin ile bir toplantı yapan Avrasya'daki Amerikan
özel elçisi Rudolf Perin, Amerikanın eğiteceği Gürcü birliklerin
Osetya ve Abhazya'daki çatışmalarda kullanılmayacağını açıkladı.
(97)
Amerika
hem Washington hem de bölgeden yapılan açıklamalarda her iki
de facto bağımsız cumhuriyetin yönetimini muhatap alan açıklamalar
yerine Rusya'ya konuşuyor izlenimini vermeyi tercih etti.
Şevardnadze'nin
sık sık Abhazya ve Güney Osetya'ya barışçıl yollar takip edeceklerine
dair garanti vermesine karşılık Gürcü bakanlar ve diğer yetkililerin
gündemi tamamen farklıydı.
Gürcü televizyonuna
konuşan Gürcistan İçişleri Bakanı Mamuka Naçkebia, Arap Müslümanlar
ve Afrikalıların Abhazya'da olduğunu ileri sürüp "Eminim
ki Abhazya'nın El Kaide bağlantısı var" (98)
diyerek Tiflis'in muhtemel niyetlerinin ipuçlarını
veriyordu. Bu açıklamalara paralel ilginç bir gelişme de Tiflis'in
yavaş yavaş Pankisi'de operasyon yapma isteğinden vazgeçiyor
izlenimi veriyor olmalarıydı. Doğal olarak gerçekten Pankisi'ye
operasyon yapılmayacaksa Amerikalıların eğittiği askerler kime
karşı kullanılacaktı.
Amerikan
yardımı olmadan Gürcistan'ın Pankisi'de kendi iç güvenliğini
sağlamasının mümkün olmadığını söyleyen Şevardnadze'nin daha
sonra yapacağı açıklamalarda vadide askeri operasyon taraftarı
olmadığının sinyallerini vermesinin anlamı neydi? Şevardnadze'nin
açıklamalarındaki bu değişim, doğal olarak Abhazya ve Güney
Osetya'da Gürcüler'in gerçek niyeti konusundaki tereddütleri
derinleştirdi.
7 Mart'ta
Rustavi 2 televizyonunda yaptığı konuşmada "Pankisi'de
Amerika ile ortak bir operasyonun kaçınılmaz olma ihtimalini
reddetmiyorum" diyen Şevardnadze, "Pankisi'deki problemin
barışçı yolarla çözüleceğini ve askeri müdahaleye gerek kalmayacağını
umuyorum" (99)
diyordu.
Putin'in Amerika ile anlaşmış izlenimi veren açıklamalarına
karşılık Rusya'nın diğer yetkilileri, istikrarlı bir şekilde
Amerika ve Gürcistan'a Rusya'yı dışarıda bırakacak çözüm önerilerine
karşı çıkışlarını sürdürdüler.
8 Mart'ta Ekho Moskvı radyosuna konuşan Duma Uluslararası İlişkiler
Komitesi Başkanı Dmitri Rogozin, Gürcistan'da Pankisi geçidine
operasyon yapacak olan birliklerin başka bölgelerde kullanılabileceği
ihtimali üzerinde duruyordu. (100)
"Gürcistan'a asker sevkeden Amerika ile Rusya'nın Kafkasya'da
karşı karşıya gelme ihtimaline" dikkat çeken Rogozin'e
göre, özel birlikler Abhazya ve Güney Osetya'da kullanılmak
üzere eğitiliyordu. Bu durumda oralarda ikamet eden Rus vatandaşlarının
savaşa zorla karışmış olacağını belirten Rogozin, eninde onunda
gelişmelerin Moskova'nın tepkisi ile karşılaşacağını düşünüyordu."
(101)
IX.
GÜRCİSTAN'IN KENDİ ZAAFLARI
Siyasal
istikrarsızlık
Medyada
"Pankisi ile El Kaide arasında köprüler kurulunca"
bölgenin kendi özel coğrafi karakterinin illegaliteyi kolaylaştıran
etkisinin yanısıra güvenlik birimlerinin gerek teknik donanım,
gerekse insan unsuru açısından zafiyetleri, merkezin politik
ve ekonomik yetersizlikleri gibi iç unsurların burayı "suç
vadisi" haline getirdiği gerçeği biraz perdelenmiş oldu.
Bu konuda iç politik çekişmelerin de tazyikiyle gün yüzüne çıkan
bir takım gerçekler dahi Gürcistan'ın kendi sınırlarını aşmayı
aşarak kanallar bulamıyor. Çok açık bir şekilde ulusal ve bölgesel
sorunlarda kendini ele veren "devlet zafiyeti"nden
liderlik makamını sorumlu tutan muhalefet, "Parlamentodaki
Yeni Sağcı gruptan Irakli Batiaşvili"nin yaptığı Şevardnadze'yi
istifaya çağırması" (102) gibi sık sık çıkışlar yapmıyor
da değil.
Ancak Şevardnadze'nin dikkatleri ve suçlamaları kendisinden
uzaklaştıracak ustaca taktikleri muhalefetin bu tür çıkışlarının
etkisini azaltmakla almıyor tam tersi kendisine olan inancı
artırıyor.
Bu manevralardan en çarpıcı olanı güç strüktürlerini temsil
eden iki bakanı görevden alma kararıydı.
Johns Hopkins Üniversitesi'nden Kafkasya uzmanı Svante Cornell'in
iddiasına göre, Şevardnadze Kasım 2001'de haklarında uzun zamandan
beri rüşvet suçlamaları olan İçişleri ve Devlet Güvenlik Bakanlarını,
"Esasen Pankisi'yi Çeçen teröristlere kiraladıkları için"
görevden aldı. Yine Cornell'e göre, El Kaide hükümeti güçlü
olmayan topraklara ihtiyaç duyuyordu. Afganistan bozgunundan
sonra Gürcistan bunun için elverişli bir yerdi. Çeçenler uyuşturucu
kaçakçılarının etrafı El Kaide üyeleri ve diğer terörist gruplarla
sarılmıştı. Ve Gürcistan'daki El Kaide varlığının artığının
işaretleri vardı." (103)
Kamu görevlileri suç ortağı
Amerika'nın
da Pankisi'deki suç çarkında parmağı olan iki Gürcü bakanın
görevden alınması için Tiflis'e çok yönlü baskılar yaptığı ifade
ediliyor. (104) Amerika'nın kabine değişikliği yapılmadığı takdirde
Gürcistan'la ortak savunma çalışmaları yapamayacağını Şevardnadze'ye
ilettiği söyleniyor.
Ayrıca vadide
denetimi sağlayamasalar da tamamen önlem almadı dedirtmemek
için atılan adımlar sözkonusu. Mesela tepkiler karşısında hareketsiz
kalamayan Gürcü yönetimi "Matani köyünden 15 kilometre
uzakta Duisi'ye giden yol üzerinde bir kontrol nokta kurdu."
(105)
Ama bu kontrol noktaları kriminal aktivitelere önlemede son
derece başarısız olmanın ötesinde suçlularla işbirliği suçlamaların
da odağında yer alıyorlar.
Vadideki "uyuşturucu trafiğinin içindeki çok sayıda emniyet
görevlisi alınan bu önlemleri etkisiz getirecek pozisyonlara
sahipler." (106)
Matani köyünden Nugzar Nazgaidze adlı kişi, 19 Ocak 2002'de
bir röportajda şöyle diyor: "Uyuşturucu işi yerel polisin
elinde. Şayet birileri yakalanıyorsa Tiflis'te bir parlamenterin
telefonu ile derhal serbest bırakılıyor". (107)
Tabi bu arada iki bakanın görevden alınmasına neden olan vadideki
kriminal aktivitelerin sona erdirilmesi, aynı zamanda yeni politik
kadroların gelecekleri açısından önem kazandı. Daha önce iki
bakanı koltuğundan eden Pankisi'deki bataklığın kurutulması
İçişleri Bakanı Koba Narçemaşvili ve Ulusal Güvenlik Bakanı
Valeri Khaburdzanya için büyük bir kredi kaynağı olabilirdi.
"Narçemaşvili ve Khaburdzanya'nın selefleri, Pankisi bölgesinde
rüşvet yeme ve suçlularla gizli anlaşma yapma suçları nedeniyle
lekelenmişlerdi." (108)
Medya, polis ve güvenlik güçlerinin uyuşturucu işine karıştığını
iddia ediyordu.
Kaçırılan kişilerin serbest bırakılmasından Gürcü polisinin
para elde ettiği yönünde haberler yapıla geldi. BM Gürcistan
Derneği Müdürü Jaba Devdaryani, şöyle diyordu: "İki İspanyol
işadamı kaçırılarak bir yıl Pankisi Vadisi'nde tutuldu. Aralık
ayında serbest bırakıldıktan birkaç gün sonar iki güvenlik bakanı
kovuldu. İspanyol gazetesi El Pais 10 Aralık'ta 300 bin eurodan
fazla paranın onların serbest bırakılması için elden çıkarıldı
ancak Gürcü polis yetkilileri bu haberleri yalanladı."
(109)
Ancak Pankisi öne çıkmakla birlikte diğer bölgelerde de palazlanan
kriminal olayların üstesinden gelebilmek her iki bakan için
de zor olduğu biliniyordu. Tabi Amerikan askerleri bu iki bakan
rüştünü ispatlayamadığı için bölgeye gelecek değil. Rusya'nın
aşağı doğru sarkma niyeti ve Pankisi'ye ortak operasyon düzenleme
konusunda Tiflis'e yaptığı baskılar Gürcistan'ı Amerika'yı bölgeye
çağırmadan başka bir seçenek bırakmadı.
Aralık 2001'de açıklama yapan Çeçen temsilci Kizri Aldamov'a
göre Pankisi'de her şeyi normale döndürecek tek şey buranın
giriş-çıkışa kapatılması. "Şayet uyuşturucuyu satanlar
Çeçenler ise bunun alıcıları da Gürcüler'dir. Gürcistan Pankisi'yi
birkaç aylığına kapatıp hiç kimsenin giriş ve çıkışına izin
vermesin" diyordu. (110)
Bir çok gözlemciye göre "Çeçenler Pankisi'den Abhazya'ya
ancak Gürcü güvenlik birimleriyle gizli anlaşma yaparak gidebilirlerdi."
(111)
Gürcistan Devlet Başkanı Şevardnadze'nin Ulusal Güvenlik Danışmanı
Nugzar Sajaya, güvenlik tartışmalarının ayyuka çıktığı bir sırada
kendi hayatına son verdi. Şevardnadze'ye göre "Sajaya bir
moral terörünün kurbanıydı." (112)
Bu konuda olayları yakından takip eden Uluslararası Stratejik
Araştırmalar Merkezi (CSIS) Kafkaslar Projesi ve Gürcistan Forumu
Direktörü Zeyno Baran, şu tespiti yapıyordu:
"Moskova şimdi de Sovyetler Birliği'nden elinde kalan,
üzerinde söz sahibi olmak istediği son bölge olarak Kafkasya'yı
görüyor. Dolayısıyla askeri olmasa da politik, psikolojik ve
benzeri baskılar yapmaları şaşırtıcı olmayacaktır. Gürcistan
Devlet Başkanı Şevardnadze'nin Ulusal Güvenlik Danışmanı Nugzar
Sajaya'nın bu haftaki intiharının arkasında söz konusu baskıların
bulunduğu öne sürülmektedir" (113)
Rusya'nın alışkanlıkları ve Tiflis'in zor durumu
Rusya, Gürcistan'ı bağımsız devlet olarak görmeyi hazmedemezken,
Gürcistan da kendi başına devlet olma dirayetini gösteremeyecek
kadar zafiyetlerle kuşatılmış durumda. Hem Gürcistan'ın durumun
hem de Rusya'nın bu ülkeye bakışını göstermesi açısından önde
gelen Gürcü araştırmacı Aleksandre Rondeli'nin şu sözleri anlam
kazanıyor: "Biz nasıl bağımsız olunacağını öğrenmeliyiz.
Bu bizim temel hakkımız, bu bizim için kaçınılmaz. Fakat Rusya
bunu anlamıyor. Bazen onlar diyorlar ki 'Neden Sovyetler Birliği'nin
bir parçası olmayı kabul etmediniz." (114)
Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de bir toplantı düzenleyen Rusya
Dışişleri Bakanı Birinci Yardımcısı Viaçeslav Trubnikov'un sözleri
tarafların birbirlerine nasıl baktığını güzel bir şekilde anlatıyordu:
"Gürcistan ile Rusya arasındaki ilişkiler tuhaf. Rusya
ile Amerika arasındaki ilişkiler Gürcistan'la olan ilişkilerden
daha güven verici." (115)
Gürcistan kendi eksikliklerini Amerikan desteği ile telafi etmenin
çabası içinde. Bu ülkeye SSCB dağılıncaya kadar hükmetmiş olan
Rusya ise, Kafkasya'da kendisinden habersiz bir şeyler yapılamayacağı
anlayışıyla hareket ediyor.
Kremlin'in sahip olduğu ruh anlayışını göstermesi açısından
Trubnikov aynı toplantıda Gürcistan'ın Amerika'dan yardım kabul
etme niyetini Gürcü dostları yerine Amerikalı dostundan öğrendiğini
söylüyor ve ekliyordu: "Gürcistan ve Rusya Pankisi'deki
suçluları ve teröristleri yenmek için ortak çalışmalıdır çünkü
onlar arasında Rusya vatandaşları da var". (116)
Gürcü halkı ne düşünüyor?
The Georgian Opinion Research Business International (GORBI)'ın
(117) kamuoyu araştırma sonuçlarına göre,
Gürcüler'in yüzde 99.7 Pankisi'deki gelişmelerden haberdarlar.
Gürcüler'in yüzde 43.9'u kamu görevlilerinin Pankisi'de cereyan
eden suç ve uyuşturucu kaçakçılığı ile bağlantısının olduğuna
inanıyor. Halkın çoğunluğu olayların bu noktaya gelmesinden
Gürcistan'ı sorumlu tutuyor, yüzde 78.6'sına göre hükümet kurumları
rüşvet batağında. Pankisi'deki kriminal olaylara Rusların da
karıştığını düşünenlerin oranı ise yüzde 21.
Pankisi'de Afganistan'dan gelip de saklananların olduğuna inananların
oranı ise sadece yüzde 8,9.
Durumdan endişe duyanların oranı yüzde 84.2. Kayıtsız kalanlar
ise yüzde 1,5 gibi bir azınlıkta.
Çoğunluk bölgede asayiş ve düzenin sağlanmasından yana olmakla
birlikte Gürcü hükümetinin problemi çözme yönünde, siyasi irade
ve yeterli güce sahip olmadığına inanıyor. "Pankisi'nin
üstesinden Gürcistan kendi başına gelir" diyenler yüzde
11.1, "Amerika'nın bölgenin güvenliğinin sağlayacağını"
düşünenler yüzde 51.1, Rusya'nın bunu yapabileceğine inananlar
ise yüzde 27,7. Bunu batı Avrupa'dan bekleyenler ise yüzde 10.1'da
kalıyor. Pankisi geçidinde veya civarında uluslararası birliklerin
konuşlandırılmasını isteyenler çoğunlukta.
Halkın yüzde 57.5'i Amerika'nın askeri ekipman ve askeri eğitim
desteğine sıcak bakarken Pankisi'de direk operasyonda yer almasını
isteyenler yüzde 43.4. Rusya'nın askeri operasyon düzenlenmesine
karşı çıkanlar ise yüzde 75.1 gibi bir ezici çoğunluğu oluşturuyorlar.
Rusya'yı dahil edilmesine kesin olarak inananlar ise yüzde 10
civarında. (118)
Gürcüler'in çoğunluğu, Gürcistan'daki Amerikan faaliyetlerinin
Rus-Gürcü ilişkilerini daha da kötüleştireceğini düşünüyor.
Böyle düşünenlerin oranı yüzde 69.9.
Geçen yılki GORBI anketinde "Gürcistan, siyasi açıdan Rusya
ile yakınlaşsın" diyenlerin oranı yüzde 46, Batı Avrupa'yı
tercih edenlerin oranı yüzde 22, Amerika diyenler yüzde 13 idi.
1995 yılındaki anketlerin sonuçları ise şöyleydi: "Rusya"
diyenler yüzde 34, "Avrupa Birliği" diyenler yüzde
15, "Amerika" diyenler yüzde 14." (119)
X.
GÜRCİSTAN'IN GERÇEK AMACI VE YAPABİLECEKLERİ
Gürcistan da endişeli
Herkesin bir takım endişeleri var. Abhazya Gürcistan'ın kendi
topraklarına 1992'de olduğu gibi (120)
beklenmedik bir baskı düzenlemesinden endişeli. Güney
Osetya da aynı kaygıları paylaşıyor. Ancak Gürcistan'ın endişesi
ise daha çok kuzey komşusu Rusya kaynaklı. Tiflis, Amerikan
askerleri bölgeye gelmeden Rusya'nın vadide bir oldu bitti yapıp
operasyon düzenlenmesinden hep endişe edegeldi. Rusya, hala
askeri üsler bulundurduğu Gürcistan gibi eski SSCB ülkelerine
her an müdahale edebilecek askeri ve politik müdahale araçlarını
elinde tutuyor. Bu nedenle Tiflis, Rusya'nın geçmişte yaptıklarına
atıfta bulunup yapabilecekleri konusunda birtakım öngörülere
sahip.
Gürcü Savunma Bakanı David Tevzadze, "Rus askerlerinin
NATO tatbikatının yapıldığı bir sırada beklenmedik bir şekilde
Priştina Havaalanı'nda ortaya çıkışını" hatırlatması boşuna
değil. "Amerikalıların Gürcistan'da çalışmaya başlamasıyla
bir takım provakatif eylemlerin olabileceğini hesaba katıyoruz"
(121)
diyordu Tevzadze.
13 Mart'ta Rustavi 2 televizyonunda konuşan Gürcistan Savunma
Bakan Yardımcısı Gela Bezhuaşvili'nin "Rusya'nın Pankisi'de
askeri operasyon yapacağı haberleri abartılıdır" diyordu
ancak sözlerinin devamında "Rusya'nın böyle bir hareketi
açıkça Gürcistan'a saldırı olarak değerlendirilecektir"
(122)
ifadesinin kullanması Tevzadze ile aynı endişeleri taşıdığının
göstergesi sayılırdı.
Gürcistan'ın
niyeti
Bütün inkarlara rağmen Amerikan desteği, Gürcistan'ın Abhazya
ve Güney Osetya'ya karşı yelkenlerini çok çabucak şişirdi. 1990
sonrasında bağımsız kalma yönünde tercih kullanan bu cumhuriyetlere
daha saldırgan davranma eğilimine girildiğini göstermesi açısından
Gürcistan Devlet Güvenlik Bakanı Valeri Khaburdzanya'nın Pankisi'deki
"terör grupları" ile Abhazya arasında bağ kurma gayreti
anlamlıydı.
Khaburdzanya'nın bu tutumu anti-terör operasyonunun gelecekteki
adresini göstermesi açısından Gürcistan Devlet Başkanlığı makamının
"Abhazya ve Güney Osetya'da askeri çözüm arayışlarına taraftar
olmadığı" yönündeki politik açıklamalarından bir sapmaydı.
Ancak bakanlar düzeyinde ortaya çıkan bu sapma ve doğal olarak
devlet tutumundaki çelişkinin Şevardnadze'yi rahatsız ettiğini
gösteren bir işaret de yoktu. Gürcistan'ın resmi olmayan ama
sonraki hedef olarak adlandırılabilecek bir amacı dillendirenlerden
birisi de Şevardnadze'nin danışmanı Gela Çarkviani'ydi. Çarkviani,
Gürcü ulusal televizyonunda "Amerika'nın eğiteceği askeri
birlikler sadece Pankisi'nin üstesinden gelmek için eğitilmiyorlar"
(123)
derken, Tiflis'in Pankisi'yi aşan ihtiyaçlarla hareket ettiğini
ortaya koyuyordu.
Abhazyalı
mültecilerden tahrik
12 Mart'ta
Sözde Sürgünde Abhazya Parlamentosu Başkanı Tamaz Nadareişvili,
en az 45 El Kaide üyesinin bu günlerde Abhazya'da olduğunu ileri
sürdü. (124)
Nadareişvili'nin iddialarına bakılırsa "Abhazya terörizm,
ayrılıkçılık, uyuşturucu ve silah ticaretinin yuvası haline
gelmişti".
Nadareişvili, "Bugün Abhazya'da operasyon yapmak Pankisi'de
operasyondan yapmaktan daha gazla kaçınılmazdır" (125)
demesi apaçık bir kışkırtmaydı.
Tiflis'i Abhazya'ya karşı tahrik eden bu ekip Tiflis tarafından
onura edile geldi. Orman Kardeşler, Beyaz Lejyon gibi Gürcü
örgütlerde Amerikan varlığını Abhazya'ya saldırıda basamak olarak
kullanma niyeti çok belirgin. Çok sayıda silahlı eyleme karışan
bu örgütlerin temsilcileri Gürcistan'da sık sık basına demeç
verecek kadar özgür hareket edebiliyor. Abhazya, bu örgütlerin
Tiflis yönetiminden destek aldığını sürekli vurguluyor.
Bu örgütlerle ortak hareket eden Sözde Sürgünde Abhazya Hükümeti
hakkında Abhaz akademisyen Vlademir Kakalya, şu tespiti yapıyor:
"Gürcistan hükümeti, savaş öncesi Abhazya Parlamentosu'nun
Gürcü üyelerinden oluşan paralel bir 'Abhaz hükümetinin' yaklaşık
on yıldır Gürcistan'da faaliyet göstermesine fırsat veriyor.
Yani Gürcistan Abhazya'da olası bir rejim veya iktidar değişikliğinde
başa geçecek 'yasal bir kurumu' yedekte tutuyor." (126)
Gürcü makamları
ise, Abhazya'da savaşın patlak vereceği ihtimaline inanmadıklarını
vurguluyorlar. Gürcistan Parlamentosu Savunma ve Güvenlik Komitesi
Başkanı Georgi Baramidze, "Çatışmalar dondurulmuştur. Abhazya'nın
Rusya tarafından korunması önerisi Gürcistan'ın altını oyan
Rusya'nın emperyalist mantığının bir diğer belirtisidir"
(127)
diyor.
Abhazya:
Gürcistan Nisan yada Mayıs'ta saldıracak
Gürcü militan
gruplarından gelen bunca tahrike karşılık Abhazya'nın Moskova
Temsilcisi Igor Ahba da, Gürcistan'ın Pankisi'deki anti-terörist
operasyon kisvesi altında Abhazya'ya karşı savaşa hazırlandığını
öne sürdü. Ahba'nın iddiasına göre "Gürcistan hükümeti,
arkasına ABD desteğini alarak Nisan ayının sonunda ya da Mayıs
ayının başlangıcında, ABD askeri uzmanlarının eğitecekleri özel
kuvvetlerini Abhazya'ya karşı kullanacak." (128)
Gürcistan'ın gerçek niyetine ilişkin kuşkular sadece Sohum kaynaklı
değil elbette. Washington'da kurulu bulunan Carnegie Endowment
for International Peace'de bölge uzmanı olarak çalışan Anatol
Lieven'e göre, "Gürcüler Pankisi'de başarılı bir operasyon
gerçekleştirdikleri takdirde daha da ileri gidecekler."
(129)
"Gürcüler El Kaide'yi Abhazya'ya saldırmak için bahane
olarak kullanabilirler, bu da çok feci sonuçlar doğurur".
Lieven bunu ifade ederken de "Gürcüler'in kendilerini frenleyebileceği
konusunda çok az güvenim var" (130)
diyor.
Ekonomik
ambargo kozu
Bu arada
Pankisi tartışmaların Tiflis-Moskova ilişkilerinde belli bir
gergin çizgi oluştururken Abhazya'nın Gal bölgesinde Rus Barış
Gücü'ne yönelik saldırıların gerçekleşmesi üzerine Rusya, Gürcistan'a
ekonomik yaptırım uygulamayı gündeme getirdi. Duma Dış İlişkiler
Komitesi Başkanı Dmitri Rogozin, Rusya'yı Abhaz-Gürcü çatışmasının
içine çekecek gayretler sarfedildiğini belirterek Gürcistan'a
ekonomik yaptırım uygulanması çağrısında bulundu.
Rogozin, "Bizim Gürcistan'ın lider kadrosunu petrol, doğalgaz
ve diğer tüm imkanlarımızla niçin desteklediğimizin mantığı
konusunda hiçbir fikrim yok" diyordu. Rus haber ajansı
Itar-Tass'a bir açıklamada bulunan Rogozin, "Ekonomik baskıları
devreye sokmadığımız takdirde biz Kafkaslarda askeri yayılmacılıkla
karşı karşıya kalacağız. Bu Kuzey Kafkasya'yı da içine çekecektir"
şeklinde konuştu. Rogozin ayrıca terörle mücadele konusunun
ele alınacağı 27 Mart'ta St. Petersburg'ta yapılacak toplantıda
bu meselenin tartışmaya açılacağını da sözlerine ekledi. (131)
Duma'dan Putin'e baskın
22 Mart'ta toplanan Rusya Parlamentosu'nun alt kanadı Duma,
Pankisi Vadisi'nde düzenlenecek operasyonda Amerika'nın yanısıra
Rusya'nın da yer alması için Vladimir Putin'in Eduard Şevardnadze'yi
ikna etmesini kararlaştırdı. Kararda "Vladimir Putin, Pankisi
vadesinde Amerikan askeri uzmanların yönetimi altında geçecek
temizlik operasyonda Rus askerlerinin de yer alması için Şevardnadze'yi
ikna etmeli" denildi. Rus Duması, Abhazya ve Güney Osetya
etrafında gerginliğin artmasına dikkat çekerek, olayları yerinde
incelemek üzere her iki cumhuriyetin yanısıra Tiflis'e de bir
milletvekili heyeti gönderilmesini karara bağladı. (132)
Ayrıca Duma, savaşın eşiğinde olan ve Gürcistan'ın kendi toprak
bütünlüğü içinde gördüğü Abhazya ve Güney Osetya'ya ekonomik
ve insani yardım gönderilmesini tavsiye ediyordu. (133)
Gürcistan lideri Şevardnadze ise, Rusya'nın Sovyetler Birliği
döneminden kalma alışkanlıklarına atıfta
bulunarak, "Rusya'da şu düşünce hala canlı: Eski SSCB cumhuriyetleri
bazı nedenlerden dolayı Rusya'nın çıkarlarına hizmet etmeli,
bazen de kendi çıkarlarından feragat etmelidir. Bu Rusya'nın
emperyalist mirasıdır" (134)
diyordu.
 |
|
84-
Abhazya: Gürcistan savaşa hazırlanıyor, Ajans Kafkas, 05.03.2002
85- Abhazya: Gürcistan savaşa hazırlanıyor, Ajans Kafkas, 05.03.2002
86- Şevardnadze: Abhazya ve G.Osetya'da barıştan yanayız, Ajans
Kafkas, 05.03.2002
87- South Ossetia Campaigns For Associate Membership Of Russian
Federation, RFE/RL Newsline Vol. 6, No. 43, Part I, 6 March 2002
88- Abhazya'dan Tiflis'e derin kuşku, Ajans Kafkas, 08.03.2002
89- Abhazya'dan El Kaide açıklaması, Ajans Kafkas, 11.03.2002
90- Zeynel A. Besleney, Abhazya'ya girenlerin milliyeti yoktu,
Ajans Kafkas, 11/03/2002 Londra
91- Abhazya'dan El Kaide açıklaması, Ajans Kafkas, 11.03.2002
92- Abhazya'dan El Kaide açıklaması, Ajans Kafkas, 11.03.2002
93- Kremlin, Abhazya önerisinin arkasında değil, Ajans Kafkas,
04.03.2002
94- Rusya'dan Gürcistan'a gözdağı, Ajans Kafkas, 07.03.2002
95- Rusya'dan Gürcistan'a gözdağı, Ajans Kafkas, 07.03.2002
96- Georgia Condemns Russian Duma Statement, Civil Georgia, 08.03.2002
97- US Trained Georgian Troops will not Be Used in Abkhazia, South
Ossetia, Civil Georgia, 08.03.2002
98- Georgia Says Al Qaeda in Its Rebel Abkhazia Zone, Reuters,
07.03.2002, http://www.reuters.com/news_article.jhtml?type=worldnews&StoryID=675510
99-
Shevardnadze Says US-Georgian Joint Military Operation in Pankisi
Possible, Civil Georgia, 08.03.2002
100- Rogozin endişeli: Özel birlikler Osetya ve Abhazya'da kullanılacak,
Ajans Kafkas, 09.03.2002
101- Rogozin endişeli: Özel birlikler Osetya ve Abhazya'da kullanılacak,
Ajans Kafkas, 09.03.2002
102- Jeffrey Silverman, Pankisi Gorge kidnappings hint at chaos
in Georgian government (1/29/02), February 5, 2002, Eurasia Insight
103- Julian Borger, Pentagon outlines plans to take war on terror
to Georgia, The Guardian, February 28, 2002, http://www.guardian.co.uk/international/story/0,3604,659119,00.html
104- Svante E. Cornell, ABD ve Rusya Gürcistan'da karşı karşıya,
Zaman Gazetesi, 05.03.2002
105- Pankisi Gorge kidnappings hint at chaos in Georgian government,
Jeffrey Silverman, February 5, 2002, Eurasia Insight
106- Pankisi Gorge kidnappings hint at chaos in Georgian government,
Jeffrey Silverman, February 5, 2002, Eurasia Insight
107- Pankisi Gorge kidnappings hint at chaos in Georgian government,
Jeffrey Silverman, February 5, 2002, Eurasia Insight
108- "Georgia's Pankisi dilemma", Jaba Devdariani, Institute
for War & Peace Reporting No. 113, 25-Jan-02
109-
"Georgia's Pankisi dilemma", Jaba Devdariani, Institute
for War & Peace Reporting No. 113, 25-Jan-02
110- Pankisi Gorge kidnappings hint at chaos in Georgian government,
Jeffrey Silverman, February 5, 2002, Eurasia Insight
111- "Georgia's Pankisi dilemma", Jaba Devdariani, Institute
for War & Peace Reporting No. 113, 25-Jan-02
112- http://news.bbc.co.uk/hi/english/world/europe/newsid_1840000/1840334.stm
113- "ABD, Gürcistan'da geri adım atmaz", Zaman, 02.03.2002,
http://www.zaman.com.tr/2002/03/02/dis/h1.htm
114- Colin McMahon , U.S.-Georgia alliance more than it seems,
Chicago Tribune, 03.03.2002, http://www.chicagotribune.com/news/printedition/chi-0203030414mar03.story?coll=chi%2Dprintnews%2Dhed
115-
Russia Trusts the USA more then Georgia, Civil Georgia, 09.03.2002
116- Russia Trusts the USA more then Georgia, Civil Georgia, 09.03.2002
117- GORBI, 1992'de kurulan ve Kafkasya'da kamuoyu araştırmaları
yapan bir şirket. Ariel Cohen, Criminal Activity, Not Terrorism,
Main Source Of Pankisi Instability - Opinion Poll, EurasiaNet,
04.03.2002, http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav030402a.shtml
118- 28 Şubat'ta Tiflis'te yapılan bu kamuoyu araştırmasına gelişigüzel
seçilen 500 kişi katıldı.
Ariel Cohen, Criminal Activity, Not Terrorism, Main Source Of
Pankisi Instability - Opinion Poll, EurasiaNet, 04.03.2002, http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav030402a.shtml
119- - Majority of Georgians believe the potential activity of
the US in Georgia will worsen the Russian-Georgian relations,
Prime-News, 01.03.2002
- Gürcüler'in favorisi Amerika değil, 02.03.2002, Ajans Kafkas
120-
Gürcistan, Abhazya ile birlikte SSCB içindeki pozisyonunu belirleyen
1978 Anayasası'nı iptal ederek 1921 anayasasına dönünce Abhazya
Parlamentosu da, 1992'de Tiflis ile ilişkilerin hangi esaslar
üzerine olacağını tespit etmek için arayışa girdi. Abhazya, Tiflis'le
federatif bir çözüm önerisini parlamentosunda tartışmaya açacağı
günün sabahında yani 14 Ağustos 1992'de beklenmedik bir şekilde
Gürcistan'ın işgaline uğradı. Sergey Şamba bu konuda bir taslak
hazırlamıştı. Bu taslak da Abhazya Yüksek Sovyet'inin gündemine
alınmıştı.
Bakınız: Fehim Taştekin, "Bir Abhazya Fotoğrafı: Savaş Yok;
Barış da Yok; Gerilim Had Safhada ", Kafkas Vakfı Abhazya
Raporu, Ekim 2001
121- Gürcistan'ın provokasyon endişesi, Ajans Kafkas, 12.03.2002
122- Georgian Official Excludes Russia's Involvement in Pankisi
Operation, Civil Georgia, 13.03.2002
123- Jaba Devdariani, Us And Georgian Officials Move To Next Phase
Of Military Deployment, 04.03.2002, http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav030402.shtml
124-
"Abkhazia greater threat than Pankisi", The Associated
Press, 13.03.2002
125- "Abkhazia greater threat than Pankisi", The Associated
Press, 13.03.2002
126- Zeynel A. Besleney, Tiflis'in yedeğindeki "Abhaz hükümeti",
Ajans Kafkas, 15.03.2002, Londra
127- Emboldened Georgia may go beyond Pankisi Gorge, Reuters,
12.03.2002
128- Zaza Tsurtsumia, "Gürcistan savaşa hazırlanıyor",
İHA, 12.03.2002
129- Emboldened Georgia may go beyond Pankisi Gorge, Reuters,
12.03.2002
130- Emboldened Georgia may go beyond Pankisi Gorge, Reuters,
12.03.2002
131-
Russian MP Calls for Economic Pressure on Georgia, Civil Georgia,
21.03.2002
132- Jim Heintz , Russia May Intervene in Georgia, Associated
Press, 22.03.2002, http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A3800-2002Mar22.html
Duma, Rusya'yı Panki'ye itiyor, Ajans Kafkas, 23.03.2002
133- Jim Heintz , Russia May Intervene in Georgia, Associated
Press, 22.03.2002, http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A3800-2002Mar22.html
134- Jim Heintz , Russia May Intervene in Georgia, Associated
Press, 22.03.2002, http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A3800-2002Mar22.html
|
|
