1918'den günümüze Kafkasya
Çeçenistan-İçkeriya Cumhuriyeti (ÇİC) toprakları, 400 yıllık bir
savaş sonrasında 19. yüzyılın sonunda Rusya kolonyel ordusu tarafından
işgal edilmiştir. Kafkas savaşının bitişi resmi tarih kaynaklarında
1859 (Şamil'in teslim yılı) olarak gösterilmektedir. Oysa Çeçenistan
topraklarında aktif askeri hareketler, ta 1878'lere kadar Şamil'in
naibi Baysungur, Magomed (Muhammed) Emin ve Çeçenistan İmamı Alibek
Hacı önderliğinde devam ettirilmiştir.
Çeçenistan'da Rus işgal yönetimine karşı sürekli askeri hareketler
1876 yılına kadar sürdürülmüştür. Son Çeçen askeri liderlerinden
Hasuha Magomadov 1876 yılında öldürüldü.
11
Mayıs 1918
Rusya
Çar İmparatorluğunun çöküşünden sonra, Kafkasya'da Çeçen siyasi
liderlerinden Tapa Çermoyev'in başkanlığında "Kuzey Kafkasya
Cumhuriyeti" kuruldu. Bu Cumhuriyet Almanya ve Osmanlı Devleti
tarafından tanındı. Ancak bu devlet, önce beyaz ordu, daha sonra
da bolşevik ordusunun hücumuna maruz kaldı ve işgal edildi.
1919-20
Bu
yıllarda mücadele Şeyh Uzun Hacı başkanlığında devam ettirildiyse
de 1921 yılında Kuzey Kafkasya bolşevikler tarafından tamamıyla
işgal edildi. Fakat özellikle Çeçenistan'da gerilla hareketleri
durmadı.
1942
Çeçenistan'da,
Çeçen devletinin yeniden kurulduğu ilan edildi. Devletin başında
avukat Hasan İsrailov vardı.
23
Şubat 1944
Geniş
çaplı askeri operasyon sonucunda, tüm Çeçen halkı Sibirya'ya sürüldü.
Çeçenistan topraklarında tek tek gerilla grupları ta 1976 yılına
kadar faaliyet gösterdiler.
1957
Çeçenler,
kendi başlarına Sibirya'dan Kafkasya'ya geri döndüler. Sürgün
sonucunda nüfusun 2/3 kısmı mahvoldu.
1976-1990
Bu
yıllar arasında Çeçenistan dağlarında, Rusya karşıtı silahlı birlikler
faaliyet gösterdiler.
23-25
Ekim 1990
Grozni'de
Çeçen Halkı Kongresi yapıldı. Kongre'de, Çeçen halkının bağımsızlığının
ve devletinin yeniden ihya edilmesine ilişkin deklerasyon kabul
edildi.
27
Ekim 1990
Çeçen-İnguş
Cumhuriyeti'nin Moskova yanlısı yönetimi, Çeçen Halk Kongresi'nin
yayınladığı Deklarasyonu onayladı; ayrıca kendisi de Çeçen-İnguş
Cumhuriyetinin devlet bağımsızlığı hakkında bir deklarasyon yayınladı.
Sözde özerkliğin kaldırıldığı, SSCB ve RF dışında bağımsız Çeçen-İnguş
Cumhuriyetinin kurulduğu ilan edildi. Çeçen halkı, SSCB ve RF
tarafından yapılan herhangi bir referanduma veya devlet başkanı
seçimlerine katılmamıştır.
8
Temmuz 1991
Çeçen
Halk Kongresi 2. Toplantısı'nda alınan kararda, Sovyet hükümetine,
Çeçenistan'la geniş çaplı bir İttifak Anlaşması yapılması önerilmişti.
Çeçenistan'ın özerklik statüsünün değişmiş olmasından dolayı ve
Çeçen Halk Kongresi kararı doğrultusunda, Çeçen-İnguş Cumhuriyeti
Moskova yanlısı yönetiminin meşruluğunu kaybetmiş olduğu ilan
edildi.
19 Ağustos 1991'de Moskova'da gerçekleştirilen darbe girişiminden
sonra, Çeçen Halk Kongresi, darbecilere karşı silahlı direnmeyi
organize etmiştir.
1
Eylül 1991
Çeçenistan'ın
her seviyeden olan Sovyet meclis temsilcilerinin de katılımıyla
Çeçen Halk Kongresi'nin 3. Toplantısı gerçekleştirildi ve burada,
Moskova yanlısı Çeçen-İnguşetya Yüksek Sovyeti'nin düşürülmüş
olduğu, keza Rusya ile yüzyıllarca sürdürülen savaşlar sonucunda
kaybedilmiş olan devlet bağımsızlığı ve devlet hukuki statüsünün
ihya edilmiş olduğu ilan edildi.
6
Eylül 1991
Eski
Moskova yanlısı yönetimin Yüksek Sovyet'i düşürüldü. Yüksek Sovyet,
KGB ve İçişleri Bakanlığı binaları Çeçen Halk Kongresi'nin denetimine
girdi.
15
Eylül 1991
Eski
Çeçen-İnguşetya Yüksek Sovyeti kendini fesh etme yönünde karar
aldı.
Çeçen Halk Kongresi, Çeçenistan'ın her seviyeden olan Sovyet meclis
temsilcilerinin de katılımıyla, Geçici Yüksek Konsey oluşturdu.
Bu Konseye, bağımsız Çeçenistan devletinin Başkan ve Parlamento
seçimlerini gerçekleştirmek görevi verildi.
Meşru seçimlerin yapılabilmesi için gereken hukuki belgeler ve
kanuni işlemler Kongre ve Geçici Yüksek Konsey tarafından düzenlendi.
Ekim
1991
İnguş
halkı, İnguşetya'da kendi kongresini yaptı ve merkezi Nazran şehrinde
olmak üzere kendi Cumhuriyetinin kurulmuş olduğunu ilan etti.
27
Ekim 1991
Dünyanın
23 devletinden ve uluslararası kuruluşlardan gelmiş olan gözlemcilerin
gözetiminde, bağımsız Çeçen devleti parlamentosu ve devlet başkanı
seçimleri yapıldı. Seçim sonuçları ile ilgili olarak, uluslararası
gözlemcilerin seçimlerin meşruluğu konusunda düzenlediği tutanak
kabul edildi.
Çeçen Halk Kongresi Başkanı olan, stratejik hava kuvvetleri generali
Cahar Dudayev, bağımsız Çeçen devletinin Başkanı seçildi. Aynı
zamanda 41 milletvekilinin oluşturduğu parlamento da seçildi.
1
Kasım 1991
Çeçen
Devlet Başkanı C. Dudayev, ilk kararnamesini (Çeçen Cumhuriyetinin
Devlet Bağımsızlığının İhya Edilişine Dair) imzaladı.
12
Mart 1992
ÇİC
parlamentosu, bağımsız Çeçen devletinin anayasasını kabul etti;
ki burada, Çeçen Cumhuriyeti'nin devlet bağımsızlığına dair tutanak,
anayasal normlar üzerine oturtulmuştur.
Nisan
1992
Çeçen
hükümeti ile yapılan bir anlaşma doğrultusunda; Rusya orduları,
Çeçenistan topraklarından tamamen çıkarıldı. Bu tarihten itibaren
Çeçenistan topraklarında tek bir Rus askeri dahi kalmamıştır.
Çeçenistan'da gerçekleştirilmek istenen birçok darbe hareketlerinden
ve devlet başkanı C. Dudayev'in hayatına karşı yapılan suikast
girişimlerinden sonra; Rusya ordusu (savaş ilan etmeden) 11.Aralık
1994 tarihinde bağımsız Çeçen devleti topraklarına girerek, ÇİC'ne
karşı fiili tecavüz gerçekleştirdi.
2 yıllık savaş sonucunda, Rusya ordusu bağımsız Çeçen devleti
topraklarından kovuldu.
21
Nisan 1996
Çeçenistan
Devlet Başkanı Cahar Dudayev şehit edildi.
31
Ağustos 1996
Savaşın
bitmesi, Rus askerinin Çeçenistan'dan çıkarılması, keza uluslararası
prensipler doğrultusunda devletler arası bir resmi anlaşma yapılmasına
hazırlık hususunda Hasavyurt sözleşmeleri imzalandı.
27
Ocak 1997
Bağımsız
devletin anayasasına uygun olarak, uluslararası kuruluşların,
dünyanın 60 ülkesinden gelmiş olan bağımsız gazetecilerin ve gözlemcilerin
gözetiminde, ÇİC Başkanlık parlamento seçimleri yapıldı. Aslan
Mashadov, Başkan oldu.
12
Mayıs 1997
RF
ile ÇİC arasında, Hasavyurt sözleşmelerinin geliştirilmesi anlamında;
"RF Ve ÇİC Arasında Barış ve Karşılıklı İlişkilerin Prensiplerine
Dair Anlaşma" İmzalandı.
Anlaşma, iki devletin başkanları; Boris Yeltsin (RF) ve Aslan
Mashadov (ÇİC) tarafından imzalanmış olup, Rusya ile Çeçenistan
İçkeriya Cumhuriyeti ilişkilerine (uluslararası hukuk ve ilke
ve esasları doğrultusunda) devletlerararası resmi statü kazandırmıştır.
(Anlaşma ile ilgili olarak uluslararası hukuk açısından değerlendirme
ilişikte sunulmaktadır).
12
Mayıs 1998
"RF
Ve ÇİC Arasında Barış Ve Karşılıklı İlişkilerin Prensiplerine
Dair Anlaşma", ÇİC parlamentosu tarafından onaylandı. Rusya
Federasyonu ile bir dizi başka anlaşmalar da imzalanmıştır ki
bunların arasında (Çeçenistan İçkeriya Cumhuriyeti'nin bağımsız
devlet statüsünü hukuken sağlamlaştıran) gümrük alanında işbirliği
gibi anlaşması da vardır. Günümüzde Rusya Federasyonu, uluslararası
hukuk ilkelerini ihlal ederek, ÇİC'ne karşı siyasi, ekonomik ve
askeri abluka uygulamaktadır; ayrıca savaş sırasında Çeçen devletine
vurulan maddi zararın tazmini ile ilgili olarak üstlenmiş olduğu
yükümlülüklerin yerine getirilmesi de her vesileyle ertelenmektedir.
13
Mayıs 1998
ÇİC
Dışişleri Bakanlığı, Rusya Federasyonu ile Çeçen İçkeriya Cumhuriyeti
arasında resmi diplomatik ilişkiler kurulması önerisini içeren
resmi notayı RF Dışişleri Bakanlığına iletmiştir.
Eylül
1999
Rusya'nın
çeşitli bölgelerinde ve Dağıstan'da meydana gelen esrarengiz bombalama
olaylarında 250 kişi öldü. Rusya bu olaylardan Çeçenleri sorumlu
tutarak askeri harekata başladı. Ancak daha sonra patlamaların
Rus gizli haber alma örgütü FSB (KGB) tarafından gerçekleştirildiği
ortaya çıktı.