|
|
 |
|
 |
XI.
ABHAZYA'NIN DURUMU
Gürcü
Parlamentosu'ndan ağır suçlama
Pankisi sorunu bir aşamadan sonra direk olarak Abhazya'ya yönelik
tehditleri de beraberinde getirdi. Ekim 2001'de bir grup silahlı
Pankisi'den geçerek Abhazya'nın Kodor bölgesinden içeri girip
Rus Barış Gücü Askerleri'nin de dahil olduğu çatışmalara neden
olmuşlardı.
Rüşvete karşı başlattığı kampanyada başarılı olamayan Şevardnadze'nin
parlamentonun de facto bağımsız olan Abhazya ve Güney Osetya
konusundaki baskılarına karşı da çok fazla elinden bir şey gelmiyor.
Gürcü parlamenterler Şevardnadze'nin Rus ordusunu Abhazya'dan
uzaklaştıracak güce sahip olmadığını gösterircesine 13 Ekim'de
aldıkları parlamento kararını Mart 2002'de de yinelediler.
Gürcistan Parlamentosu 20 Mart tarihli Abhazya ile ilgili özel
oturumunda aldığı kararla 1992'de işgale uğrayan tarafın Abhazya
olmasına karşılık "Abhazya'da Gürcüler'in jenoside uğramasını"
(135) kınıyordu. Karara göre, parlamento 3 ay içinde Abhazya'nın
statüsünü ele almalıydı. Abhazya'ya biçilen konum ise Gürcistan
içinde bir yerdi.
Abhaz-Gürcü savaşına Rusya ve Amerika da dahil olur
Abhazya
Başbakanı Anri Cergeniya, 21 Mart'ta basına verdiği demecinde
"muhtemel bir Gürcü-Abhaz çatışmasının 1992'ye kıyasla
daha geniş bir alana yayılma tehlikesine" işaret ediyordu.
Rusya'nın bölgedeki çıkarlarına ve Gürcistan'a asker gönderen
Amerika'nın Kafkasya'ya olan artan ilgisine dikkat çeken Cergeniya,
"yeni bir Abhaz-Gürcü savaşının Bu ülkeleri de içine çekeceğini"
söylüyordu. Ayrıca Cergeniya, Kuzey Kafkas halklarının kardeşlerini
böylesi bir sıkıntılı dönemde yalnız bırakmayacaklarına dair
söz verdiklerini hatırlatmaktaydı. (136)
Abhazya, 1992-1993 savaşında Gürcistan'a karşı Kuzey Kafkas
halklarından büyük bir destek görmüştü.
Gürcistan
Savunma Bakanı David Tevzadze ise şöyle diyordu: "Gürcü
hükümeti açısından barış görüşmesi yapmak Abhazya'da askeri
operasyondan daha ucuzdur. Bu nedenle barış süreci başlamalıdır."
(137) Ancak Abhazya'yı kuşkulandıran gelişmeler yaşanıyordu.
24 Mart'ta İzvestiya'ya konuşan Abhazya Güvenlik Konseyi Sekreteri
Astamur Tarba'nın öngörüsüne göre Gürcistan'ın Nisan ayının
ilk haftası Abhazya'ya askeri hareket başlatabilir. Tarba "Amerika'nın
eğittiği Gürcü birlikleri askeri operasyonda yer alacaklar"
diyordu. (138)
Savaş endişesinin kaynakları
Abhazya Devlet Başkanı Yardımcısı Astamur Taniya, 25 Mart'ta
Prime-News'e yaptığı bir açıklama ile Gürcistan yönetiminin
Abhazya'ya yönelik savaş kararı aldığını ileri sürüyordu. Taniya,
kendilerini böyle düşünmek durumunda bırakan gerekçeleri şöyle
sıralıyordu:
-Amerikan askerlerinin Gürcü birliklerini eğitmesi,
-El Kaide üyelerinin Abhazya'da bulunduğuna ilişkin propagandalar,
-Kodor'un silahsızlandırılmaması ve Gürcü parlamentosunun bölgedeki
Rus Barış Gücü'nün çıkartılması için aldığı karar. (139)
Astamur Taniya'ya göre, Sohum'da Nisan ya da Mayıs ayında çatışmaların
başlaması yönünde bir beklenti vardı. Gürcistan bu sefer de
geçen ekim ayında olduğu gibi Ruslan Gelayev'i bu amacı için
kullanacaktı. (140)
Abhazya gereken önlemleri aldığını deklare ediyordu.Taniya Abhaz
cephesindeki manzarayı şöyle özetliyordu: "Nüfus arasında
panik yoktu, çünkü Abhazya kamuoyu gelecek savaştan haberdardı.
Yönetim bunu saklamıyordu."
(141)
Abhazya,
Gelayev'in olası savaş senaryolarında Gelayev'e rol biçerken
Rusya bu arada Tiflis'ten sözkonusu Çeçen komutanı istedi. (142)
Rusya bu konudaki talebini Dışişleri Bakanlığı aracılığı ile
resmen Moskova'daki Gürcistan Büyükelçiliği'ne bildirdi. (143)
Gürcistan makamları, Rusya'nın Çeçen komutan Gelayev'in teslim
edilmesi isteğine bu sefer olumsuz cevap vermedi ancak karşılığında
Şevardnadze'ye suikast düzenlemekle suçlanan Gürcistan eski
Güvenlik Hizmeti Başkanı İgor Georgadze'yi istediler. (144)
Abhazya'daki
patlamalar
26 ve 27
Mart'ta Abhazya'da patlamalar meydana gelince senaryo yürürlüğe
girdi diye yorumlar yapılırken Sohum hemen Tiflis'i Tiflis de
Kremlin'i suçladı. Abhazya'da Oçamçıra-Sohum-Psou hattında sefer
yapan trendeki patlamada bir kişi öldü 15 kişi yaralanmıştı.
(145)
Abhazya yönetimi, Abhazya'nın Oçamçıra ilçesinde meydana gelen
patlamalardan Tiflis'i sorumlu tutarak Gürcistan ile siyasi
çözüme yönelik görüşmeleri sürdürmeyeceğini açıkladı. Gürcistan,
27 Mart'ta Abhazya'da gerçekleştirilen patlamaların sorumluluğunu
kesinlikle reddederek Abhazya'ya 29 Mart'ta barış görüşmeleri
sürecinin yinelenmesi çağrısında bulundu. (146)
Gürcistan Abhazya'nın patlamalarla ilgili iddialarını kabul
etmedi.
27 Mart'ta Tiflis'te basın toplantısı düzenleyen Gürcistan Savunma
Bakanı David Tevzadze, patlamaların Rus Barış Gücü'nü Kodor'a
girmeye kışkırtan provokasyon olduğunu ileri sürdü. (147) Gürcü
bakana göre, "Rus Barış Gücü'nün kontrol noktalarından
birine saldırı düzenlenecekti. Rus askerleri de anlaşmalı oldukları
saldırgan gruba karşı sıcak takip yapma gerekçesiyle Gürcistan
sınırına geçeceklerdi." Bu senaryonun Rus Barış Güçleri'ni
Kodor'a sokmayı amaçladığını savunan Tevzadze, basın toplantısını
halkı bu provokasyondan haberdar etmek için yaptığını söylüyordu.
(148)
Gürcistan Dışişleri Bakanı İrakli Menağarişvili 28 Mart'ta yaptığı
açıklamada, Abhazya'daki patlamaların Gürcistan'ı yeni bir savaşa
sürüklemek isteyen güçlerin tertiplediği provokasyon olduğunu
ifade etti. (149)
Bombalı eylemi "terör saldırısı" olarak değerlendiren
Şevardnadze ise, "Bu terör olayları Gürcistan'a karşı yürürlüğe
konan provokasyon zincirinin parçasıdır...Söz konusu terör saldırılarının
Gürcistan yönetimi ve Gürcü gerilla grupları tarafından işlenmediğinden
eminim'' diyordu. (150)
Hatta bir iddiaya göre Rusya, Abhazya'da Gürcüler'e karşı savaşacak
asker toplamaya başlamıştı. (151)
Abhaz-Gürcü anlaşması
Abhazya ve Gürcistan arasındaki karşılıklı güven bunalımı ve
savaş psikolojisine rağmen taraflar Kodor meselesini görüşmek
için 2 Nisan'da Tiflis'te buluşarak Kodor'daki Gürcü askerlerin
çekilmesini öngören bir anlaşma imzaladı. Bu güven bunalımını
tamamen ortadan kaldırmadı ancak taraflar arasında diyalogun
belli bir anlayış çerçevesinde sürüyor olması önemliydi.
Taraflar arasında gerginliği düşüren başka bir etken de Rusya
Devlet Başkanı'nın Abhaz-Gürcü sorununa ilişkin görüşmeleri
yürütmesi için kendine Devlet Sekreteri ve Dışişleri Bakanı
Birinci Yardımcısı Valeri Loşçinin'i özel temsilci olarak atamasıydı.
(152)
2 Nisan protokolünün altyapısını oluşturan 29 Mart tarihli ilk
toplantının ardından açıklama yapan Savunma Bakanı İlk Yardımcısı
Givi Agırba, Gürcü tarafının "barış taraftarı" olduğu
açıklamasını endişeyle karşıladıklarını söylemişti.
Agırba, Gürcü yönetiminin verdiği sözlerin 'kağıt üzerinde"
kaldığını belirterek, "Geçen sene ekim ayındaki olaylardan
önce biz her şeyi barışçı yollardan çözmeyi öngören bir belge
imzalamıştık. Sonuçta, uluslararası teröristleri gönderdiler"
demekteydi. (153)
2 Nisan'da Gürcistan'ın başkenti Tiflis'te biraraya gelen Abhaz
ve Gürcü tarafı Kodor'un askerlerden arındırılması konusunda
anlaşma sağlandı. Taraflar arasında imzalanan protokole göre
Gürcistan Savunma Bakanlığı 10 Nisan'a kadar Kodor'un üst kısımlarındaki
askeri birliklerini çekecekti. Abhaz tarafı da Kodor'un aşağı
kısımları ve Tkvarçeli'deki askeri varlığına son verecekti.
(154)
BM Genel Sekreteri'nin Gürcistan özel temsilcisi Dieter Boden,
1994 Moskova Anlaşması'na aykırı olarak geçen yıl ekim ayında
Kodor'a giren Gürcü birliklerin çekilmeye başladığını söyledi.
(155)
Protokole Abhaz tarafı olarak imza koyan Abhazya Savunma Bakanı
Birinci Yardımcısı Givi Agırba, anlaşmanın uygulanması halinde
Kodor'daki gerginliğin sona ereceğini belirterek, "Protokol
iki tarafın da uzlaşmasının ürünüdür. Orada belirtilen hususların
yerine getirilmesi Kodor'da istikrar sağlanmasına destek olacaktır"
diyordu. Gürcü tarafına ilişkin güvensizliğini gizlemeyen ve
"Bu belge Kodor'da istikrar için imzalanan ilk belge değil.
17 Ocak ve 11 Şubat'a imzalanan belgelerindeki şartlar sadece
kağıt üzerinde kaldı" diyen Agırba, Gürcü tarafının Kodor'daki
askerleri çıkartma sorumluluğunu artık yerine getirmesi gerektiğini
belirterek "Biz ne
kadar askeri güç yığdırırsak o kadar gerginlik olur" şeklinde
konuşuyordu. (156) Gürcistan Olağanüstü Haller Bakanı Malhaz
Kakabadze ise, protokolü Tiflis'in iyi niyetini gösteren bir
adım olarak değerlendiriyor ve ekliyordu: "Böylece Tiflis
ihtilafı barışçı yollarla çözme niyetini ispatlamış oldu"
(157)
Acaba Gürcistan, Abhazya ve Güney Osetya'ya anlaşma elini uzatıp
kabul edilemez taleplerin ardından çıkan krizi işgale bahane
yapacak mı? Bu kuşku her zaman saklı kaldı.
Abhazya ile varılan anlaşmanın hemen ardından Güney Osetya'ya
da sıcak mesajlar verildi. Gürcü-Oset Sorununa İlişkin Karma
Komisyon'un Gürcistan adına eş başkanı İrakliy Maçavariani,
görüşmenin Tiflis'te gerçekleşeceğini söyledi. (158)
Üs tartışması
Rusya Savunma Bakanı Sergey İvanov, 28 Mart'ta Abhazya'da kritik
hal alan durum nedeniyle Rusya'nın Gürcistan'daki askeri üslerini
boşaltması sürecini etkileyebileceğini (159) söyleyerek, Tiflis'e
klasörde bekletilen başka bir krizi hatırlattı.
28 Mart'ta İvanov'un Amerikan askerlerinin gelmesiyle birlikte
Abhazya'ya ilişkin artan kaygılar nedeniyle Acarya Otonom Bölgesi'nin
başkenti Batum ve güneydeki Ahalkalaki üslerinin boşaltılması
sürecinin aksayacağına ilişkin sözleri üzerine Gürcistan Dışişleri
Bakanı İrakli Menagarişvili, "Gürcistan tarafı, Rusya Dışişleri
Bakanı'ndan bu açıklama ile ilgili resmi bir izahat istemektedir''
şeklinde karşılık verdi. (160)
Gürcistan Dışişleri Bakanı İrakli Menagarişvili ise İvanov'un,
açıklaması hakkında, ''Gürcistan tarafı, Rusya Dışişleri Bakanı'ndan
bu açıklama ile ilgili resmi bir izahat istemektedir'' diyordu.
Gürcistan Dışişleri Bakanı, ABD askeri uzmanların Gürcistan'a
geliş ihtimalinin bile Rusya'da aşırı sinirlenmeye sebep olduğunu
belirterek şunları söylüyordu: "AGİT zirvesi kararları
gereği Rus askeri üslerinin Gürcistan'dan çıkartılması gerekiyor."
(161)
Gürcistan Dışişleri Bakanı, ABD askeri uzmanların Gürcistan'a
geliş ihtimalinin bile Rusya'da aşırı sinirlenmeye neden olduğunu
belirtiyor ve ekliyordu: ''1999 yılında İstanbul'da düzenlenen
AGİT zirvesi kararları gereği Rus askeri üslerinin Gürcistan'dan
çıkartılması gerekiyor''.
Gürcistan'daki
üs tartışmasının en hararetli ve tahrik edici tarafında Abhazya'dan
1992-1993 savaşında göç eden Gürcüler duruyor. Abhazyalı Gürcüler'in
Rus Barış Gücü'ne karşı ortaya koyduğu tepkiler de Tiflis'in
uluslararası topluma göstermeye çalıştığı bir enstrüman halini
almış durumda. Ayrıca Tiflis, Gürcü mültecileri otellere mahkum
edip onların sorunlarını çözmeyerek, ortaya çıkan trajediyi
hem Abhazya'ya hem de Rusya'ya karşı kullanmakla itham ediliyor.
Pankisi ile ilgili bir gelişme konuşulurken, Gürcistan'ın başka
bir bölgesinde başka bir soruna bulaşmamak imkansız gibi bir
şey. Rusya'nın üsler konusundaki isteksizliğinin işareti sayılan
Rus Dışişleri kaynaklı son çıkışlara Tiflis'in yanısıra Gürcü
göçmenler de tepki koydu.
Orman Kardeşler
Örgütü'nün de desteği ile sık sık İngur nehri boyunca eylemler
yapan Abhazyalı Gürcü göçmenler, 28 Mart'ta Rus Barış Gücü'nün
bölgeden çıkmasını isteyen protestolarına bir yenisini eklemiş
oldular. Ayrıca göçmenler, Rus Barış Gücü'nün Anaklia köyüne
baskın düzenlediğini iddia ediyordu. (162)
XII.
ÇEÇENLER'İN TEPKİLERİ
Çeçenler
Pankisi'de paniklemedi
Medyada Pankisi Vadisi'nin Çeçenler'e lojistik destek sağladığı,
buradaki bazı Çeçenlerle El-Kaide'nin bağlantı olduğu iddialarından
geçilmezken hatta Pankisi'ye olası bir operasyonun Çeçenler'i
hedef alacağı yönünde bir ön kabul varken Çeçenistan yönetiminin
ve de bölgedeki Çeçen mültecilerin yaklaşımı beklenenin ötesinde
şekilleniyordu.
Çeçenler 11 Eylül'den sonra Amerika'nın uluslararası terörizmle
mücadele kapsamında fazlasıyla Rusya'ya toleranslı davranmasından
şikayetçi. Amerika'nın bölgeye gelirken Rusya'dan habersiz bir
şeyler yapmıyor gibi davranması elbette Çeçenler açısından kuşku
uyandıran bir durum. Ancak genel anlamda Çeçenler, Amerika'nın
bölgedeki varlığının kendi lehlerine olacağına inanıyorlar.
Çeçenistan Devlet Başkanı Aslan Mashadov adına bir açıklama
yapan Başbakan Yardımcısı Ahmed Zakayev'in uluslararası terörizme
karşı ittifakın Gürcistan'ın Pankisi geçidinde operasyon yapmasına
sıcak baktıklarını kaydetmesiyle ilk resmi bakış ortaya çıkmış
oldu. (163)
Prime-News'e "Esas itibariyle Çeçen tarafı uluslararası
terörizme karşı mücadele konusuyla yakından ilgileniyor. Bu
nedenle Gürcistan'da gelişen olaylar Çeçenistan'da memnuniyetle
karşılanmıştır" diyen Zakayev, hatta kendinden çok emin
bir şekilde, "eğer Pankisi'de Çeçen savaşçının varlığı
tespit edilirse buna karşı Çeçen tarafı olarak Gürcistan ve
uluslararası ittifakla işbirliği yapmaya hazır olduklarını"
(164) bildiriyordu.
Çeçenler'in Al-Kaide ile ilişkilerinin olduğuna ilişkin iddialar
için 'tamamen asılsız" diyen Zakayev'e göre, Çeçenler 11
Eylül'e kadar Al-Kaide diye bir örgütün varlığını bile bilmiyorlardı.
(165)
Pankisi'deki durumun Amerika olmasa bile yeterince gergin olduğunu
söyleyen Çeçenistan Dışişleri Bakanı İlyas Ahmadov'un yaklaşımı
ise şöyleydi: "Bir kere Amerika Rusya'nın terörist üsleri
var diye iddia ettiği olayların gerçeğini görmüş olacak. Oradaki
insanların El Kaide ile bağlantısının olmadığını görecek. Maalesef
şu ana kadar Amerika'nın yaklaşımı Rus gizli servisinin sağladığı
bilgiler üzerine kuruluydu. Amerika'nın orada varlığı Pankisi'nin
Rusya tarafından bombalanmasını engelleyecek." (166)
Mültecilerin tepkileri
Mashadov'un Tiflis'teki temsilcisi Khizri Almadov, "hem
mültecilerin hem de vadinin yerlisi Kistler'in Gürcü yetkililerden
vadide düzenin sağlanmasını istediklerini ve polis operasyonlarının
desteklediklerini" ısrarla vurguluyor ve "Vadinin
tüm nüfusu bölgeyi tüm suçlulardan temizlemek için hazırdır"
diyerek ayrıca açık çek veriyordu. (167)
Dolayısıyla Çeçenlerin vadide ister Amerika'nın direk içinde
olduğu, isterse Gürcü emniyet ve askeri güçlerinin yabancı bir
güç olmaksızın yapacağı hür türlü temizlik operasyonundan endişe
duymadıkları anlaşılmaktaydı.
Ahmet Zakayev'in öngörüsü ise, Amerikan askerlerinin Gürcistan'a
gitmesiyle Çeçen savaşçıların Pankisi'de sığındığına ilişkin
Rus yalanlarının ortaya çıkacağı yönündeydi. Zakayev'e göre
"Pankisi'deki Çeçen mülteciler bu haberi son derece memnuniyetle
karşıladılar. Ki Amerika, İngiliz ve uluslararası kamuoyu Pankisi
Vadisi'nin Çeçen gerillalar tarafından üs haline getirildiği
iddiasına ilk ve son kez son verecek." (168)
Vadide her sakallıyı Vahhabi olarak görme eğilimi çok yüksek.
Buna vadide yaşayan Çeçenler'in tepkisi oldukça sert. AP muhabiri
Jim Heintz'in binlerce Çeçen mülteciden biri olan Magomed Azayev'ten
aldığı tepki şöyle: "Onlar gördükleri her sakallıyı savaşçı
sanıyorlar. Halbuki Müslümanlar genelde sakallıdır." (169)
Azayev, El Kaide ile bağlantılı insanların vadiye sığındığı
ve suçluların burada barındığı iddiasını yalanlayarak, "Biz
neredeyse üç yıldır buradayız. Şayet suçlular burada olsaydı
burada kalamazdık" (170) diyor.
AP'ye konuşan Temur Jabanişvili adlı kişi ise endişelerini "Gerçekten
korkuyoruz. Hiç kimse ne olacağını bilmiyor" (171) şeklinde
dile getiriyor.
Otobüsünün durdurularak eşyalarının soyulduğunu söyleyenler
de var, El-Kaide üyelerinin oralarda yaşadığını ispat etmeye
gerek duymayanlar da. Ancak Çeçen mülteciler bu konuda rahat
görünmeye gayret ediyorlar. Sözgelimi Sultanbek Dzhabrailov
"Bırakın (Amerikalılar) gelsinler. Onlar istediklerini
yapabilirler, ancak bize dokunamazlar, biz mülteciyiz "(172)
diyor.
Iza Imadishvili, "Şayet Amerikalılar gelirse bir savaş
olmayacak. Şayet Ruslar gelirse savaş garanti" (173) diyor.
Even Aldamov da, Amerikan askerlerin bölgeye gelmesinin Çeçen
mültecilerin yararına olacağına inananlardan. "Hava sahası
kontrol dışı. Bütün Çeçen mülteciler Rus bombardımanından korkuyor"
(174) diyor.
Vadide 10 Mart'ta Gürcü modacı Maka Asatyani'nin düzenlediği
moda gösterisi orada yaşayanların tepkilerini ölçmek açısından
da iyi bir vesileydi.
Associated Press'ten Jim Heintz'e göre modayı seyretmeye gelenlerin
çok istekli oldukları söylenemezdi. Moda gösterisi vadi sakinlerinden
Sardo Valişvili ümitsizliğini gidermemişti. "Birkaç yıl
öncesine kadar biz bir aile gibiydik, birlikte soframızı paylaşıyorduk,
Şimdi bilmiyoruz sabaha çıkıp çıkamayacağımızı" (175)diyordu
Valişvili. Şov başlamadan hayal kırıklığı ile bölgeden uzaklaşan
vadi sakini Bilanişvili ise "Bu sadece hükümetin bir tiyatrosu"
(176)diyordu.
Çeçen
mültecilerin durumu
Vadide esen
fırtınaların en fazla vurduğu kesim yine Çeçen mülteciler oldu.
Oraya düzenlenecek operasyonda mültecilerin durumunun ne denli
kaygı verici bir durum olduğuna işaret eden yetkili bulmak bile
zordu. Operasyon söylentileri nedeniyle yardım organizasyonları
da suyun çekilmesi gibi azalıyordu. Zaten birçok uluslar arası
insani yardım kuruluşu adam kaçırma olaylarının sıklaşması nedeniyle
bölgeden uzak durmayı tercih ediyordu. Uluslararası Kızılhaç
bu örgütlerden birisi.
"Çeçen mültecilerin en büyük sorunu yiyecek ihtiyaçlarını
karşılanamamasıydı. Mülteciler BM'nin Ahmeta bölgesindeki çalışmalarından
memnun değillerdi. Mülteciler 6 aydan beri çay, şeker ve tuz
gibi ihtiyaçlarını karşılayamıyorlardı." (177)
Vadide yaşanan olumsuz gelişmeler nedeniyle BM Mülteciler Yüksek
Komiserliği, insani yardım dağıtımını askıya aldı. (178)
XIII.
PANKİSİ'DE TERSİNE RÜZGARLAR-OPERASYONDAN ÇARK SİNYALLERİ
Şubat'ın
sonunda Pankisi ile ilgili kaygı verici gelişmelerin ön habercisi
olarak sert rüzgarlar eserken Mart ayının ilk haftasından itibaren
tansiyonu düşürücü hatta Pankisi'de operasyona gerek kalmadı
sonucunu veren bir politika takip edilmeye başlandı.
Mesela Gürcistan Savunma Bakan Yardımcısı Gela Bezhuaşvili'nin
"Amerika'nın Pankisi'de operasyon düzenlenmesi yönünde
karar almasının ardından Pankisi'de barınan Çeçen savaşçıların
küçük gruplar halinde bölgeyi terketmeye başladığını" (179)
söylemesinin ardında "vadide operasyona gerek kalmadı"
mesajı var mıydı?
Gela Bezhuaşvili'ye göre, havaların ısınmasına bağlı olarak
dağ koşullarının iyileşmesi nedeniyle önümüzdeki günlerde daha
fazla Çeçen savaşçı Pankisi'den ayrılacaktı. Bezhuaşvili'nin
dillendirdiği öngörü "Herhangi bir müdahale olmaksızın
bunların yüzde 90'ı vadiyi terkedecek" (180) şeklindeydi.
Modanın erittiği yada eritemediği buzlar
Pankisi'de "terör değil hayat var" diyebilmenin bir
başka örneğini Gürcü modacılar sergiledi. 10 Mart'ta, buz gibi
bir Pazar gecesi, Gürcü modacı Maka Asatyani, düzenlediği defileyle
modayı Pankisi'ye taşıdı. (181) Hedef ürünleri tanıtmak değildi
elbet. Başkent Tiflis'ten 300 kişinin katıldığı defileye yerliler
de ilgi gösterdi. Öldürücü soğuğa rağmen defileye ilgi büyüktü.
Bu bir hükümet programı değildi. Modacı Asatyani böyle bir teklifte
bulunduğu zaman Gürcü yetkililer hemen bu teklife sahiplendi.
"Katılımcıların önemli bir kısmı ellerinde kaleşnikof silahlarla
modacıları korumakla görevli kişiler olmasına rağmen yüzlerce
kişi burada Duisi'de toplanmıştı." (182)
Bu gösteriyle
verilmek istenen mesajı Gürcistan Savunma Bakanlığı şu sözlerle
izah ediyordu: "Şayet biz Pankisi'de moda gösterisi yapabiliyorsak,
bu her şeyin kontrol altında olduğunu gösterir." (183)
Tiflis, Şubat'ta estirdiği sert havayı moda rüzgarıyla yumuşatıyordu.
Aslında Amerikan askerlerinin Pankisi'de operasyon düzenlemeyeceği
hatta yetiştirilen Gürcü askerlerinin de sanıldığı gibi antiterör
operasyonuna katılmayacağı sonucunu doğuruyordu. Hal böyle olunca
yetiştirilen askerlerin Abhazya'ya ve Güney Osetya'ya karşı
kullanılacağı kuşkusu giderek kendine yeni gerekçeler yakalamış
oluyordu.
Asatyani de vadiye alışılmadık bir renk katan modadan beklentilerini
"Dünyayı koruyan güzelliktir diye bir söz var. İnsanlara
burada hayatın normal olduğunu göstermek istiyorum" (184)
şeklinde anlatıyordu.
İçişleri Bakanlığı Sözcüsü Paata Gomelauri, 15 Mart'ta bir basın
toplantısı düzenleyerek suç şebekelerinin Pankisi'den ayrıldığını
dile getirdi. Gomelauri de, Gela Bezhuaşvili'nin vadinin arınmasındaki
aynı etkene değindi: Amerika'nın bölgede operasyon yapmak üzere
Gürcü birliklerini eğiteceğini açıklaması suçluların Pankisi'den
ayrılmasında etkili oldu. (185)
Benzer bir açıklama 18 Mart'ta Avrupa Parlamentosu Dış İlişkiler,
İnsan Hakları, Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası Komitesi'nin
toplantısına katılan Şevardnadze'den geldi. Şevardnadze, Amerika'nın
bölgeye asker gönderme gerekçesi olan Pankisi Vadisi'nin "kontrol
altına alındığını" söyledi. Şevardnadze, "Pankisi'de
durum tamamen kontrol altında" (186) diyordu. Ayrıca Kremlin
ile Tiflis arasında Pankisi merkezli gerginliğe de değinen Şevardnadze
şunları kaydetmekteydi:
"Pankisi problemi Çeçenistan savaşının bir sonucudur. Bazı
Rus politikacılar, Gürcistan'ın Pankisi Vadisi'nde Rus-Gürcü
ortak askeri operasyonu düzenlenmesi teklifini geri çevirmiş
olmasından dolayı hayal kırıklığına uğradı." (187)
Pankisi'deki kriminal aktivite ve sözde Amerika'yı rahatsız
eden El Kaide varlığına ilişkin ilk başta sarfedilen iddiaların
içini boşatırcasına yapılan açıklamalara Gürcü İstihbarat Servisi
de bazı katkılarda bulundu. Gürcistan İstihbarat Servisi'ne
göre, Pankisi Vadisi'nde "savaşçı oldukları kabul edilse
bile bu kişilerin de ancak 150-200 kişiden ibaretti." (188)
Servisin Basın Departmanı Başkanı Arçil Chkhartişvili, 22 Mart'ta
"Ancak bunların El-Kaide ile bağlantılarının olduğuna dair
herhangi bir delil yok" diyordu. (189)
Ayrıca Amerika ortaya çıkıncaya kadar El Kaide'nin Gürcistan'a
sızdığının ısrarla vurgulayan Rusya cephesinde de bir takım
U dönüşleri uç vermeye başladı. Rusya'nın Amerika'ya Gürcistan'daki
El Kaide militanları ile ilgili 100 kişilik isim listesi verdiğine
ilişkin iddialara karşın General Konstantin Totski, "Gürcistan'ın
kuzeyinde El Kaide militanlarının bulunduğuna dair somut hiçbir
istihbarat almadık, bütün bildiğimiz, burada Çeçen savaşçı komutan
Ruslan Gelayev
komutasındaki bir grubun bulunduğu ve Çeçen savaşçıların El
Kaide ile ilişkileri olduğudur" diyordu. (190)
Gürcistan'da El Kaide üyelerinin neden var olduklarını belki
de en iyi anlatan açıklamayı Gürcistan Devlet Güvenlik Bakanı
Valeri Khaburdzanya yaptı. Gürcü Bakan, 4 Afganlının Tiflis'te
yakalandığını duyururken "onların amaçlarının Abhazya üzerinden
Avrupa'ya geçmek olduğunu" (191) söyledi.
15 Mart'ta ise Gürcistan İçişleri Bakanlığı Sözcüsü, basın toplantısı
düzenleyerek suçluların ayrılmaya başlaması ile vadide durumun
peyderpey düzeldiğini açıkladı. (192)
Rusya sınır muhafız birliği komutanı General Konstantin Totski,
"Gürcistan'ın kuzeyinde El Kaide militanlarının bulunduğuna
dair somut hiçbir istihbarat almadık, bütün bildiğimiz, burada
Çeçen savaşçı komutan Ruslan Gelayev komutasındaki bir grubun
bulunduğu ve Çeçen savaşçıların El Kaide ile ilişkileri olduğudur"
(193) diyordu.
Gürcistan Savunma Bakan Yardımcısı Gela Bezhuaşvili de, 2 Nisan'da
yaptığı açıklamada Amerikalıların bu ayın sonunda geleceğini
söyledi. Mart ayının sonunda gelmesi gereken askerlerin formalitelerin
yerine getirilmesindeki gecikmeler nedeniyle ertelendiğini belirten
Bezhuaşvili, ilk grubun 35-40 kişiden oluşacağını kaydetti.
Bu grubun Gürcü Savunma Bakanlığı'na bağlı dört askeri taburu
eğiteceği belirtildi. (194)
Bu ertelemeler görünürde prosedüreldi. Ancak bakanın askerlerin
gelişindeki gecikme ile ilgili açıklamaları "Acaba Washington'da
Kafkasya'ya asker gönderme konusunda bir belirsizlik ya da kararsızlık
mı var" sorularının sorulmasına engel değildi.
XIV.SONUÇ
Gürcistan'ın
iç sorunlarını halletmek ve Rusya'ya karşı ayaklarını sağlam
basmak için tüm kapılarını Amerika'ya aralaması, Washington'a
bu talebi karşılama bahanesiyle Orta Asya'da elde ettiği stratejik
alanın batıyla bağlantı noktasındaki Güney Kafkasya koridorunu
açma fırsatını verdi.
Pankisi'deki
El-Kaide varlığının Amerika'nın Gürcistan'a bu denli ağırlık
vermesini gerektirecek kadar ciddiyet arzetmediği kesin. Üstelik
Amerika'nın Afganistan hareketinde Putin'den gördüğü anlayışı
Kafkasya'da da göreceğini düşünmek son derece yanıltıcı olabilir.
Bu nedenle Amerika'nın Gürcistan'a ilgisinin köklerini Pankisi-El
Kaide bağlantısının ötesinde arama zorunluluğu doğuyor.
Gürcistan'ın terörizm tehlikesi oluşturan ülkeler içerisinde
öncelikli bir yere sahip olmadığını vurgulayan Svante E. Cornell,
Amerika'nın bölgeye geliş nedenini şöyle irdeliyor: "ABD'nin,
Kırgızistan'la yapılan uzun süreli askeri üs anlaşmasıyla da,
Orta Asya'daki askeri varlığı yeni stratejik durumlar oluşturdu
ve ABD açısından Kafkasların önemini artırdı. Bölgenin enerji
kaynakları ve coğrafi konumundan kaynaklanan önemi zaten biliniyor;
ama 11 Eylül'den beri ABD uçaklarının Avrupa'dan Orta Asya'ya
ve Afganistan'a gitmek için kullandığı tek hava koridoru Gürcistan
ve Azerbaycan üzerinden geçiyor. ABD, Orta Asya'daki askeri
üslerini Rusya, Çin ya da İran üzerinden besleyemeyeceği için,
bu ya Pakistan-Afganistan ya da Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan
koridoru olmak zorundadır. Bu her iki bölgenin de istikrarsız
karakterleri düşünüldüğünde, ABD sadece tek bir koridora bağımlı
olmaktan kaçınmak istiyor. Ve Gürcistan'ın Azerbaycan'dan daha
zayıf olması, Gürcistan'daki istikrarın desteklenmesini zorunlu
kıldı. (195)
Sonuç olarak
fidye için adam kaçırma olayları ile adından söz ettiren ve
kötü bir şöhrete kavuşan Pankisi, bir-iki yıl içerisinde uluslararası
müdahale gücünün kapsama alanına girmeyi başardı. Amerika'nın
uluslararası terörizmle mücadele gerekçesiyle Orta Asya'da Rusya'nın
nüfuz alanında kendine bir yer açmasının ardından Kafkasya'da
bir delik açması Kremlin için istenmeyen bir durum. Batı ve
Amerika ise Rusya'nın yayılmacı siyasetini Gürcistan sınırlarında
durdurulması gerektiğine inanıyor. Bu nedenle Çeçenistan'daki
bağımsızlık hareketine destek olmayarak Rusya'nın toprak bütünlüğü
esasına olan inancını deklare eden batının Kremlin'in Gürcistan'a
yönelik herhangi bir hareketine karşı sert bir pozisyon alması
bekleniyor.
Rusya, Amerika'nın hedef olarak adını koyduğu "uluslararası
terörizm kampanyası"nın arkasına sığınarak "meşruiyetleri"
tartışma konusu olan kendi hakimiyet alanlarında yeni kazanımlar
elde etmeye çalışıyor. Şubat 2002'de bir süreden beri Rusya'nın
kumpası altında bunalmış olan Gürcistan da Amerika'nın estirdiği
bu rüzgarın bir kısmını kendi bahçesine kanalize etme başarısını
gösterdi.
Washington'daki Uluslararası Stratejik Araştırmalar Merkezi
(CSIS) Kafkaslar Projesi ve Gürcistan Forumu Direktörü Zeyno
Baran, Rusya'nın askeri olmasa da politik, psikolojik ve benzeri
baskılar yapma yoluna gideceğine, Amerika'nın ise Gürcistan'ın
zayıflatılmasına göz yummayacağına dikkat çekiyor. Konuya farklı
bir yaklaşım getiren Harvard Üniversitesi Hazar Etütleri Programı
Araştırma Müdürü Dr. Brenda Shaffer, hem Tiflis hem Washington
hem de Moskova'nın yanlış adımlar attığı görüşünde. Gelinen
noktanın bu yanlışların ürünü olduğunu ifade eden Shaffer, bölgede
Rusya'nın dahil edilmediği hesapların tutmayacağını kaydediyor.
Gürcistan Uluslararası Stratejik Araştırmalar Vakfı Başkanı
Aleksander Rondeli'nin bu konudaki tespiti ise şöyle: "Amerika'nın
kararı iki ayağı üzerine duramayan Gürcistan'ın iktidarsızlığıyla
yürürlüğe girdi. Bu Rusya'nın tehditlerini bertaraf ederek Gürcistan'ın
bağımsızlığını güçlendirdi." (196)
Şubat'ın sonunda ve Mart'ın ilk iki haftasında son derece sıcaklığını
koruyan askeri yardım projesi nedense daha sonraki haftalarda
ilginç bir şekilde belirsizliğe girmesi acaba Amerika'nın Kafkasya
ile ilgili kararına henüz tam şeklini vermemiş olmasından mı
kaynaklanıyordu? Rusya'nın sert olmayan tepkisi ile Amerika'nın
ihtiyatlı yürüyüşü arasında ne tür bir ilişki vardı? Her iki
ülke Kafkasya konusunda karşılıklı çıkarları garanti altına
alarak belli bir anlayış içinde mi hareket ediyorlardı?
Shaffer'ın şu saptaması dikkate değer: "Washington'da bulunan
bazı kişiler, terör karşıtı operasyonun avantajlarından istifade
ederek, Kafkasların da dahil olduğu birçok bölgede bağlantısı
olmayan bir dizi siyasi emelleri geliştirmek istiyor."
Ancak, Shaffer'a göre "Bu kusurlu bir politika. Bu bölgede,
istikrar ve gelişmenin devamı, Rusya'ya da güvenlik düzenlemesinde
pay vermekle mümkün olacak. Rusya, bölgeyi karıştırabilme yeteneğini
devam ettiriyor. Dolayısıyla Rusya'nın da hesaba katılması gerekiyor."
(197)
Amerika'nın Kafkasya'da var olma niyetinin bölgeden geçecek
boru hatlarıyla doğrudan ilişkisi var.
"Amerikan hükümeti, askeri uzmanların Gürcistan'da sadece
6 ay kalacağını sık sık dile getiriyor. Ancak ülkede birçok
kişinin kafasında bu konu hakkında soru işaretleri var. Gürcistan'daki
muhalifler, Amerikan askerlerinin ülkede uzun süre kalacağını
ve Bakü-Ceyhan boru hattının korunmasında görev alacağını düşünüyor.
Amerikan yönetiminin Hazar Denizi'nden Akdeniz'e uzanacak olan
boru hattının inşasının tamamlamakta kararlı olduğuna dikkat
çeken muhalifler milyarlarca dolarlık bu yatırımın korunmasının
Amerikan askerleri tarafından yürütüleceği iddia ediyorlar.
Gürcistan'daki Rus yanlısı birlik hareketi, ABD'nin Gürcistan'a
tam olarak yerleşmeyi ve bu sayede şer eksenine dahil ettiği
İran ve Irak'ı yakında izlemeyi planladığını ileri sürüyor.
Gürcistan'daki birçok politikacı ise, bölgede istikrarın sağlanacağını
ve Gürcistan artık Moskova'nın baskılarına boğun eğmek zorunda
kalmayacağı gerekçesiyle Amerikan askerlerinin gelişini destekliyor."
(198)
Shaffer da, ABD'den yardım almak için kendisini 'İslamî tehdit'
altında göstermeye çalışan Gürcistan'ın bir yandan da dış yatırımlar
ve boru hatları için istikrarlı bir ülke olduğu imajını vermeye
çalışmakla çelişen politikalar izlediğini belirtiyor. (199)
Kafkasya'da
Amerikan varlığının Kafkasya'nın diken üstündeki iç dengelerine
yansımaları nasıl olacak?
Amerikan Amerika'nın Gürcistan'ın iç sorunlarını halletmede
doğrudan aktör olarak yer almasının, Kafkasya'nın zor dengelerini
Washington'un da içinde çıkamayacak bir keşmekeşe sürükleme
riski çok yüksek. Şimdi Amerikan desteği ile halletmek istediği
Pankisi sorunu Gürcistan'ın tek açmazı değil. Zaten Tiflis'te
bazı çevreler yarın aynı güç kompozisyonu ile Abhazya ve Güney
Osetya sorununu aradan çıkarma niyetini gizlemiyor. Gürcistan'ın
Türkiye'nin de hassasiyetlerini dikkate almak zorunda olduğu
Ahıskalılar'ın yeniden vatanlarına döndürülmesi sorununun altından
kalkabilmiş değil. Yine Ermenistan'ın duyarlılıklarını hesaba
katmak durumunda olduğu ve zaman zaman yerel Ermeni nüfusunun
otonomi istekleriyle alevlenen Cavahati bölgesi, hatta azınlıkta
olan Avar ve Azerilerle de fazla gündeme gelmeyen potansiyel
sorunları yok değil.
"Her
ne kadar son zamanlarda Eduard Şevardnadze ile ilişkilerini
sıcak tutuyor olsa da Acarya lideri Aslan Abaşidze, kendi otonom
bölgesinin güvenliğini şimdiye kadar Gürcistan'ın resmi askeri
gücünde görmedi, aksine kendi varlığı açısından merkez güçleri
tehdit olarak algıladı. Diğer bölgelerine göre daha varlıklı
olan Acarlar, sahip oldukları zenginlikler ve avantajlarda Gürcistan'ın
gözü olduğunu düşünüyor ve merkeze karşı Rusya'ya garantör gözüyle
bakıyorlar. Acarya kendi sınırlarının korunmasını dahi yerel
güvenlik birimlerine emanet etti yani Gürcistan ordusunu bölgeye
sokmadı. Gürcistan'ın nüfuz edemediği ve denetim sağlayamadığı
tek bölge etnik olarak Çeçenlerle aynı aileye mensup olan Kistler'in
yaşadığı Pankisi geçidi değil. Ahalkelek'teki Rus üssü bölgeyi
besleyen ekonomik bir kaynak. Gürcistan'ın güvenlik birimleri
bu bölgeye yıllardır giremiyor. Ve buradaki Ermeni nüfusun ekonomik
bağları tamamen Rusya ve Ermenistan üzerinden kurulu, en basitinden
burada Rus rublesi ve Ermeni dramı geçiyor, Gürcistan'ın larisi
değil." (200)
Zeyno Baran
ABD'nin kendi askerini Kafkasya'ya yerleştirip, etnik, kültürel
ve dini açıdan çok karışık bu bölgede askeri etkinliğe girmek
istemediğine vurgu yapıyor. Bununla birlikte Baran Washington'un
Tiflis'e "askeri yardım kararından vazgeçmeyeceğini ifade
ediyor. Baran'a göre Amerika "Rusların Gürcistan'ın toprak
bütünlüğü ve istikrarının kendileri için de faydalı olduğunu
anlaması için çalışacak." (201)
Ortaya çıkan tabloya göre yakın gelecekte görünen o ki, ne Rusya
Abhazya kartını Abhazyalılar'ın gönlünden geçtiği gibi tam bağımsızlıklarını
tanıyarak devreye sokacak, ne de Gürcistan buna karşı Çeçenistan'ı
tanıyarak misillemede bulunacak.
Tiflis,
Sohum, Tskhinvali ve Moskova'da Şubat ve Mart aylarında estirilen
rüzgarlar gerçek niyet ve hedefleri yansıtmayan birer taktik
manevralar havasını veriyor. Üretilen tepkiler asıl hesapları
gizleyen birtakım illüzyonlardan ibaret sanki. Duma'daki Çeçen
milletvekili Aslambek Aslakhanov'un bu konudaki yaklaşımı şöyle:
"Bölgede çatışma olmayacak. Çünkü ne Rusya ne de diğer
devletler Abhazya, Güney Osetya ve Çeçenistan'ın bağımsız birer
devlet olmasını düşünmeyecek" (202)
Ayrıca Rusya Devlet Başkanı'nın soğukkanlı tepkisinin anlaşılması
açısından bir önemli nokta da şu: Rusya, Çeçenler'e karşı bir
antiterör operasyonunun yapılacağı izlenimi vererek, Çeçenistan'daki
savaşın da bir terör nedeniyle yapıldığının kabul edilmesini
istiyor. Pankisi'ye yapılacak müdahalenin hedefinde Çeçenlerin
olacağını varsayan kimi çevreler, komşunun topraklarındaki tehditten
Amerika'nın eliyle kurtulacak olmasının Putin'i sert olmayan
bir tepkiye ittiğine inanıyor. Carnegie Endowment'un analizcilerinden
Martha Olcott Rusya için bir iyi bir de kötü sonuçtan bahsederken
şunları söylüyor: "Birincisi Moskova açısından Çeçen grupların
terörist olarak damgalanması olumlu bir şey, çünkü şayet teröristlere
karşı savaşıyorsan savaşın normal kurallarına riayet etmek zorunda
değilsin. Rusya mutlu değil çünkü kendilerinin yerine orada
Amerika var." (203)
Ancak Amerika önümüzdeki dönemlerde Gürcistan'da Türkiye'nin
de katılımıyla yeniden kullanılır hale getirilen askeri üslerden
birine yerleşerek bölgede kalıcı olmak isterse Abhazya, Çeçenistan
ve Güney Osetya için yeni senaryoların masa üstüne çıkarılması
beklenmelidir. Bu tüm bölge ülkelerinin birbirleriyle ilişkilerini
etkileyecek bir süreç olacaktır. Ancak Amerika'nın bu Kafkasya'da
nasıl bir varoluş öngördüğünü zaman gösterecektir.
 |
|
135-
Parliament Adopts Resolution on Abkhazia, Civil georgia, 20.03.2002
136- If resumed, Georgian-Abkhaz fighting will take on larger
scale, Interfax, 21.03.2002
137- Military Operation not Planned in Abkhazia, Civil Georgia,
23.03.2002
138- Abkhazians Fear Georgia May Strike in Nearest Weeks, Civil
Georgia, 25.03.2002
Abhazlar Endişeli, Ajans Kafkas, 25.03.2002
139- Abhazya'da savaş hazırlıkları, Ajans Kafkas, 25.03.2002
140- Abhazya'da savaş hazırlıkları, Ajans Kafkas, 25.03.200222221
141- Abhazya'da savaş hazırlıkları, Ajans Kafkas, 25.03.2002
142- Rusya, Gelayev'i istiyor, Ajans Kafkas, 26.03.2002
Russia Demands Extradition of Chechen Warlord from Georgia, Civil
Georgia, 26.03.2002, http://www.civil.ge/cgi-bin/newspro/fullnews.cgi?newsid1017141861,89798,
143- Russia Demands Extradition of Chechen Warlord from Georgia,
Interfax, 26.03.2002
144- Gelayev'e karşılık Georgadze, Ajans Kafkas, 27.03.2002
145- Commuter train blown up in Abkhazia, 1 killed, 5 wounded,
Interfax, 27.03.2002, http://www.interfax.ru/one_news_en.html?lang=EN&tz=0&tz_format=MSK&id_news=5566321,
Abhazya'da zincirleme patlamalar, Ajans Kafkas, 27.03.2002;
Abhazya Devlet Güvenlik Hizmeti, ölen kişi Oçamçıra'da oturan
Rus asıllı 1929 doğumlu Vera Harina adlı bayandı.
(Abhazya'da ölen bir Rus, Ajans Kafkas, 28.03.2002)
146- Zaza Tsurtsumia, Barış görüşmelerine gölge düştü, İHA, 28.03.2002
147- Georgia claims armed provocation is being masterminded in
Abkhazia, 26.03.2002, RIA Novosti
Georgian Officials Deny Links to Terrorist Acts in Abkhazia, 27.03.2002
http://www.civil.ge/cgi-bin/newspro/fullnews.cgi?newsid1017229459,49909,
148- "Ruslar Kodor'a girmeyi planlıyor", Ajans Kafkas,
28.03.2002
149- Zaza Tsurtsumia, Barış görüşmelerine gölge düştü, İHA, 28.03.2002
150- Şevardnadze: Patlamalar bir provokasyon, Ajans Kafkas, 30.03.2002;
Zaza Tsurtsumia, Şevardnadze: Abhazya'daki patlamalar gürcistan
aleyhine bir provokasyon, İHA, 29.03.2002
151- Kavkaz Center kendini Dağıstan Birleşmiş Mücahitler Komutanlığı
Basın Merkezi Başkanı olarak tanıtan Zeyd Dagestani adlı kişinin
şu iddiasına yer verdi: "Bilgilerime göre Dağıstan'da Ruslar
paralı asker toplanmaya başladı. Bunlar Abhazya'daki savaşta kullanılacaklar.
Bu tür çalışmaları Buinaksk'ta askerlik şubesi yapıyor. Çeçenistanlı
gençleri de ailelerini tehdit ederek askere alarak Dağıstan'a
getiriyorlar. Benzeri maniplasyonları diğer Kafkas Cumhuriyetlerinde
de yapıyorlar."
(Kavkaz-Center'ın iddiası: Ruslar Abhazya için asker topluyor,
Ajans Kafkas, 27.03.2002)
152- Putin'den Abhazya için özel temsilci. Ajans Kafkas, 01.04.2002
153- Abhaz tarafının derin şüpheleri, Ajans Kafkas, 02.04.2002
154- Abhaz-Gürcü anlaşması, Ajans Kafkas, 02.04.2002
155- Boden: Gürcü birlikler çekiliyor, Ajans Kafkas, 04.04.2002
156- Protokole güvensizlik, Ajans Kafkas, 03.04.2002
157- Protokole güvensizlik, Ajans Kafkas, 03.04.2002
158- Gürcü-Oset buluşması yakında, Ajans Kafkas, 03.04.2002
Karma komisyonda Tiflis(Gürcistan), Tshinvali(Güney Osetya), Vladikavkaz(Kuzey
Osetya) ve Moskova(Rusya) temsilcileri bulunuyor.
159- US Plans on Georgia May Daly Russian Military Bases' Withdrawal,
Civil Georgia, 29.03.2002
http://www.civil.ge/cgi-bin/newspro/fullnews.cgi?newsid1017381572,33654,
160- Üs polemiği yeniden, Ajans Kafkas, 30.30.2002
161- Zaza Tsurtsumia, Rusya-Gürcistan silah gerginliği, İHA, 29.03.2002
162- http://www.civil.ge/cgi-bin/newspro/fullnews.cgi?newsid1017313689,325,
163- Çeçenler'den Amerika'ya welcome, Ajans Kafkas, 02.03.2002
164- Çeçenler'den Amerika'ya welcome, Ajans Kafkas, 02.03.2002
165- Çeçenler'den Amerika'ya welcome, Ajans Kafkas, 02.03.2002
166- Jean-Christophe Peuch, "Caucasus:Chechens See No Threat
In U.S.-Georgia Antiterror Drive", http://www.rferl.org/nca/features/2002/03/05032002091217.asp
167- Jean-Christophe Peuch, Georgia cracks down on lawless border,
RFE/RL , 24.01.2002
168- Julian Borger, Pentagon outlines plans to take war on terror
to Georgia, The Guardian, February 28, 2002, http://www.guardian.co.uk/international/story/0,3604,659119,00.html
169- Jim Heintz (The Associated Press), Suspicion and Denial in
Pankisi, the Moscow Times, 19.03.2002, http://www.themoscowtimes.com/stories/2002/03/19/012-print.html
170- Jim Heintz (The Associated Press), Suspicion and Denial in
Pankisi, the Moscow Times, 19.03.2002, http://www.themoscowtimes.com/stories/2002/03/19/012-print.html
171- Georgia Models and Machine Guns Mix, Jim Heintz, Associated
Press, 11.03.2002
172- Suspicion and Denial in Pankisi, Jim Heintz (The Associated
Press), the Moscow Times, 19.03.2002, http://www.themoscowtimes.com/stories/2002/03/19/012-print.html
173- Jim Heintz (The Associated Press), Suspicion and Denial in
Pankisi, the Moscow Times, 19.03.2002, http://www.themoscowtimes.com/stories/2002/03/19/012-print.html
174- Jim Heintz (The Associated Press), Suspicion and Denial in
Pankisi, the Moscow Times, 19.03.2002, http://www.themoscowtimes.com/stories/2002/03/19/012-print.html
175- Jim Heintz, Georgia Models and Machine Guns Mix, Associated
Press, 11.03.2002
176- Jim Heintz, Georgia Models and Machine Guns Mix, Associated
Press, 11.03.2002
177- The Pankisi Refugees Expecting Food-Stuffs
And American Special Forces, 01.03.2002
http://www.chechenpress.info/english/arkhiv/march/01.03.2002/7.htm
178- Jeffrey Silverman, Pankisi Gorge kidnappings hint at chaos
in Georgian government (1/29/02), February 5, 2002, Eurasia Insight
179- Çeçenler vadiden ayrılıyor, Ajans Kafkas, 11.03.2002
180- Chechen Rebels Leaving Pankisi Gorge, The Associated Press,
07.03.2002
181- Suç vadisinde moda rüzgarı, Ajans Kafkas, 11.03.2002
182- Geniş bilgi için bakınız: Jim Heintz (AP), Fashion show held
in Pankisi peaceful, The Washington Times, http://www.washtimes.com/world/20020312-96036312.htm
183- Fashion show held in Pankisi peaceful, Jim
Heintz (AP), The Washington Times, http://www.washtimes.com/world/20020312-96036312.htm
184- Georgia Models and Machine Guns Mix, Jim Heintz, Associated
Press, 11.03.2002
185- Panki arınıyor, Ajans Kafkas, 16.03.2002
186- Shevardnadze Says Georgia Controls Pankisi, Civil Georgia,
19.03.2002
187- Şevardnadze: Panki kontrol altında, Ajans Kafkas, 19.03.2002,
188- Chechens in Pankisi gorge not linked to Al-Qa'idah says Georgian
official, Prime-News, 22.03.2002
Gürcistan: Panki'deki Çeçenler El-Kaide bağlantılı değil, Ajans
Kafkas, 23.03.2002
189- Chechens in Pankisi gorge not linked to Al-Qa'idah says Georgian
official, Prime-News, 22.03.2002
Gürcistan: Panki'deki Çeçenler El-Kaide bağlantılı değil, Ajans
Kafkas, 23.03.2002
190- ABD'den Gürcistan'a mali yardım, NTV-MCNBC, 21 Mart 2002,
http://www.ntvmsnbc.com/news/142123.asp
191- Four Afghans Detained in Georgia, Civil Georgia, 13.03.2002
192- Situation Improving in Pankisi - Interior Ministry Reports,
Civil Georgia, 15.03.2002
193- ABD'den Gürcistan'a mali yardım, RUSYA: GÜRCİSTAN'DA EL KAİDE
KANITI YOK NTV-MSNBC, 21.03.2002, http://www.ntvmsnbc.com/news/142123.asp
194- Amerikalılar bir ay gecikiyor, Ajans Kafkas, 03.04.2002
195- Svante E. Cornell, ABD ve Rusya Gürcistan'da karşı karşıya,
Zaman Gazetesi, 05.03.2002
http://www.zaman.com.tr/2002/03/05/strateji/h2.htm
196- Emboldened Georgia may go beyond Pankisi Gorge, Reuters,
12.03.2002
197- "ABD, Gürcistan'da geri adım atmaz", Zaman, 02.03.2002,
http://www.zaman.com.tr/2002/03/02/dis/h1.htm
198- ABD askeri Bakü-Ceyhan'ı koruyacak , 24.03.2002, NTV, http://www.ntvmsnbc.com/news/142589.asp
199- "ABD, Gürcistan'da geri adım atmaz", Zaman, 02.03.2002,
http://www.zaman.com.tr/2002/03/02/dis/h1.htm
200- Fehim Taştekin, Kafkasya'yı paylaşma hesapları, Kafkas Vakfı
Bülten, Sayı 9-10, yıl 2002
201- "ABD, Gürcistan'da geri adım atmaz", Zaman, 02.03.2002,
http://www.zaman.com.tr/2002/03/02/dis/h1.htm
202- Pankissi Gorge as zone of us state interests, 2002-04-05,
Pravda.ru, http://english.pravda.ru/main/2002/04/05/27364.html
203- Julian Borger, Pentagon outlines plans to take war on terror
to Georgia, The Guardian, February 28, 2002, http://www.guardian.co.uk/international/story/0,3604,659119,00.html
|
|
