Karzeg Salih Hulusi Paşa
(1864-1939)

1864 yılında İstanbul'da doğdu. 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'na Tuna Filosu Komutanlığı ve Çerkes Yardımcı Birlikleri'nde komutanlık yapmış olan Amiral Karzeg Dilaver Paşa'nın oğludur. Harubokulu'nu 1885 ve Harp Akademisi'ni 1888'de sınıfın birincisi olarak bitirdi.
1891-1894 yılları arasında Almanya'da askeri eğitim gördü. Çeşitli askeri görevlerde bulunduktan sonra 1901'de Genelkurmay Üçüncü Şube Müdürü ve tuğgeneral oldu. Kayınpederi Mareşal Tuğa Fuat Paşa'nın Sultan Abdülhamit tarafından rütbesi alınarak Şam'a sürülmesinden sonra o da önce Diyarbakır'a sonra da Sivas'a sürgüne gönderildi. Beş yıl zorluklar içinde yaşadıktan sonra Meşrutiyet'in ilanı üzerine 1908'de İstanbul'a döndü. Genelkurmay İkinci Başkanlığı'na atandı. İkinci Ordu Komutanlığı yaptı. Tevfik Paşa kabilesinde Harbiye Nazırı olan Mareşal Edhem Paşa'nın istifası üzerine 1909'da bu göreve getirildi. Daha sonra gelen Hüseyin Hilmi Paşa kabilesinde de görevine katıldı. Kabilenin istifasıyla bu görevden ayrıldı. Ayan meclisi üyeliğine ve dördüncü, beşinci, altıncı ordular Genel Müfettişliği'ne atandı. Bu esnada Hakkı Paşa Kabilesi'nde Bahriye Nazırı oldu. Balkan Savaşı'ndan önce Gazi Ahmet Muhtar Paşa kabilesinde Nafıa Nazırı oldu. Onu izleyen Kamil Paşa kabilesinde ise Bahriye Nazırlığı vekaletine atanarak barış görüşmeleri için Osmanlı delegeleri arasında Londra'ya gönderildi.
Birinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar askeri bir görevde bulunmadı, sadece Ayan Meclisi üyesi olarak görev yaptı. Savaşın son yılında eşinin hastalığı nedeniyle İsviçre'de iken kurulan Tevfik Paşa kabilesinde ikinci defa Nafıa Nezareti'ne atandıysa da İstanbul'a gelme olanağı bulamadı. Damat Ferit Paşa kabilesine tekrar Bahriye Nazırlığı'na atandı. İstanbul hükümetiyle Ankara arasındaki sorunların çözümü için Ahmet İzzet Paşa tarafından tutuklanarak Ankara'ya götürüldü ve orada üç ay oturmak zorunda bırakıldı. İstanbul'a dönmesine izin verilince Mustafa Kemal'e söz verdiği gibi nazırlıktan istifa etti. Ancak son Osmanlı kabilesinde de yine Bahriye Nazırlığı'na getirildi. 1922 yılında diğer bakanlarla birlikte o da istifa etti. Emekli olarak 1939 yılında İstanbul'da öldü.

* Bu yazı Sefer E. Berzeg'in Çerkes Göçmenleri II adlı kitabından derlenmiştir